देव्याः क्रोधः शक्तिनिर्माणं च (Devī’s Wrath and the Manifestation of the Śaktis)
ఈ అధ్యాయంలో నారదుడు మహాదేవి సంఘటన అనంతర పరిణామాలను బ్రహ్మను ప్రశ్నిస్తాడు. బ్రహ్మ చెప్పేది—గణులు వాద్యాలు మ్రోగించి మహోత్సవం చేస్తారు; కానీ శివుడు ఒక శిరఛ్ఛేదం తరువాత శోకంలో మునిగిపోతాడు. గిరిజా/దేవి తీవ్ర కోపం, దుఃఖంతో తన నష్టాన్ని విలపించి, అపరాధి గణులను నాశనం చేయాలా లేదా ప్రళయాన్ని ప్రారంభించాలా అని ఆలోచిస్తుంది. అప్పుడు జగదంబ క్షణంలో అనేక శక్తులను అవతరింపజేస్తుంది; ఆ శక్తులు దేవిని నమస్కరించి ఆజ్ఞ కోరుతాయి. మహామాయ, శంభుశక్తి/ప్రకృతి స్వరూపిణి దేవి, సందేహం లేకుండా లయ-సంహార కార్యాన్ని చేయమని వారికి దృఢంగా ఆదేశిస్తుంది; శోకము నుండి కోపము, శక్తి-ప్రకటనము, సృష్టి-క్రమము వర్సెస్ వినాశవేగము అనే ఉద్వేగం ఇక్కడ స్పష్టమవుతుంది.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । ब्रह्मन् वद महाप्राज्ञ तद्वृत्तान्तेखिले श्रुते । किमकार्षीन्महादेवी श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
నారదుడు పలికెను—“ఓ బ్రహ్మన్, ఓ మహాప్రాజ్ఞా! ఆ సంఘటనల సమస్త వృత్తాంతం విని, తత్త్వతః నిజంగా చెప్పుము—మహాదేవి ఏమి చేసెను? నేను యథాతత్త్వంగా వినదలచితిని।”
Verse 2
ब्रह्मोवाच । श्रूयतां मुनिशार्दूल कथयाम्यद्य तद्ध्रुवम् । चरितं जगदंबाया यज्जातं तदनंतरम्
బ్రహ్మ పలికెను—“ఓ మునిశార్దూలా, వినుము. నేడు నేను నీకు ధ్రువసత్యాన్ని చెప్పుచున్నాను—జగదంబ యొక్క పవిత్ర చరితం మరియు దాని అనంతరం వెంటనే జరిగినది.”
Verse 3
मृदंगान्पटहांश्चैव गणाश्चावादयंस्तथा । महोत्सवं तदा चक्रुर्हते तस्मिन्गणाधिपे
అప్పుడు గణులు మృదంగాలు, పటహాలు మొదలైనవి మ్రోగించారు; ఆ గణాధిపుడు హతుడైనప్పుడు వారు మహోత్సవాన్ని జరిపారు।
Verse 4
शिवोपि तच्छिरश्छित्वा यावद्दुःखमुपाददे । तावच्च गिरिजा देवी चुक्रोधाति मुनीश्वर
ఓ మునీశ్వరా, శివుడు కూడా ఆ శిరస్సును ఛేదించి ఎంతకాలం దుఃఖాన్ని అనుభవించెనో, అంతకాలం గిరిజాదేవి అత్యంత క్రోధంతో నిలిచెను।
Verse 5
किं करोमि क्व गच्छामि हाहादुःखमुपागतम् । कथं दुःखं विनश्येतास्याऽतिदुखं ममाधुना
“నేను ఏమి చేయుదును, ఎక్కడికి పోవుదును? హాయ్—దుఃఖము నన్ను చేరింది. ఈ శోకము ఎలా నశించును? ఇప్పుడైతే అసహ్యమైన వేదన నన్ను ఆవరించింది।”
Verse 6
मत्सुतो नाशितश्चाद्य देवेस्सर्वैर्गणैस्तथा । सर्वांस्तान्नाशयिष्यामि प्रलयं वा करोम्यहम्
ఈ రోజు సమస్త దేవతలు తమ గణాలతో కలిసి నా కుమారుని సంహరించారు. అందుచేత నేను వారందరినీ నశింపజేస్తాను, లేక నేను ప్రళయాన్నే కలిగిస్తాను.
