पार्वत्याः तपः—हिमालयादिभिः उपदेशः / Pārvatī’s Austerity and Counsel from Himālaya and Others

Verse 1

गतेषु तेषु सूर्येषु सखीभिः परिवारिता । तपस्तेपे तदधिकं परमार्थसुनिश्चया

ఆ రోజులు గడిచిన తరువాత, సఖులతో పరివృతమై, పరమార్థంపై దృఢ నిశ్చయంతో, ఆమె మరింత అధికంగా తపస్సు చేసింది।

Verse 2

हिमालयस्तदागत्य पार्वतीं कृतनिश्चयाम् । सभार्यस्ससुतामात्य उवाच परमेश्वरीम्

అప్పుడు హిమాలయుడు దృఢనిశ్చయమైన పార్వతీ వద్దకు వచ్చెను. భార్య, కుమార్తె, మంత్రులతో కలిసి ఆ పరమేశ్వరీ దేవిని సంభోదించెను.

Verse 3

हिमालय उवाच । मा खिद्यतां महाभागे तपसानेन पार्वती । रुद्रो न दृश्यते बाले विरक्तो नात्र संशयः

హిమాలయుడు పలికెను—ఓ మహాభాగ్యవతి పార్వతీ, ఈ తపస్సు వల్ల దుఃఖించకు. ఓ బాలికా, రుద్రుడు సులభంగా దర్శనమివ్వడు; సందేహం లేదు—ఆయన విరక్తుడు.

Verse 4

त्वं तन्वी सुकुमारांगी तपसा च विमोहिता । भविष्यसि न संदेहस्सत्यं सत्यं वदामि ते

ఓ సన్నని దేహముగలదానా, ఓ సుకుమారాంగీ! తపస్సులో పూర్తిగా లీనమైనా నీవు నిశ్చయంగా సిద్ధిని పొందెదవు; సందేహం లేదు. నీకు సత్యం—సత్యమే—చెబుతున్నాను.

Verse 5

तस्मादुत्तिष्ठ चैहि त्वं स्वगृहं वरवर्णिनि । किं तेन तव रुद्रेण येन दग्धः पुरा स्मरः

కాబట్టి లేచి రా, ఓ శుభవర్ణినీ, నీ ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళు. ఒకప్పుడు స్మరుడిని దహించిన ఆ రుద్రునితో నీకు ఏమి ప్రయోజనం?

Verse 6

अतो हि निर्विकार त्वात्त्वामादातुं वरां हराः । नागमिष्यति देवेशि तं कथं प्रार्थयिष्यसि

ఓ దేవేశీ, హరుడు నిర్వికారుడు, మార్పులేనివాడు గనుక నిన్ను వధువుగా స్వీకరించుటకు తానే రాడు. అప్పుడు నీవు ఆయనను ఎలా ప్రార్థించగలవు?

Verse 7

गगनस्थो यथा चंद्रो ग्रहीतुं न हि शक्यते । तथैव दुर्गमं शंभुं जानीहि त्वमिहानघे

ఆకాశంలో ఉన్న చంద్రుణ్ని పట్టుకోవడం ఎలా అసాధ్యమో, అలాగే హే అనఘే! ఇక్కడ తెలుసుకో—శంభువు (శివుడు) దుర్గముడు; సాధారణ ఇంద్రియాలు, మనస్సు పట్టుకోలేనివాడు, నిజమైన భక్తి మరియు సమ్యక్ జ్ఞానంతోనే లభ్యుడు।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । तथैव मेनया चोक्ता तथा सह्याद्रिणा सती । मेरुणा मंदरेणैव मैनाकेन तथैव सा

బ్రహ్ముడు పలికెను—అదేవిధంగా మేనా సతీకి ఉపదేశించింది; సహ్య పర్వతమూ అలాగే చెప్పింది. మరల మేరువు, మందరుడు, అలాగే మైనాకుడూ ఆమెకు సలహా ఇచ్చారు।

Verse 9

एवमन्यैः क्षितिभैश्च क्रौंचादिभिरनातुरा । तथैव गिरिजा प्रोक्ता नानावादविधायिभिः

అదేవిధంగా ఇతర పర్వతరాజులు కూడా—క్రౌంచాది, క్షోభలేని వారు—గిరిజను నానావిధ వాదాలతో, వివిధ ఉపదేశాలతో సంభోదించారు।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । एवं प्रोक्ता यदा तन्वी सा सर्वैस्तपसि स्थिता । उवाच प्रहसंत्येव हिमवंतं शुचिस्मिता

