सत्यप्रतिज्ञा-तपःसंवादः (Pārvatī’s Vow of Truth and the Dialogue on Her Tapas)

Verse 1

पार्वत्युवाच । शृणु द्विजेन्द्र जटिल मद्वृत्तं निखिलं खलु । सख्युक्तं मेऽद्य यत्सत्यं तत्तथैव न चान्यथा

పార్వతి పలికెను—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, ఓ జటాధారీ! నా జీవిత వృత్తాంతమంతా పూర్తిగా వినుము. నేడు సఖ్యభావంతో నేను చెప్పేది సత్యమే—అదే విధంగా, వేరేలా కాదు.

Verse 2

मनसा वचसा साक्षात्कर्म्मणा पतिभावतः । सत्यं ब्रवीमि नोऽसत्यं वृतो वै शंकरो या

మనసుతో, వాక్యంతో, ప్రత్యక్ష కర్మతో—పతివ్రతాభావంతో—నేను సత్యమే చెబుతున్నాను, అసత్యం కాదు: నేను నిజంగా శంకరునే వరిస్తున్నాను.

Verse 3

जानामि दुर्ल्लभं वस्तु कथम्प्राप्यं मया भवेत् । तथापि मन औत्सुक्यात्तप्यतेऽद्य तपो मया

నేను కోరే లక్ష్యం అత్యంత దుర్లభమని నాకు తెలుసు—అది నాకు ఎలా లభిస్తుంది? అయినా ఆకాంక్షతో నా మనసు దహించబడుతోంది; అందుకే నేడు కూడా నేను తపస్సు చేస్తున్నాను.

Verse 4

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा वचनन्तस्मै स्थिता सा गिरिजा तदा । उवाच ब्राह्मणस्तत्र तच्छ्रुत्वा पार्वतीवचः

బ్రహ్ముడు పలికెను—అతనితో అలా మాటలు చెప్పి గిరిజ (పార్వతి) అక్కడే నిలిచింది. అప్పుడు అక్కడ ఆ బ్రాహ్మణుడు పార్వతి వాక్యాన్ని విని ప్రత్యుత్తరంగా పలికెను.

Verse 5

ब्राह्मण उवाच । एतावत्कालपर्य्यन्तम्ममेच्छा महती ह्यभूत् । किं वस्तु कांक्षती देवी कुरुते सुमहत्तपः

బ్రాహ్మణుడు పలికెను—ఇంతకాలం వరకు నా లోపల గొప్ప కోరిక కలిగింది. దేవి ఏది కోరుతోంది, దాని కోసం ఆమె ఇంత మహత్తర తపస్సు చేస్తోంది?

Verse 6

तज्ज्ञात्वा निखिलं देवि श्रुत्वा त्वन्मुखपंकजात् । इतो गच्छाम्यहं स्थानाद्यथेच्छसि तथा कुरु

హే దేవీ, నీ ముఖకమలమునుండి సమస్తమును విని తెలిసికొని నేను ఇప్పుడు ఈ స్థలమునుండి బయలుదేరుచున్నాను. నీకు ఇష్టమైనట్లు చేయుము.

Verse 7

न कथ्यते त्वया मह्यं मित्रत्वं निष्फलम्भवेत् । यथा कार्य्यं तथा भावि कथनीयं सुखेन च

నీవు నాకు చెప్పకపోతే మన మైత్రి ఫలహీనమగును. కాబట్టి ఇప్పుడు చేయవలసినది, ఇక జరుగబోయేది—అన్నిటిని సులభంగా స్పష్టంగా చెప్పుము.

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा वचनं तस्य यावद्गन्तुमियेष सः । तावच्च पार्वती देवी प्रणम्योवाच तं द्विजम्

బ్రహ్ముడు పలికెను: అట్లు మాటలాడి ఆ బ్రాహ్మణుడు వెళ్లబోయె వేళ, అదే క్షణమున దేవి పార్వతి నమస్కరించి ఆ ద్విజునితో పలికెను.

Verse 9

पार्वत्युवाच । किं गमिष्यसि विप्रेन्द्र स्थितो भव हितं वद । इत्युक्ते च तया तत्र स्थित्वोवाच स दण्डधृक्

పార్వతి పలికెను: ఓ విప్రేంద్రా, ఎందుకు వెళ్లుచున్నావు? ఇక్కడే నిలిచి హితవచనము చెప్పుము. ఆమె అట్లు అనగా దండధారి తపస్వి అక్కడే నిలిచి పలికెను.