Verse 7
इत्येवं दुःखिता सा च शक्तीश्शतसहस्रशः । निर्ममे तत्क्षणं क्रुद्धा सर्वलोकमहेश्वरी
ఇలా తీవ్ర దుఃఖంతో ఉన్న సర్వలోక మహేశ్వరి పరమదేవి, ఆ క్షణమే క్రోధంతో లక్షలకొద్దీ శక్తులను సృష్టించింది.
Verse 8
निर्मितास्ता नमस्कृत्य जगदंबां शिवां तदा । जाज्वल्यमाना ह्यवदन्मातरादिश्यतामिति
సృష్టించబడిన ఆ శక్తులు అప్పుడు జగదంబా శివాదేవికి నమస్కరించి, తేజస్సుతో జ్వలిస్తూ చెప్పాయి—“అమ్మా, ఆజ్ఞాపించండి; ఏమి చేయాలి?”
Verse 9
तच्छुत्वा शंभुशक्तिस्सा प्रकृतिः क्रोधतत्परा । प्रत्युवाच तु तास्सर्वा महामाया मुनीश्वर
ఓ మునీశ్వరా! అది విని శంభువు యొక్క శక్తిస్వరూపిణి ప్రకృతి క్రోధానికి పరవశమైంది; అప్పుడు మహామాయ ఆమె వారందరికీ ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చింది.
Verse 10
देव्युवाच । हे शक्तयोऽधुना देव्यो युष्माभिर्मन्निदेशतः । प्रलयश्चात्र कर्त्तव्यो नात्र कार्या विचारणा
దేవి పలికెను—హే శక్తులారా, హే దేవ్యులారా! ఇప్పుడు నా ఆజ్ఞ ప్రకారం ఇక్కడ ప్రళయాన్ని కలుగజేయుడి; ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు।
Verse 11
देवांश्चैव ऋषींश्चैव यक्षराक्षसकांस्तथा । अस्मदीयान्परांश्चैव सख्यो भक्षत वै हठात्
హే సఖులారా! దేవులను, ఋషులను, అలాగే యక్ష-రాక్షసులను—మనవారినీ పరవారినీ కూడ బలాత్కారంగా భక్షించుడి।
Verse 12
ब्रह्मोवाच । तदाज्ञप्ताश्च तास्सर्वाश्शक्तयः क्रोधतत्पराः । देवादीनां च सर्वेषां संहारं कर्तुमुद्यताः
బ్రహ్మ పలికెను—ఆ ఆజ్ఞ పొందిన ఆ శక్తులన్నీ క్రోధపరాయణులై, దేవాదులందరినీ సంహరించుటకు సిద్ధమయ్యాయి।
Verse 13
यथा च तृणसंहारमनलः कुरुते तथा । एवं ताश्शक्तयस्सर्वास्संहारं कर्तुमुद्यताः
అగ్ని గడ్డి తునకలను నాశనం చేసినట్లు, అలాగే ఆ శక్తులన్నీ సంహారం చేయుటకు సిద్ధమయ్యాయి।
Verse 14
गणपो वाथ विष्णुर्वा ब्रह्मा वा शंकरस्तथा । इन्द्रो वा यक्षराजो वा स्कंदो वा सूर्य एव वा
గణపతి అయినా, విష్ణువు అయినా, బ్రహ్మ అయినా, శంకరుడైనా; ఇంద్రుడైనా, యక్షరాజైనా, స్కందుడైనా, సూర్యుడైనా—(అందరూ పరమేశ్వరుని నియమాధీనులే)।
Verse 15
सर्वेषां चैव संहारं कुर्वंति स्म निरंतरम् । यत्रयत्र तु दृश्येत तत्रतत्रापि शक्तयः
ఆ శక్తులు నిరంతరం సమస్తమునకు సంహారాన్ని చేయుచుండెను; ఎక్కడ ఎక్కడ అవి దర్శనమిచ్చెనో, అక్కడ అక్కడే ఆ శక్తులు ప్రత్యక్షమై కార్యనిరతమై ఉండెను।