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా చెప్పబడినప్పటికీ, ఆ సన్నని దేహముగల కన్య అన్ని తపస్సుల్లో స్థిరంగా నిలిచినప్పుడు, శుచిస్మిత—పవిత్రమైన మృదుహాసంతో—హిమవంతునితో నవ్వుతూ పలికింది।

Verse 11

पार्वत्युवाच । पुरा प्रोक्तं मया तात मातः किं विस्मृतं त्वया । अधुनापि प्रतिज्ञां च शृणुध्वं मम बांधवाः

పార్వతి పలికెను—హే ప్రియుడా, నేను పూర్వం చెప్పినది, హే మాతా, నీవు మరచితివా? ఇప్పటికీ నా ప్రతిజ్ఞను వినుడి, హే నా బంధువులారా।

Verse 12

विरक्तोसौ महादेवो येन दग्धा रुषा स्मरः । तं तोषयामि तपसा शंकरं भक्तवत्सलम्

ఆయనే విరక్తుడైన మహాదేవుడు; ఆయన క్రోధంతో స్మరుడు (కాముడు) భస్మమయ్యెను. భక్తవత్సలుడైన శంకరుని నేను తపస్సుతో తృప్తిపరచుదును।

Verse 13

सर्वे भवंतो गच्छंतु स्वं स्वं धाम प्रहर्षिताः । भविष्यत्येव तुष्टोऽसौ नात्र कार्य्या विचारणा

మీ అందరూ ఆనందంగా మీ మీ ధామాలకు వెళ్లండి. ఆయన నిశ్చయంగా తుష్టుడవుతాడు; ఇందులో మరింత విచారణ అవసరం లేదు।

Verse 14

दग्धो हि मदनो येन येन दग्धं गिरेर्वनम् । तमानयिष्ये चात्रैव तपसा केव लेन हि

ఎవరు మదనుడు (కాముడు) ను దహించెనో, ఎవరి వల్ల ఈ గిరివనమూ దగ్ధమైందో, ఆ శంకరుని నేను ఇక్కడే కేవలం తపస్సుతో నా వద్దకు తెచ్చుకొందును।

Verse 15

तपोबलेन महता सुसेव्यो हि सदाशिवः । जानीध्वं हि महाभागास्सत्यं सत्यं वदामि वः

మహత్తర తపోబలంతో సదాశివుడు నిశ్చయంగా స్థిరభక్తితో సేవింపదగినవాడు. ఓ మహాభాగ్యులారా, ఇది తెలుసుకోండి—నేను మీకు సత్యమే, సత్యమే చెబుతున్నాను.

Verse 16

आभाष्य चैवं गिरिजा च मेनकां मैनाकबंधुं पितरं हिमालयम् । तूष्णीं बभूवाशु सुभाषिणी शिवा समंदरं पर्वतराजबालिका

ఇలా పలికి గిరిజ మేనకను, మేనాక మామను, తండ్రి హిమాలయుని సంభోదించింది. ఆపై సుభాషిణి శివా—పర్వతరాజ కుమార్తె—సముద్రంలా గంభీరంగా వెంటనే మౌనమైంది.

Verse 17

जग्मुस्तथोक्ताः शिवया हि पर्वता यथागतेनापि विचक्षणास्ते । प्रशंसमाना गिरिजा मुहुर्मुहुस्सुविस्मिता हेमनगेश्वराद्याः

శివా ఆజ్ఞ ప్రకారం ఆ వివేకవంతులైన పర్వతాధిపతులు వచ్చిన దారినే తిరిగి వెళ్లారు. హేమనగేశ్వరాది వారు ఎంతో ఆశ్చర్యంతో మళ్లీ మళ్లీ గిరిజను స్తుతించారు.

Verse 19

तपसा महता तेन तप्तमासीच्चराचरम् । त्रैलोक्यं हि मुनिश्रेष्ठ सदेवासुरमानुषम्

ఓ మునిశ్రేష్ఠా! ఆ మహత్తర తపస్సు వల్ల చరాచర సమస్త సృష్టి దగ్ధమైనట్లైంది. దేవాసురమానవులతో కూడిన త్రిలోకం దాని తాపంతో తీవ్రంగా బాధపడింది.

Verse 20

तदा सुरासुराः सर्वे यक्षकिन्नरचारणाः । सिद्धास्साध्याश्च मुनयो विद्याधरमहोरगाः

అప్పుడు దేవాసురులందరూ, యక్ష-కిన్నర-చారణులు; సిద్ధ-సాధ్యులు; మునులు, విద్యాధరులు మరియు మహోరగులు—అందరూ అక్కడ సమవేశమయ్యారు.

