गणेशविवाहोत्सवः तथा सिद्धि-बुद्धि-सन्तानवर्णनम् | Gaṇeśa’s Wedding Festival and the Progeny of Siddhi & Buddhi

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र विश्वरूपः प्रजापतिः । तदुद्योगं संविचार्य सुखमाप प्रसन्नधीः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ మధ్యలో అక్కడ ప్రజాపతి విశ్వరూపుడు ఆ కార్యయత్నాన్ని సమ్యకంగా విచారించాడు. ప్రసన్నబుద్ధితో సుఖశాంతులను పొందెను.

Verse 2

विश्वरूपप्रजेशस्य दिव्यरूपे सुते उभे । सिद्धिबुद्धिरिति ख्याते शुभे सर्वांगशोभने

ప్రజాపతి విశ్వరూపునికి దివ్యరూపములైన ఇద్దరు కుమార్తెలు జన్మించారు. వారు ‘సిద్ధి’ ‘బుద్ధి’ అని ఖ్యాతి—ఇద్దరూ శుభమయులు, సర్వాంగశోభితులు.

Verse 3

ताभ्यां चैव गणेशस्य गिरिजा शंकरः प्रभू । महोत्सवं विवाहं च कारयामासतुर्मुदा

అప్పుడు వారితో కలిసి గిరిజా మరియు ప్రభువు శంకరుడు ఆనందంతో గణేశుని మహోత్సవమును, వివాహక్రియను—రెండింటినీ—నిర్వహింపజేశారు.

Verse 4

समाप्तोयं रुद्रसंहितान्तर्गतः कुमारखण्डश्चतुर्थः

ఇట్లు రుద్రసంహితలో అంతర్భూతమైన నాల్గవ భాగమైన ‘కుమారఖండం’ సమాప్తమైంది.

Verse 5

तथा च विश्वकर्माऽसौ विवाहं कृतवांस्तथा । तथा च ऋषयो देवा लेभिरे परमां मुदम्

అప్పుడు విశ్వకర్మ కూడా విధివిధానాలతో వివాహకర్మను నిర్వహించాడు. తదనంతరం ఋషులు మరియు దేవతలు పరమానందాన్ని పొందారు.

Verse 6

गणेशोपि तदा ताभ्यां सुखं चैवाप्तिचिंतकम् । प्राप्तवांश्च मुने तत्तु वर्णितुं नैव शक्यते

అప్పుడు గణేశుడు కూడా ఆ ఇద్దరి ద్వారా, పొందుటపై ఉన్న ఆందోళనను తొలగించే ఆనందం మరియు పరిపూర్ణతను పొందాడు. ఓ మునీ, ఆ అనుభూతి వర్ణనాతీతం.

Verse 7

कियता चैव कालेन गणेशस्य महात्मनः । द्वयोः पत्न्योश्च द्वौ दिव्यौ तस्य पुत्रौ बभूवतुः

కొంత కాలం గడిచిన తరువాత మహాత్ముడైన గణేశునికి, ఆయన రెండు భార్యల ద్వారా, ఇద్దరు దివ్యమైన ప్రకాశవంతమైన కుమారులు జన్మించారు.

Verse 8

सिद्धेर्गणेशपत्न्यास्तु क्षेमनामा सुतोऽभवत् । बुद्धेर्लाभाभिधः पुत्रो ह्यासीत्परभशोभनः

గణేశ్వరుని భార్య సిద్ధి నుండి ‘క్షేమ’ అనే కుమారుడు జన్మించాడు. అలాగే బుద్ధి నుండి ‘లాభ’ అనే కుమారుడు పుట్టాడు; అతడు రూపసౌభాగ్యాలలో అత్యంత ప్రకాశవంతుడు.

Verse 9

एवं सुखमचिंत्यं व भुंजाने हि गणेश्वरे । आजगाम द्वितीयश्च क्रांत्वा पृथ्वीं सुतस्तदा

ఇలా గణేశ్వరుడు ఆ అచింత్య సుఖాన్ని అనుభవిస్తున్న వేళ, రెండవ కుమారుడు భూమిని పరిభ్రమించి అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 10

तावश्च नारदेनैव प्राप्तो गेहे महात्मना । यथार्थं वच्मि नोऽसत्यं न छलेन न मत्सरात्

అప్పుడు మహాత్ముడైన నారదుడు వారిద్దరి ఇంటికి వచ్చాడు. నేను చెప్పేది యథార్థమే—అసత్యం కాదు, మోసం వల్ల కాదు, అసూయ వల్ల కాదు.