Verse 16
कराली कुब्जका खंजा लंबशीर्षा ह्यनेकशः । हस्ते धृत्वा तु देवांश्च मुखे चैवाक्षिपंस्तदा
అప్పుడు ఆమె అనేక భయంకర రూపాలలో—కరాళీ, కుబ్జకా, ఖంజా, లంబశీర్షా—దేవతలను చేతుల్లో పట్టుకొని తన ముఖంలోకి విసిరెను।
Verse 17
तं संहारं तदा दृष्ट्वा हरो ब्रह्मा तथा हरिः । इन्द्रादयोऽखिलाः देवा गणाश्च ऋषयस्तथा
ఆ సంహారాన్ని అప్పుడు చూచి హరుడు, బ్రహ్మ, హరి; అలాగే ఇంద్రాది సమస్త దేవతలు, గణులు మరియు ఋషులు కూడా—ప్రభువు పరమశక్తిని గ్రహించి విస్మయంతో జాగ్రత్తపడ్డారు।
Verse 18
किं करिष्यति सा देवी संहारं वाप्यकालतः । इति संशयमापन्ना जीवनाशा हताऽभवत्
“ఆ దేవి ఏమి చేయును—సమయానికి ముందే సంహారాన్ని కలిగించునా?” అని సందేహంలో పడి, ఆమె జీవనాశ నశించింది।
Verse 19
सर्वे च मिलिताश्चेमे कि कर्त्तव्यं विचिंत्यताम् । एवं विचारयन्तस्ते तूर्णमूचुः परस्परम्
ఇవన్నీ కలిసి వచ్చాయి—ఇప్పుడు ఏమి చేయాలో ఆలోచించాలి. ఇలా విచారిస్తూ వారు త్వరగా పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు।
Verse 20
यदा च गिरिजा देवी प्रसन्ना हि भवेदिह । तदा चैव भवेत्स्वास्थ्यं नान्यथा कोटियत्नतः
దేవి గిరిజ ఇక్కడ నిజంగా ప్రసన్నురాలైనప్పుడు మాత్రమే క్షేమం, ఆరోగ్యం కలుగుతాయి; కోటి ప్రయత్నాలైనా లేకపోతే కాదు।
Verse 21
शिवोपि दुःखमापन्नो लौकिकीं गतिमाश्रितः । मोहयन्सकलांस्तत्र नानालीलाविशारदः
భగవాన్ శివుడు కూడా దుఃఖానికి లోనైనట్టుగా అక్కడ లోకరీతిని ఆశ్రయించాడు; అనేక లీలల్లో నిపుణుడై అక్కడున్న వారందరినీ మోహింపజేశాడు।
Verse 22
सर्वेषां चैव देवानां कटिर्भग्ना यदा तदा । शिवा क्रोधमयी साक्षाद्गंतुं न पुर उत्सहेत्
అన్ని దేవతల నడుములు విరిగినప్పుడల్లా, సాక్షాత్తు క్రోధమయి శివా నగరానికి వెళ్లనివ్వలేదు; ఎవరూ ముందుకు సాగేందుకు ధైర్యం చేయలేదు।
Verse 23
स्वीयो वा परकीयो वा देवो वा दानवोपि वा । गणो वापि च दिक्पालो यक्षो वा किन्नरो मुनिः
తనవాడైనా పరవాడైనా; దేవుడైనా దానవుడైనా; గణుడైనా దిక్పాలుడైనా; యక్షుడైనా కిన్నరుడైనా మునియైనా—ఎవడైనా సరే, అందరూ శివుని సర్వాధిపత్య పరిధిలోనే, ఆయన అనుగ్రహం రూపాంతరం చేసే వ్యాప్తిలోనే ఉన్నారని గ్రహించవలెను।
Verse 24
विष्णुर्वापि तथा ब्रह्मा शंकरश्च तथा प्रभुः । न कश्चिद्गिरिजाग्रे च स्थातुं शक्तोऽभवन्मुने