Verse 10

द्विज उवाच । यदि श्रोतुमना देवि मां स्थापयसि भक्तितः । वदामि तत्त्वं तत्सर्वं येन ते वयुनम्भवेत्

ద్విజుడు పలికెను: హే దేవీ, వినుటకు మనస్సు పెట్టి భక్తితో నన్ను నీ సన్నిధిలో నిలుపుదువా? అట్లయితే నీకు యథార్థబోధము, వివేకము కలుగునట్లు ఆ సమస్త తత్త్వమును నేను చెప్పుదును.

Verse 11

जानाम्यहं महादेवं सर्वथा गुरुधर्म्मतः । प्रवदामि यथार्थं हि सावधानतया शृणु

గురు ధర్మానుసారంగా నేను సర్వథా మహాదేవుని తెలుసుకున్నాను. అందుకే యథార్థమును చెబుతున్నాను—సావధానంగా విను.

Verse 12

वृषध्वजो महादेवो भस्मदिग्धो जटाधरः । व्याघ्रचर्म्मांबरधरः संवीतो गजकृत्तिना

వృషధ్వజుడైన మహాదేవుడు భస్మలేపితుడై జటాధారిగా ఉన్నాడు. వ్యాఘ్రచర్మ వస్త్రధారి, గజచర్మంతోనూ ఆవృతుడయ్యాడు.

Verse 13

कपालधारी सर्पौघैस्सर्वगात्रेषु वेष्टितः । विषदिग्धोऽभक्ष्यभक्षो विरूपाक्षो विभीषणः

ఆయన కపాలపాత్రధారి; సర్పసమూహాలు ఆయన సర్వాంగాన్ని చుట్టి ఉన్నాయి. విషలేపితుడై, అభక్ష్యమునూ భక్షించువాడు; విరూపాక్షుడు, విభీషణరూపుడు.

Verse 14

अव्यक्तजन्मा सततं गृहभोगविवर्जितः । दिगंबरो दशभुजो भूत प्रेतान्वितस्सदा

ఆయన జన్మ అవ్యక్తము; సదా గృహభోగములనుండి విరక్తుడు. దిగంబరుడు, దశభుజుడు—ఎల్లప్పుడూ భూతప్రేతసహితుడై ఉంటాడు.

Verse 15

केन कारणेन त्वं तं भर्तारं समीहसे । क्व ज्ञानं ते गतं देवि तद्वदाद्य विचारतः

ఓ దేవీ, ఏ కారణంతో నీవు ఆ భర్తను కోరుచున్నావు? నీ వివేకజ్ఞానం ఎక్కడికి పోయింది? బాగా విచారించి ఇప్పుడు చెప్పు.

Verse 16

पूर्वं श्रुतं मया चैव व्रतन्तस्य भयंकरम् । शृणु ते निगदाम्यद्य यदि ते श्रवणे रुचिः

వ్రతాంతంలో కలిగే భయంకర ఫలితాన్ని నేనూ ముందే విన్నాను. నీకు వినుటలో ఆసక్తి ఉంటే విను—ఈ రోజు నేను నీకు దానిని వివరిస్తాను.

Verse 17

दक्षस्य दुहिता साध्वी सती वृषभवाहनम् । वव्रे पतिं पुरा दैवात्तत्संभोगः परिश्रुतः

పూర్వకాలంలో దక్షుని సాధ్వీ కుమార్తె సతీ దైవయోగముచే వృషభధ్వజుడైన భగవాన్ శివుని భర్తగా వరించింది. వారి దివ్య సంగమం సర్వత్ర ప్రసిద్ధమైంది.

Verse 18

कपालिजायेति सती दक्षेण परिवर्जिता । यज्ञे भागप्रदानाय शंभुश्चापि विवर्जितः

దక్షుడు సతీని “కపాలినీ భార్య” అని అవమానించి విసర్జించాడు. యజ్ఞంలో భాగప్రదానానికి శంభువు (శివుడు) కూడా బహిష్కృతుడయ్యాడు.

Verse 19

सा तथैवापमानेन भृशं कोपाकुला सती । तत्याजासून्प्रियांस्तत्र तया त्यक्तश्च शंकरः

ఆ అవమానంతో సతీ తీవ్ర కోపంతో కలత చెందింది. అక్కడే ఆమె తన ప్రియ ప్రాణాలను విడిచింది; ఆమె వదిలినవాడై శంకరుడూ మిగిలాడు.