Verse 21

सप्रजापतयश्चैव गुह्यकाश्च तथापरे । कष्टात् कष्टतरं प्राप्ताः कारणं न विदुः स्म तत्

ప్రజాపతులు, గుహ్యకులు మరియు ఇతరులూ దుఃఖానికన్నా ఘోరమైన ఆపదలో పడ్డారు; అయినా ఆ విపత్తుకు నిజమైన కారణం వారికి తెలియలేదు।

Verse 22

सर्वे मिलित्वा शक्राद्या गुरुमामंत्र्य विह्वलाः । सुमेरौ तप्तसर्वांगा विधिं मां शरणं ययुः

అప్పుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన సమస్త దేవతలు కలసి వచ్చారు. వ్యాకులులై గురువును వినయంగా అనుమతి కోరుకొని, సుమేరుపర్వతంపై తపస్సుతో దగ్ధమైన సర్వాంగాలతో, విధాత బ్రహ్మ అయిన నన్ను శరణు కోరారు।

Verse 23

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तुतीये पार्वतीखंडे पार्वतीसांत्वनशिवदेवदर्शनवर्णनं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः

శ్రీ శివ మహాపురాణములోని రెండవదైన రుద్ర సంహితలోని మూడవ పార్వతీ ఖండమునందు 'పార్వతీ సాత్వనము మరియు శివ దర్శన వర్ణనము' అను ఇరవై మూడవ అధ్యాయము సమాప్తము.

Verse 24

देवा ऊचुः । त्वया सृष्टमिदं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । संतप्तमति कस्माद्वै न ज्ञातं कारणं विभो

దేవులు పలికిరి—హే సర్వవ్యాపి విభో! నీచేతనే ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు సృష్టింపబడెను; అయినను అది దుఃఖతాపముతో దగ్ధమగుచున్నది. దాని కారణము నిజముగా ఎందుకు తెలియదు?

Verse 26

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषामहं स्मृत्वा शिवं हृदा । विचार्य मनसा सर्वं गिरिजायास्तपः फलम्

బ్రహ్మ పలికెను—వారి మాటలు విని నేను హృదయమున భగవాన్ శివుని స్మరించితిని; మరియు మనసులో సమస్తమును విచారించి గిరిజా తపస్సు ఫలమును ఆలోచించితిని।

Verse 27

दग्धं विश्वमिति ज्ञात्वा तैः सर्वैरिह सादरात् । हरये तत्कथयितुं क्षीराब्धिमगमं द्रुतम्

సర్వ విశ్వము దగ్ధమైందని తెలిసి, వారు అందరూ భక్తితో ఆ విషయమును హరికి తెలియజేయుటకు త్వరగా క్షీరసాగరమునకు వెళ్లిరి।

Verse 28

तत्र गत्वा हरिं दृष्ट्वा विलसंतं सुखासने । सुप्रणम्य सुसंस्तूय प्रावोचं सांजलिः सुरैः

అక్కడికి వెళ్లి సుఖాసనమున ఆనందముగా విరాజిల్లుచున్న హరిని చూచి, నేను శ్రద్ధగా నమస్కరించి, స్తుతించి, దేవతల సమక్షమున అంజలి గట్టి పలికితిని।

Verse 29

त्राहि त्राहि महाविष्णो तप्तान्नश्शरणागतान् । तपसोग्रेण पार्वत्यास्तपत्याः परमेण हि

‘రక్షించు రక్షించు, ఓ మహావిష్ణో! మేము దగ్ధులమై శరణు వచ్చితిమి; పార్వతీదేవి యొక్క పరమ ఉగ్ర తపస్సు వలన తపోఘ్ని తీవ్రంగా మండుచున్నది.’

Verse 30

इत्याकर्ण्य वचस्तेषामस्मदादि दिवौकसाम् । शेषासने समाविष्टोऽस्मानुवाच रमेश्वरः

మా మొదలైన దివ్యలోకవాసుల మాటలు విని, శేషాసనంపై ఆసీనుడైన రమేశ్వరుడు మాకు ప్రత్యుత్తరంగా పలికెను।

Verse 31

विष्णुरुवाच । ज्ञातं सर्वं निदानं मे पार्वती तपसोद्य वै । युष्माभिस्सहितस्त्वद्य व्रजामि परमेश्वरम्

విష్ణువు పలికెను—ఈ రోజు పార్వతీ తపస్సు యొక్క సమస్త కారణమును, ఉద్దేశ్యమును నేను తెలిసికొన్నాను; అందుచేత మీ అందరితో కలిసి ఇప్పుడు పరమేశ్వరుడు శివుని వద్దకు వెళ్తున్నాను।