ఓ మునీ, విష్ణువైనా, బ్రహ్మయైనా, ప్రభువు శంకరుడైనా—గిరిజా శిఖరంపై నిలువగల శక్తి ఎవరికీ లేకపోయింది।
Verse 25
जाज्वल्यमानं तत्तेजस्सर्वतोदाहि तेऽखिलाः । दृष्ट्वा भीततरा आसन् सर्वे दूरतरं स्थिताः
అన్ని వైపులా దహింపజేసే ఆ జ్వలించే తేజస్సును చూసి వారు అందరూ మరింత భయపడిపోయి ఇంకా దూరంగా నిలిచారు।
Verse 26
एतस्मिन्समये तत्र नारदो दिव्यदर्शनः । आगतस्त्वं मुने देवगणानां सुखहेतवे
అదే సమయంలో అక్కడ దివ్యదర్శనసంపన్నుడైన నారదముని దేవగణములకు సుఖశాంతి కలుగజేయుటకై వచ్చెను।
Verse 27
ब्रह्माणं मां भवं विष्णुं शंकरं च प्रणम्य साः । समागत्य मिलित्वोचे विचार्य कार्यमेव वा
బ్రహ్మను, నన్ను, భవుని, విష్ణువును, శంకరుని నమస్కరించి వారు సమాగమమై ఒకచోట కలసి, చేయవలసిన కార్యమేమిటో విచారించి పలికిరి।
Verse 28
सर्वे संमंत्रयां चक्रुस्त्वया देवा महात्मना । दुःखशांतिः कथं स्याद्वै समूचुस्तत एव ते
అప్పుడు, ఓ మహాత్మా, దేవతలందరు నీతో కలిసి మంత్రణ చేసి, అదే క్షణంలో అడిగిరి—“దుఃఖశాంతి ఎలా కలుగును?”
Verse 29
यावच्च गिरिजा देवी कृपां नैव करिष्यति । तावन्नैव सुखं स्याद्वै नात्र कार्या विचारणा
దేవి గిరిజ కృప ప్రసాదించనంతవరకు నిజమైన సుఖం ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ కలుగదు—ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు।
Verse 30
ऋषयो हि त्वदाद्याश्च गतास्ते वै शिवान्तिकम् । सर्वे प्रसादयामासुः क्रोधशान्त्यै तदा शिवाम्
మీతో మొదలుకొని ఆ ఋషులు శివుని సన్నిధికి వెళ్లారు. అప్పుడు ఆయన క్రోధశాంతి కోసం అందరూ శివా (పార్వతి) దేవిని ప్రసన్నం చేయడానికి యత్నించారు।
Verse 31
पुनः पुनः प्रणेमुश्च स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकशः । सर्वे प्रसादयन्प्रीत्या प्रोचुर्देवगणाज्ञया
వారు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించారు; అనేక స్తోత్రాలతో స్తుతించి, ప్రేమభక్తితో ప్రసన్నం చేయాలని కోరుతూ, దేవగణాల ఆజ్ఞ ప్రకారం పలికారు।
Verse 32
सुरर्षय ऊचुः । जगदम्ब नमस्तुभ्यं शिवायै ते नमोस्तु ते । चंडिकायै नमस्तुभ्यं कल्याण्यै ते नमोस्तु ते
దివ్య ఋషులు పలికారు— ఓ జగదంబా, నీకు నమస్కారం. ఓ శివా, నీకు నమస్కారం. ఓ చండికా, నీకు నమస్కారం. ఓ కల్యాణీ, నీకు నమస్కారం.