Verse 11

पितृभ्यां तु कृतं यच्च शिवया शंकरेण ते । तन्न कुर्य्यात्परो लोके सत्यं सत्यं ब्रवीम्यहम्

మీ తల్లిదండ్రులు—శివుడు, శంకరుడు—చేసిన కార్యాన్ని లోకంలో మరెవ్వరూ చేయలేరు. ఇది సత్యం; సత్యమే సత్యమని నేను ప్రకటిస్తున్నాను.

Verse 12

निष्कास्य त्वां कुक्रमणं मिषमुत्पाद्य यत्नतः । गणेशस्य वरोकारि विवाहः परशोभनः

నిన్ను బయటకు పంపి, కుకర్మానికి అవకాశం రాకుండా ఉండేందుకు, శ్రద్ధగా ఒక మిషం సృష్టించారు. ఓ వరదా! అప్పుడు గణేశుని పరమ మంగళకరమైన, అత్యంత శోభనమైన వివాహం నిర్వహించబడింది.

Verse 13

गणेशस्य कृतोद्वाहो लब्धवांस्स्त्रीद्वयं मुदा । विश्वरूपप्रजेशस्य कन्यारत्नं महोत्तमम्

ఈ విధంగా గణేశుని వివాహం సంపన్నమైంది. ఆనందంతో ఆయన రెండు భార్యలను పొందెను—విశ్వరూప ప్రజాపతి యొక్క పరమోత్తమమైన రత్నసమాన కుమార్తెలు.

Verse 14

पुत्रद्वयं ललाभासौ द्वयोः पत्न्योश्शुभांगयोः । सिद्धे क्षेमं तथा बुद्धेर्लाभं सर्वं सुखप्रदम्

ఆయన రెండు శుభాంగినీ భార్యల ద్వారా రెండు కుమారులను పొందెను—సిద్ధ, క్షేమ మరియు బుద్ధేర్లాభ; వారు క్షేమం, రక్షణం, సమస్త సుఖాలను ప్రసాదించువారు.

Verse 15

पत्न्योर्द्वयोर्गणेशोऽसौ लब्ध्वा पुत्रद्वयं शुभम् । मातापित्रोर्मतेनैव सुखं भुंक्ते निरंतरम्

ఆ గణేశుడు రెండు భార్యల ద్వారా రెండు శుభ కుమారులను పొందిన తరువాత, తల్లి-తండ్రుల సంకల్పం మరియు ఉపదేశం ప్రకారమే నిరంతరం సుఖంగా నివసించెను.

Verse 16

भवता पृथिवी क्रांता ससमुद्रा सकानना । तच्छलाज्ञावशात्तात तस्य जातं फलं त्विदम्

ప్రియ కుమారా! నీవు సముద్రాలు, అరణ్యాలతో కూడిన భూమిని సంచరించితివి; అయితే అది ఆ (దివ్య) ఆజ్ఞా-యుక్తి బలముచేతనే జరిగింది—ఇదే దాని ఫలితం.

Verse 17

पितृभ्यां क्रियतास्मैवच्छलं तात विचार्यताम् । स्वस्वामिभ्यां विशेषेण ह्यन्यः किन्न करोति वै

కాబట్టి, కుమారా! అతని తల్లిదండ్రుల ద్వారానే ఈ యుక్తిని ఆలోచించి అమలు చేయించాలి. తన స్వామి మరియు తన కార్యసిద్ధి కోసం మరొకడు చేయనిది ఏముంది?

Verse 18

असम्यक्च कृतं ताभ्यां त्वत्पितृभ्यां हि कर्म ह । विचार्यतां त्वयाऽपीह मच्चित्ते न शुभं मतम्

నిశ్చయంగా నీ తల్లిదండ్రులు చేసిన కార్యం సమ్యకంగా జరగలేదు. నీవు కూడా ఇక్కడ దానిని విచారించు; నా హృదయంలో అది శుభంగా అనిపించదు.