Verse 32

महादेवं प्रार्थयामो गिरिजाप्रापणाय तम् । पाणिग्रहार्थमधुना लोकानां स्वस्तयेऽमराः

మేము అమర దేవతలు ఇప్పుడు మహాదేవుని ప్రార్థిస్తున్నాము—గిరిజ ఆయనను వివాహంగా పొందునట్లు, ఆయన ఆమె పాణిగ్రహణం చేయునట్లు—సర్వ లోకాల శ్రేయస్సు, స్వస్తి కోసం।

Verse 34

तस्माद्वयं गमिष्यामो यत्र रुद्रो महाप्रभुः । तपसोग्रेण संयुक्तोऽद्यास्ते परममंगलः

అందుచేత మనము వెళ్లుదాం—ఎక్కడ మహాప్రభువు రుద్రుడు ఈ రోజు ఘోర తపస్సుతో యుక్తుడై నివసిస్తున్నాడో, స్వరూపమునే పరమ మంగళమయుడు।

Verse 35

ब्रह्मोवाच । विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा सर्व ऊचुस्सुरादयः । महाभीता हठात् क्रुद्धाद्दग्धुकामात् लयंकरात्

బ్రహ్ముడు పలికెను—విష్ణువు మాటలు విని దేవాదులు అందరూ పలికిరి. అకస్మాత్తుగా క్రోధించిన, దహించదలచిన, ప్రళయకారకమైన ఆ భయంకరుని చూచి వారు మహాభీతులయ్యిరి।

Verse 36

देवा ऊचुः । महाभयंकरं क्रुद्धं कालानलसमप्रभम् । न यास्यामो वयं सर्वे विरूपाक्षं महाप्रभम्

దేవులు పలికిరి—ఆయన మహాభయంకరుడు, క్రోధితుడు, కాలాగ్నివలె ప్రకాశించువాడు. మేమందరం ఆ మహాప్రభు విరూపాక్షుని సమీపమునకు వెళ్లము।

Verse 37

यथा दग्धः पुरा तेन मदनो दुरतिक्रमः । तथैव क्रोधयुक्तो नः स धक्ष्यति न संशयः

ఎలా పూర్వం ఆయన దుర్జేయుడైన మదనుని దహించాడు, అలాగే క్రోధంతో యుక్తుడై ఆయన మనల్నీ దహించును—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 38

ब्रह्मोवाच तदाकर्ण्य वचस्तेषां शक्रादीनां रमेश्वरः । सांत्वयंस्तान्सुरान्सर्वान्प्रोवाच स हरिर्मुने

బ్రహ్ముడు పలికెను: ఇంద్రాది దేవుల మాటలు విని, లక్ష్మీపతి హరి సమస్త దేవులను సాంత్వనపరచి, ఓ మునీ, తరువాత ఇలా పలికెను.

Verse 39

हरिरुवाच । हे सुरा मद्वचः प्रीत्या शृणुतादरतोऽखिलाः । न वो धक्ष्यति स स्वामी देवानां भयनाशनः

హరి పలికెను: ఓ దేవులారా, మీరందరూ ప్రీతితో నా మాటలను శ్రద్ధగా వినండి. దేవుల భయాన్ని నశింపజేసే ఆ స్వామి మిమ్మల్ని దహించడు.

Verse 40

तस्माद्भवद्भिर्गंतव्यं मया सार्द्धं विचक्षणैः । शंभुं शुभकरं मत्वा शरणं तस्य सुप्रभो

కాబట్టి హే విచక్షణులారా, మీరు నాతో కలిసి వెళ్లవలెను. శంభువును శుభప్రదుడని తెలిసి, హే సుప్రభో, ఆయన శరణు పొందండి.

Verse 41

शिवं पुराणं पुरुषमधीशं वरेण्यरूपं हि परं पुराणम् । तपोजुषाणां परमात्मरूपं परात्परं तं शरणं व्रजामः

మేము ఆ పరాత్పర శివుని శరణు వేడుకొందుము—ఆయనే ఆదిపురుషుడు, అధీశ్వరుడు, వరణీయరూపుడు; పరమ పురాణతత్త్వస్వరూపుడు; తపస్సులో రమించే వారికి పరమాత్మరూపుడు.