Verse 33
आदिशक्तिस्त्वमेवांब सर्वसृष्टिकरी सदा । त्वमेव पालिनी शक्तिस्त्वमेव प्रलयंकरी
ఓ అంబా, నీవే ఆదిశక్తి—ఎల్లప్పుడూ సమస్త సృష్టికి కారణమైయున్నది. నీవే పాలించే శక్తి, నీవే ప్రళయాన్ని కలిగించే శక్తి.
Verse 34
प्रसन्ना भव देवेशि शांतिं कुरु नमोस्तु ते । सर्वं हि विकलं देवि त्रिजगत्तव कोपतः
హే దేవేశీ దేవి, ప్రసన్నమవు; శాంతిని ప్రసాదించు—నీకు నమస్కారం. హే దేవి, నీ కోపమువల్లే త్రిలోకం అంతా వికలమై శక్తిహీనమవుతుంది.
Verse 35
ब्रह्मोवाच । एवं स्तुता परा देवी ऋषिभिश्च त्वदादिभिः । क्रुद्धदृष्ट्या तदा ताश्च किंचिन्नोवाच सा शिवा
బ్రహ్ముడు పలికెను: ఈ విధంగా మీ వంటి ఋషులచే స్తుతింపబడిన పరాదేవి శివా అప్పుడు క్రోధదృష్టితో వారిని చూచి, ఏమీ పలుకలేదు.
Verse 36
तदा च ऋषयस्सर्वे नत्वा तच्चरणांबुजम् । पुनरूचुश्शिवां भक्त्या कृतांजलिपुटाश्शनैः
అప్పుడు సమస్త ఋషులు ఆ పద్మపాదములకు నమస్కరించి, మళ్లీ భక్తితో అంజలి బద్ధులై మృదువుగా వినయంగా శివాను ఉద్దేశించి పలికిరి.
Verse 37
ऋषय ऊचुः क्षम्यतां देवि संहारो जाय तेऽधुना । तव स्वामी स्थितश्चात्र पश्य पश्य तमंबिके
ఋషులు పలికిరి: హే దేవి, క్షమించుము; ఇప్పుడు నీ వల్ల సంహారం ఉద్భవించబోతున్నది. హే అంబికే, నీ స్వామి ఇక్కడే ఉన్నాడు—చూడు, చూడు ఆయనను.
Verse 38
वयं के च इमे देवा विष्णुब्रह्मादयस्तथा । प्रजाश्च भवदीयाश्च कृतांजलिपुटाः स्थिताः
మేమెవరం, అలాగే విష్ణు-బ్రహ్మాది ఈ దేవతలెవరు? నీకు చెందిన ప్రజలూ—అందరూ అంజలి బద్ధులై ఇక్కడ నిలిచియున్నారు.
Verse 39
क्षंतव्यश्चापराधो वै सर्वेषां परमेश्वरि । सर्वे हि विकलाश्चाद्य शांतिं तेषां शिवे कुरु
హే పరమేశ్వరీ, అందరి అపరాధములు క్షమించదగినవే. నేడు అందరూ వికలులై ఉన్నారు; కావున హే శివే, వారికి శాంతి మరియు పునరుద్ధరణ ప్రసాదించుము।
Verse 40
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ऋषयस्सर्वे सुदीनतरमाकुलाः । संतस्थिरे चंडिकाग्रे कृतांजलिपुटास्तदा
బ్రహ్మ అన్నాడు—ఇట్లు చెప్పి, సమస్త ఋషులు మరింత దీనులై కలవరపడుతూ, అప్పుడు అంజలి బద్ధులై చండికా సమక్షంలో నిలిచారు।
Verse 41
एवं श्रुत्वा वचस्तेषां प्रसन्ना चंडिकाऽभवत् । प्रत्युवाच ऋषींस्तान्वै करुणाविष्टमानसा
వారి వచనాలను విని చండికా ప్రసన్నురాలైంది. కరుణతో నిండిన మనస్సుతో దేవి ఆ ఋషులకు ప్రత్యుత్తరం చెప్పింది.