Verse 20

त्वं स्त्रीरत्नं तव पिता राजा निखिल भूभृताम् । तथाविधं पतिं कस्मादुग्रेण तपसेहसे

నీవు స్త్రీరత్నం, నీ తండ్రి సమస్త భూపతులలో రాజు. అలాంటి భర్తను నీవు ఉగ్ర తపస్సుతో ఎందుకు కోరుతున్నావు?

Verse 21

दत्त्वा सुवर्णमुद्रां च ग्रहीतुं काचमिच्छसि । हित्वा च चंदनं शुभ्रं कर्दमं लेप्तुमिच्छसि

సువర్ణముద్రను ఇచ్చినప్పటికీ నీవు కంచమే తీసుకోవాలని కోరుతున్నావు. శుభ్రమైన తెల్ల చందనాన్ని విడిచి మట్టిని పూసుకోవాలని ఆశిస్తున్నావు.

Verse 22

सूर्य्यतेजः परित्यज्य खद्योतद्युतिमिच्छसि । चीनांशुकं विहायैव चर्म्मांबरमिहेच्छसि

సూర్య తేజస్సును విడిచి ఖద్యోతపు మసక వెలుగును కోరుతున్నావు. చీనాంశుకాన్ని వదలి చర్మాంబరాన్ని ఇక్కడ ధరించాలనుకుంటున్నావు.

Verse 23

गृहवासम्परित्यज्य वनवासं समीहसे । लोहमिच्छसि देवेश त्यक्त्वा शेवधिमुत्तमम्

గృహవాసాన్ని విడిచి వనవాసాన్ని కోరుతున్నావు. ఓ దేవేశా, ఇది ఉత్తమ నిధిని వదలి ఇనుమును కోరినట్లే.

Verse 24

इन्द्रादिलोकपालांश्च हित्वा शिवमनु व्रता । नैतत्सूक्तं हि लोकेषु विरुद्धं दृश्यतेऽधुना

ఇంద్రాది లోకపాలులను కూడా విడిచి శివవ్రతులు శివునినే అనుసరిస్తారు. ఈ సూక్తి లోకాలలో ఇప్పటికీ ఎక్కడా విరుద్ధంగా కనిపించదు.

Verse 25

क्व त्वं कमलपत्राक्षी क्वासौ वै त्रिविलोचनः । शशांकवदना त्वं च पंचवक्त्रः शिवस्स्मृतः

ఎక్కడ నీవు, ఓ కమలపత్రాక్షీ, ఎక్కడ ఆ త్రిలోచన ప్రభువు? నీవు శశాంకవదనా; ఆయన శివుడు పంచవక్త్రుడని స్మరించబడతాడు.

Verse 26

वेणी शिरसि ते दिव्या सर्पिणीव विभासिता । जटाजूटं शिवस्येव प्रसिद्धम्परिचक्षते

నీ శిరస్సుపై దివ్య వేణి సర్పిణివలె ప్రకాశించుచున్నది; దానిని జనులు స్వయంగా శివుని జటాజూటమువలె ప్రసిద్ధమని చెప్పుచున్నారు।

Verse 27

इतिश्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे ब्रह्मचारिप्रतारणवाक्यवर्णनं नाम सप्तविंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము, ద్వితీయ రుద్రసంహిత, తృతీయ పార్వతీఖండములో “బ్రహ్మచారి ప్రతారణ వాక్యవర్ణనము” అను ఇరవైఏడవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 28

भूषणानि दिव्यानि क्व सर्पाश्शंकरस्य च । क्व चरा देवतास्सर्वाः क्व च भूतबलिप्रियः

“ఎక్కడ దివ్యాభరణాలు, ఎక్కడ శంకరుని సర్పాలు? ఎక్కడ సమస్త చర దేవతలు, ఎక్కడ భూతబలికి ప్రియుడైన ఆ ప్రభువు? (ఈ విరుద్ధాలు కలవవు.)”

Verse 29

क्व वा मृदंगवादश्च क्व च तड्डमरुस्तथा । क्व च भेरीकलापश्च क्व च शृंगरवोऽशुभः

“ఎక్కడ మృదంగ వాద్యము, ఎక్కడ ఆ డమరువు? ఎక్కడ భేరీనాద సమూహము, ఎక్కడ అశుభ శృంగరవము?”