Verse 42

ब्रह्मोवाच । एवमुक्तास्तदा देवा विष्णुना प्रभवि ष्णुना । जग्मुस्सर्वे तेन सह द्रष्टुकामाः पिनाकिनम्

బ్రహ్మ అన్నాడు—అప్పుడు ప్రభావశాలియైన విష్ణువు ఇలా చెప్పగా, పినాకధారి భగవాన్ శివుని దర్శించాలనే కోరికతో దేవతలందరూ ఆయనతో కలిసి వెళ్లారు।

Verse 43

प्रथमं शैलपुत्र्यास्तत्तपो द्रष्टुं तदाश्रमम् । जग्मुर्मार्गवशात्सर्वे विष्ण्वाद्यस्सकुतूहलाः

మొదట శైలపుత్రి (పార్వతి) చేస్తున్న తపస్సును దర్శించాలనే కోరికతో, విష్ణువు మొదలైన సమస్త దేవగణాలు కుతూహలంతో మార్గానుసారంగా ఆ ఆశ్రమానికి వెళ్లిరి.

Verse 44

पार्वत्यास्तु तपो दृष्ट्वा तेजसा व्यापृतास्तदा । प्रणेमुस्तां जगद्धात्रीं तेजोरूपां तपः स्थिताम्

పార్వతి తపస్సును దర్శించగానే వారు ఆ తేజస్సుతో నిండిపోయిరి. అప్పుడు జగద్ధాత్రి, తేజోమయి, తపస్సులో స్థిరమైన ఆ దేవిని నమస్కరించిరి.

Verse 45

प्रशंसंतस्तपस्तस्यास्साक्षात्सिद्धितनोस्सुराः । जग्मुस्तत्र तदा ते च यत्रास्ते वृषभध्वजः

ఆమె తపస్సును స్తుతిస్తూ, ప్రత్యక్ష సిద్ధిస్వరూప దేహములైన ఆ దేవగణాలు అప్పుడు వృషభధ్వజుడైన భగవాన్ శివుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లిరి.

Verse 46

तत्र गत्वा च ते देवास्त्वां मुने प्रैषयंस्तदा । पश्यतो दूरतस्तस्थुः कामभस्मकृतोहरात्

అక్కడికి వెళ్లి, ఓ మునీ, ఆ దేవులు నిన్ను అప్పుడు ముందుగా పంపిరి. కాముని భస్మం చేసిన హరుడు (శివుడు) నుండి దూరంగా, చూస్తూ చూస్తూ వారు దూరంలో నిలిచిరి.

Verse 47

नारद त्वं शिवस्थानं तदा गत्वाऽभयस्सदा । शिवभक्तो विशेषेण प्रसन्नं दृष्टवान् प्रभुम्

ఓ నారదా, ఆ సమయంలో నీవు శివస్థానానికి వెళ్లి సదా నిర్భయుడవై నిలిచితివి. విశేషంగా శివభక్తుడై ప్రసన్నుడైన కృపామయ ప్రభువు శివుని దర్శించితివి.

Verse 48

पुनरागत्य यत्नेन देवानाहूय तांस्ततः । निनाय शंकरस्थानं तदा विष्ण्वादिकान्मुने

తర్వాత మళ్లీ వచ్చి యత్నపూర్వకంగా దేవతలను పిలిచెను; ఓ మునీ, అనంతరం విష్ణువును మొదలైన వారిని శంకరుని పవిత్ర స్థానానికి నడిపించెను.

Verse 49

अथ विष्ण्वादयस्सर्वे तत्र गत्वा शिवं प्रभुम् । ददृशुस्सुखमासीनं प्रसन्नं भक्तवत्सलम्

అప్పుడు విష్ణువు మొదలైన సమస్త దేవతలు అక్కడికి వెళ్లి ప్రభువు శివుని దర్శించిరి—ఆయన సుఖాసీనుడై, ప్రసన్నుడై, భక్తవత్సలుడై ఉన్నాడు.

Verse 50

योगपट्टस्थितं शंभुं गणैश्च परिवारितम् । तपोरूपं दधानं च परमेश्वररूपिणम्

వారు యోగపట్టంతో యోగాసనంలో స్థితుడైన శంభువును చూచిరి, గణములచే పరివృతుడై—తపస్సు రూపాన్ని ధరించి, పరమేశ్వర స్వరూపుడై ఉన్నవాడిని.

Verse 51

ततो विष्णुर्मयान्ये च सुरसिद्धमुनीश्वराः । प्रणम्य तुष्टुवुस्सूक्तैर्वेदोपनिषदन्वितैः

అనంతరం విష్ణువు, నేను (బ్రహ్మ), అలాగే దేవులు, సిద్ధులు, మహర్షులలో శ్రేష్ఠులు—అందరూ నమస్కరించి వేదోపనిషత్తులతో సమన్వితమైన సూక్తులతో (శివుని) స్తుతించిరి.