Verse 19

दद्याद्यदि गरं माता विक्रीणीयात्पिता यदि । राजा हरति सर्वस्वं कस्मै किं च ब्रवीतु वै

తల్లి విషం ఇస్తే, తండ్రి తన సంతానాన్ని అమ్మితే, రాజు సర్వస్వం హరించితే—అప్పుడు ఎవరికీ, ఏమని, నిజంగా చెప్పగలడు లేదా మొరపెట్టగలడు?

Verse 20

येनैवेदं कृतं स्याद्वै कर्मानर्थकरं परम् । शांतिकामस्सुधीस्तात तन्मुखं न विलोकयेत्

ఈ పరమ అనర్థకరమైన కార్యాన్ని ఎవడు చేశాడో—ఓ ప్రియుడా—శాంతిని కోరే బుద్ధిమంతుడు అతని ముఖాన్నికూడా చూడకూడదు.

Verse 21

इति नीतिः श्रुतौ प्रोक्ता स्मृतौ शास्त्रेषु सर्वतः । निवेदिता च सा तेऽद्य यथेच्छसि तथा कुरु

ఇలా ధర్మనీతిని శ్రుతిలో ప్రకటించారు, స్మృతిలోను సమస్త శాస్త్రాలలోను సర్వత్రా చెప్పారు. నేడు నేను అది నీకు నివేదించాను; ఇక నీకు ఇష్టమైనట్లు చేయుము.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा नारद त्वं तु महेश्वरमनोगतिः । तस्मै तथा कुमाराय वाक्यं मौनमुपागतः

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే నారదా! ఇలా చెప్పి, మహేశ్వరునందు లీనమైన మనస్సుతో నీవు ఆ కుమారునికి మరల మాట పలకక మౌనమునకు చేరితివి.

Verse 23

स्कन्दोऽपि पितरं नत्वा कोपाग्निज्वलितस्तदा । जगाम पर्वतं क्रौंचं पितृभ्यां वारितोऽपि सन्

స్కందుడు కూడా తండ్రికి నమస్కరించి, ఆ సమయంలో కోపాగ్నితో జ్వలించెను. తల్లిదండ్రులు ఇద్దరూ ఆపినప్పటికీ అతడు క్రౌంచ పర్వతమునకు వెళ్లెను.

Verse 24

वारणे च कृते त्वद्य गम्यते च कथं त्वया । इत्येवं च निषिद्धोपि प्रोच्य नेति जगाम सः

“ఈ రోజు నిన్ను ఆపినప్పటికీ నీవు ఎలా వెళ్లుచున్నావు?” అని ఇలా నిషేధించినా, అతడు “లేదు” అని చెప్పి వెళ్లిపోయెను.

Verse 25

न स्थातव्यं मया तातौ क्षणमप्यत्र किंचन । यद्येवं कपटं प्रीतिमपहाय कृतं मयि

ఓ ప్రియ పితృదేవులారా! నేను ఇక్కడ క్షణమాత్రమైనా నిలువకూడదు. నిజమైన ప్రీతిని విడిచి నాపై ఇలాంటి కపటము చేయబడితే, ఇక్కడ ఉండటం సముచితం కాదు.

Verse 26

एवमुक्त्वा गतस्तत्र मुने सोऽद्यापि वर्तते । दर्शनेनैव सर्वेषां लोकानां पापहारकः

ఇలా చెప్పి, ఓ మునీ, అతడు అక్కడికి వెళ్లి నేటికీ అక్కడే విరాజిల్లుతున్నాడు; కేవలం దర్శనమాత్రంతోనే సమస్త లోకాల జనుల పాపాలను హరించువాడు.

Verse 27

तद्दिनं हि समारभ्य कार्तिकेयस्य तस्य वै । शिवपुत्रस्य देवर्षे कुमारत्वं प्रतिष्ठितम्

హే దేవర్షీ! ఆ దినం నుంచే ఆ కార్తికేయుడు—శివపుత్రుడు—‘కుమార’ (నిత్యయౌవన) స్థితి దృఢంగా స్థాపితమైంది.