Verse 30

क्व च ढक्कामयः शब्दो गलनादः क्व चाशुभः । भवत्याश्च शिवस्यैव न युक्तं रूपमुत्तमम्

ఒకవైపు ఢక్కా వాద్యధ్వని, మరొకవైపు ఈ కఠినమైన అశుభ గలగల—ఓ శివా, నీ పరమ మంగళకరమైన ఉత్తమ స్వరూపానికి ఇలాంటి అమంగళ స్వరం తగదు।

Verse 31

यदि द्रव्यं भवेत्तस्य कथं स्यात्स दिगम्बरः । वाहनं च बलीवर्दस्सामग्री कापि तस्य न

అతనికి ధనం ఉంటే, అతడు దిగంబర తపస్వి ఎలా అవుతాడు? అతని వాహనం ఎద్దు కాబట్టి, అతనికి మరే సామగ్రి గానీ లోకోపకరణాలు గానీ లేవు।

Verse 32

वरेषु ये गुणाः प्रोक्ता नारीणां सुखदायकाः । तन्मध्ये हि विरूपाक्षे एकोपि न गुणः स्मृतः

వరుల్లో స్త్రీలకు సుఖదాయకమని చెప్పబడిన గుణాలలో, విరూపాక్షునిలో ఒక్క గుణమూ గుర్తుకు రాదు।

Verse 33

तवापि कामो दयितो दग्धस्तेन हरेण च । अनादरस्तदा दृष्टो हित्वा त्वामन्यतो गतः

నీ ప్రియుడైన కాముడినీ ఆ హరుడు దహించాడు. అప్పుడు అతని అనాదరం స్పష్టంగా కనిపించింది—అతడు నిన్ను విడిచి మరెక్కడికో వెళ్లిపోయాడు।

Verse 34

जातिर्न दृश्यते तस्य विद्याज्ञानं तथैव च । सहायाश्च पिशाचा हि विषं कण्ठे हि दृश्यते

అతనిలో జాతి కనిపించదు, అలాగే విద్యా-జ్ఞానమూ లేదు. అతని సహచరులు పిశాచులు, అతని కంఠంలో విషం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది।

Verse 35

एकाकी च सदा नित्यं विरागी च विशेषतः । तस्मात्त्वं हि हरे नैव मनो योक्तुं तु चार्हसि

ఆయన సదా ఏకాకి, నిత్య స్వయంసిద్ధుడు, ముఖ్యంగా పరమ వైరాగ్యవంతుడు. కనుక, ఓ హరి, ఆయన విషయమై సాధారణ ఆశలతో మనస్సును బంధించుటకు నీవు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ యత్నించకుము.

Verse 36

क्व च हारस्त्वदीयो वै क्व च तन्मुण्डमालिका । अंगरागः क्व ते दिव्यः चिताभस्म क्व तत्तनौ

నీ హారం ఎక్కడ, ఆయన ముండమాల ఎక్కడ? నీ దివ్య అంగరాగం ఎక్కడ, ఆయన దేహంపై చితాభస్మం ఎక్కడ? (ఇవి ఎంత భిన్నమో!)

Verse 37

सर्वं विरुद्धं रूपादि तव देवि हरस्य च । मह्यं न रोचते ह्येतद्यदिच्छसि तथा कुरु

ఓ దేవీ, రూపముతో మొదలుకొని అన్నీ నీకు మరియు హరుడు (శివుడు)కు పరస్పర విరుద్ధంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఇది నాకు నచ్చదు. అయినా, నీకు ఇదే ఇష్టం అయితే, నీవు కోరినట్లే చేయుము.

Verse 38

असद्वस्तु च यत्किंचित् तत्सर्वं स्वयमीहसे । निर्वर्तय मनस्तस्मान्नोचेदिच्छसि तत्कुरु

అసత్యమైనది లేదా క్షణభంగురమైనది ఏదైనా, అది అంతా నీవు నీ స్వేచ్ఛాసంకల్పంతోనే అనుసరిస్తున్నావు. కనుక మనస్సును స్థిరపరచి నిర్ణయించుకొనుము; లేకపోతే, నీకు అదే ఇష్టం అయితే, అలాగే చేయుము (ఫలితాన్ని కూడా స్వీకరించుము).

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तस्य विप्रस्य पार्वती । उवाच क्रुद्धमनसा शिवनिन्दापरं द्विजम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ బ్రాహ్మణుని మాటలు విని పార్వతి, ధర్మోచిత క్రోధంతో మనస్సు మండిపోతూ, శివనిందలో నిమగ్నమైన ఆ ద్విజునితో పలికెను.