Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 3

कुमाराभिषेकवर्णनम् — Description of Kumāra’s Abhiṣeka

Consecration/Installation

Devanagari script

समारोहत्ततोऽनंतो हृदयेन विदूयता । कार्त्तिकः परम ज्ञानी परमेशानवीर्यजः

Transliteration

samārohattato'naṃto hṛdayena vidūyatā | kārttikaḥ parama jñānī parameśānavīryajaḥ

Translation

అనంతుడు హృదయంలో దహనవేదనతో ఆ రథాన్ని అధిరోహించాడు. కార్త్తికేయుడు పరమజ్ఞాని; పరమేశానుడు (శివుడు) యొక్క దివ్య వీర్యశక్తి నుండి జన్మించినవాడు.

Word by Word

• समारोहत्: ascending
• समारोहत्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √रुह् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (अनन्तः इति कर्तरि विशेषणवत्)

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय, अव्ययीभावार्थे/क्रियाविशेषण (adverb: 'then/from there')

• अनन्तः: the Infinite (Ananta)
• अनन्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• हृदयेन: with (his) heart
• हृदयेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

• विदूयता: being tormented
• विदूयता: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: वि + √दू (धातु) + शतृ/शानच्-भाव (कृदन्त)
• Form: तृतीया (3), एकवचन; कृदन्त-रूपेण 'विदूयत्' (burning/tormented) इत्यस्य तृतीया; हृदयेन इत्यनेन सह करणवाचक-सम्बन्धः

• कार्त्तिकः: Kārttika (Skanda)
• कार्त्तिकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कार्त्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• परम: supreme
• परम: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ज्ञानी इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• ज्ञानी: knower / wise one
• ज्ञानी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञानिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• परमेशानवीर्यजः: born of Parameśāna’s potency
• परमेशानवीर्यजः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परम + ईशान + वीर्य + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (परमेशानस्य वीर्यात् जातः)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Kartikeya
• Ananta (Shesha)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It affirms Skanda (Kārttikeya) as a manifestation of Śiva’s divine potency and as a “supreme knower,” indicating that true victory over sorrow and conflict is grounded in Śiva-bestowed jñāna and grace.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By naming Parameśāna as the source of Kārttikeya’s vīrya, the verse points to Saguna Śiva as the personal Lord whose powers manifest for cosmic order—worship of the Liṅga honors that same Lord as the accessible form of the transcendent Pati.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is japa of the Pañcākṣarī mantra “Om Namaḥ Śivāya” with bhakti and steadiness, contemplating Śiva as the source of divine power and wisdom that burns away inner anguish.