Verse 28

तन्नाम शुभदं लोके प्रसिद्धं भुवनत्रये । सर्वपापहरं पुण्यं ब्रह्मचर्यप्रदं परम्

ఆ నామం లోకంలో శుభప్రదమై త్రిభువనములందు ప్రసిద్ధం; అది పవిత్రం, పరమ పుణ్యకరం, సర్వపాపహరం, ఉత్తమ బ్రహ్మచర్యాన్ని ప్రసాదించేది.

Verse 29

कार्तिक्यां च सदा देवा ऋषयश्च सतीर्थकाः । दर्शनार्थं कुमारस्य गच्छंति च मुनीश्वराः

కార్తికీ సందర్భంలో దేవతలు, ఋషులు—తీర్థాలతో కూడి—ఎల్లప్పుడూ కుమారుడు (స్కందుడు) దర్శనార్థం వెళ్తారు; మునీశ్వరులూ ఆయన దర్శనానికి ప్రయాణిస్తారు.

Verse 30

कार्तिक्यां कृत्तिकासंगे कुर्याद्यः स्वामिदर्शनम् । तस्य पापं दहेत्सर्वं चित्तेप्सित फलं लभेत्

కార్తికీ కాలంలో కృత్తికల శుభసంయోగంలో ఎవడు స్వామి (శివుడు) దర్శనం పొందుతాడో, అతని సమస్త పాపాలు దగ్ధమై, హృదయాభిలషిత ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 31

उमापि दुःखमापन्ना स्कन्दस्य विरहे सति । उवाच स्वामिनं दीना तत्र गच्छ मया प्रभो

స్కందుని విరహంలో ఉమాదేవి కూడా దుఃఖంలో మునిగింది. దీనంగా ఆమె స్వామిని ఉద్దేశించి— “ప్రభో, నాతో కలిసి అక్కడికి రండి” అని చెప్పింది.

Verse 32

तत्सुखार्थं स्वयं शंभुर्गतस्स्वांशेन पर्वते । मल्लिकार्जुननामासीज्ज्योतिर्लिङ्गं सुखावहम्

ఆ భక్తుని సుఖం కోసం స్వయంగా శంభుడు తన అంశతో ఆ పర్వతానికి వెళ్ళాడు, అక్కడ ఆయన సుఖాన్ని ప్రసాదించే 'మల్లికార్జున' అనే జ్యోతిర్లింగంగా వెలిశాడు.

Verse 33

अद्यापि दृश्यते तत्र शिवया सहितश्शिवः । सर्वेषां निजभक्तानां कामपूरस्सतां गतिः

ఇప్పటికీ అక్కడ శివా (పార్వతి) సమేతుడైన పరమేశ్వరుడు శివుడు దర్శనమిస్తాడు. ఆయన తన భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చువాడు, సజ్జనులకు పరమాశ్రయమూ పరమగతియూ.

Verse 34

तमागतं स विज्ञाय कुमारस्सशिवं शिवम् । स विरज्य ततोऽन्यत्र गंतुमासीत्समुत्सुकः

శివగణ సమేతుడైన భగవాన్ శివుడు వచ్చాడని గ్రహించిన దివ్య కుమారుడు అంతరంగంగా అన్నిటిపట్ల విరక్తుడై, మరొక చోటికి వెళ్లేందుకు ఉత్సుకతతో సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 35

देवैश्च मुनिभिश्चैव प्रार्थितस्सोपि दूरतः । योजनत्रयमुत्सृज्य स्थितः स्थाने च कार्तिकः

దేవతలూ మునులూ దూరం నుంచే ప్రార్థించినా కార్తికేయుడు దూరంగానే నిలిచాడు. మూడు యోజనాల దూరం విడిచి, తన స్థానంలో స్థిరంగా నిలిచాడు.

Verse 36

पुत्रस्नेहातुरौ तौ वै शिवौ पर्वणि पर्वणि । दर्शनार्थं कुमारस्य तस्य नारद गच्छतः

ఓ నారదా, కుమారునిపై పుత్రస్నేహంతో వ్యాకులమైన ఆ ఇద్దరు—శివుడు మరియు (పార్వతి)—ప్రతి పర్వదినాన మళ్లీ మళ్లీ ఆ కుమారుని దర్శనం కోసం వెళ్లేవారు.