Verse 42
देव्युवाच । मत्पुत्रो यदि जीवेत तदा संहरणं नहि । यथा हि भवतां मध्ये पूज्योऽयं च भविष्यति
దేవి పలికింది—నా కుమారుడు జీవించవలెనంటే అతని ప్రాణహరణం ఉండకూడదు. కాలక్రమంలో మీ అందరి మధ్య ఇతడూ పూజ్యుడవుతాడు.
Verse 43
सर्वाध्यक्षो भवेदद्य यूयं कुरुत तद्यदि । तदा शांतिर्भवेल्लोके नान्यथा सुखमाप्स्यथ
ఈ రోజు నుంచే ఒకే సర్వాధ్యక్షుడు (పరమ అధిపతి) ఉండుగాక; మీరు అది అమలు చేస్తే లోకంలో శాంతి కలుగుతుంది. లేకపోతే సుఖం పొందరు.
Verse 44
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते तदा सर्वे ऋषयो युष्मदादयः । तेभ्यो देवेभ्य आगत्य सर्वं वृत्तं न्यवेदयन्
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా చెప్పబడిన తరువాత, మీతో మొదలైన సమస్త ఋషులు అప్పుడు దేవతల వద్దకు వెళ్లారు; అక్కడికి చేరి జరిగిన సంగతినంతటినీ పూర్తిగా నివేదించారు।
Verse 45
ते च सर्वे तथा श्रुत्वा शंकराय न्यवेदयन् । नत्वा प्रांजलयो दीनाः शक्रप्रभृतयस्सुराः
అది విని వారు శంకరునికి నివేదించారు. శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన దేవతలు దీనంగా, వ్యాకులంగా, నమస్కరించి అంజలి బద్ధంగా ఆయన ఎదుట నిలిచారు।
Verse 46
प्रोवाचेति सुराञ्छ्रुत्वा शिवश्चापि तथा पुनः । कर्त्तव्यं च तथा सर्वलोकस्वास्थ्यं भवेदिह
దేవతల మాటలు విని శివుడు మళ్లీ పలికెను— “ఇదే విధంగా చేయవలెను; ఇలా ఆచరించుటవలన ఇక్కడ నిశ్చయంగా సమస్త లోకాల క్షేమమూ ఆరోగ్యమూ స్థిరపడును।”
Verse 47
उत्तरस्यां पुनर्यात प्रथमं यो मिलेदिह । तच्छिरश्च समाहृत्य योजनीयं कलेवरे
తరువాత మళ్లీ ఉత్తర దిశకు వెళ్లవలెను. అక్కడ మొదట ఎవరు ఎదురైతే, అతని శిరస్సును తీసుకొని వచ్చి దేహానికి యథావిధిగా జోడించవలెను.
Verse 48
ब्रह्मोवाच । ततस्तैस्तत्कृतं सर्वं शिवाज्ञाप्रतिपालकैः । कलेवरं समानीय प्रक्षाल्य विधिवच्च तत्
బ్రహ్ముడు పలికెను— అప్పుడు శివాజ్ఞను నిష్ఠతో పాటించిన వారు అన్నిటినీ అలాగే నిర్వహించారు. దేహాన్ని తీసుకొచ్చి విధివిధానంగా శుద్ధిగా కడిగారు.
Verse 49
पूजयित्वा पुनस्ते वै गताश्चोदङ्मुखास्तदा । प्रथमं मिलितस्तत्र हस्ती चाप्येकदंतकः
మళ్లీ పూజ చేసి వారు ఉత్తరముఖంగా సాగారు. అక్కడ ముందుగా హస్తిముఖుడైన ఏకదంతకుడు (గణేశుడు) వారికి దర్శనమయ్యాడు.