Verse 37

अमावास्यादिने शंभुः स्वयं गच्छति तत्र ह । पूर्णमासी दिने तत्र पार्वती गच्छति ध्रुवम्

అమావాస్య రోజున శంభువు స్వయంగా నిశ్చయంగా అక్కడికి వెళ్తాడు; పౌర్ణమి రోజున పార్వతి కూడా తప్పక అక్కడికి వెళ్తుంది.

Verse 38

यद्यत्तस्य च वृत्तांतं भवत्पृष्टं मुनीश्वर । कार्तिकस्य गणेशस्य परमं कथितं मया

ఓ మునీశ్వరా, మీరు అడిగిన అతని వృత్తాంతమంతటిని—కార్తికేయుడు మరియు గణేశుని పరమమైన, సారమైన కథనాన్ని నేను మీకు వివరించాను.

Verse 39

एतच्छ्रुत्वा नरो धीमान् सर्वपापैः प्रमुच्यते । शोभनां लभते कामानीप्सितान्सकलान्सदा

ఇది విన్న జ్ఞానవంతుడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు. అతడు ఎల్లప్పుడూ మంగళాన్ని పొందుతూ, కోరిన అన్ని కోరికలను సాధిస్తాడు.

Verse 40

यः पठेत्पाठयेद्वापि शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा । सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

ఇదిని పఠించినవాడు, పఠింపజేసినవాడు, విన్నవాడు లేదా వినిపించినవాడు—అందరూ కోరిన సమస్త ఫలాలను పొందుతారు; ఇందులో సందేహానికి చోటు లేదు.

Verse 41

ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी क्षत्रियो विजयी भवेत् । वैश्यो धन समृद्धस्स्याच्छूद्रस्सत्समतामियात्

ఇక్కడ చెప్పబడిన శివసంబంధ పుణ్యఫలంతో బ్రాహ్మణుడు బ్రహ్మతేజస్సుతో ప్రకాశిస్తాడు, క్షత్రియుడు విజేత అవుతాడు. వైశ్యుడు ధనసమృద్ధిని పొందుతాడు, శూద్రుడు సజ్జనులతో సమానమైన మహత్తర సమత్వాన్ని చేరుతాడు.

Verse 42

रोगी रोगात्प्रमुच्येत भयान्मुच्येत भीतियुक् । भूतप्रेतादिबाधाभ्यः पीडितो न भवेन्नरः

రోగి రోగం నుండి విముక్తుడవుతాడు; భయంతో ఉన్నవాడు భయం నుండి విడిపోతాడు. భూత-ప్రేతాది బాధల వల్ల పీడితుడైన మనిషి ఇక బాధపడడు.

Verse 43

एतदाख्यानमनघं यशस्यं सुखवर्द्धनम् । आयुष्यं स्वर्ग्यमतुलं पुत्रपौत्रादिकारकम्

ఈ నిర్దోషమైన పవిత్రాఖ్యానం కీర్తిని ప్రసాదించి సుఖాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది. ఇది ఆయుష్షును పెంచి, అతుల స్వర్గ్య పుణ్యాన్ని ఇస్తూ, పుత్ర-పౌత్రాదుల ప్రాప్తికి కారణమవుతుంది.

Verse 44

अपवर्गप्रदं चापि शिवज्ञानप्रदं परम् । शिवाशिवप्रीतिकरं शिवभक्तिविवर्द्धनम्

ఇది అపవర్గం (మోక్షం) ప్రసాదించి, పరమ శివజ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది. ఇది శివునికీ, ఆయనకు అంకితమైన శుభభక్తులకూ ప్రీతికరం; శివభక్తిని వృద్ధి చేస్తుంది.

Verse 45

श्रवणीयं सदा भक्तैर्निःकामैश्च मुमुक्षुभिः । शिवाद्वैतप्रदं चैतत्सदाशिवमयं शिवम्

భక్తులు—నిష్కాములు మరియు ముముక్షులు—ఇదిని ఎల్లప్పుడూ శ్రవణం చేయాలి. ఎందుకంటే ఇది శివాద్వైత బోధను ప్రసాదిస్తుంది; ఇది స్వయంగా సదాశివమయం, మంగళకరమైన శివస్వరూపమే.