Verse 50
तच्छिरश्च तदा नीत्वा तत्र तेऽयोजयन् ध्रुवम् । संयोज्य देवतास्सर्वाः शिवं विष्णुं विधिं तदा
అప్పుడు ఆ శిరస్సును అక్కడికి తీసుకెళ్లి వారు దృఢంగా స్థాపించారు. ఆ క్షణమే శివుడు, విష్ణువు, విధి (బ్రహ్మ) సహా సమస్త దేవతలు సమవేతమయ్యారు.
Verse 51
प्रणम्य वचनं प्रोचुर्भवदुक्तं कृतं च नः । अनंतरं च तत्कार्यं भवताद्भवशेषितम्
ప్రణమించి వారు పలికిరి—“మీ ఆజ్ఞ ప్రకారం మేము కార్యాన్ని నిర్వహించాము. ఇప్పుడు, ఓ ప్రభూ, ఆ కార్యంలో మిగిలిన భాగాన్ని మీరు పూర్తిచేయండి.”
Verse 52
ब्रह्मोवाच । ततस्ते तु विरेजुश्च पार्षदाश्च सुराः सुखम् । अथ तद्वचनं श्रुत्वा शिवोक्तं पर्यपालयन्
బ్రహ్ముడు పలికెను—అప్పుడు ఆ పార్షదులు మరియు దేవతలు సుఖంతో ప్రకాశించిరి. శివుని వాక్యాన్ని విని, శివాజ్ఞను యథావిధిగా అనుసరించిరి.
Verse 53
ऊचुस्ते च तदा तत्र ब्रह्मविष्णुसुरास्तथा । प्रणम्येशं शिवं देवं स्वप्रभुं गुणवर्जितम्
అప్పుడు అక్కడే బ్రహ్మ, విష్ణు మరియు దేవతలు పలికిరి—గుణాతీతుడైన తమ పరమ ప్రభువు ఈశ్వరుడు శివదేవునికి ప్రణమించి.
Verse 54
यस्मात्त्वत्तेजसस्सर्वे वयं जाता महात्मनः । त्वत्तेजस्तत्समायातु वेदमंत्राभियोगतः
హే మహాత్మ ప్రభూ! మేమందరం నీ దివ్య తేజస్సు నుండే జన్మించాము; కాబట్టి వేదమంత్రాల ప్రభావంతో అదే నీ తేజస్సు ఇప్పుడు తిరిగి వచ్చి నీలోనే లీనమగుగాక।
Verse 56
तज्जलस्पर्शमात्रेण चिद्युतो जीवितो द्रुतम् । तदोत्तस्थौ सुप्त इव स बालश्च शिवेच्छया
ఆ నీటి కేవలం స్పర్శతోనే చైతన్యముతో ఉన్న ఆ బాలుడు వెంటనే ప్రాణం పొందాడు. తరువాత శివుని ఇచ్ఛతో అతడు నిద్రలేచినవాడిలా తక్షణమే లేచాడు।
Verse 57
सुभगस्सुन्दरतरो गजवक्त्रस्सुरक्तकः । प्रसन्नवदनश्चातिसुप्रभो ललिताकृतिः
ఆయన పరమ మంగళకరుడు, అత్యంత సుందరుడు; గజముఖుడు, కాంతిమంతమైన ఎర్రని వర్ణంతో ప్రకాశిస్తాడు. ప్రసన్న ముఖంతో, అపార తేజస్సుతో, సౌమ్యమైన మనోహర రూపంతో విరాజిల్లుతాడు।
Verse 58
तं दृष्ट्वा जीवितं बालं शिवापुत्रं मुनीश्वर । सर्वे मुमुदिरे तत्र सर्वदुःखं क्षयं गतम्
హే మునీశ్వరా! శివపుత్రుడైన ఆ బాలుడు జీవంతో కనిపించగానే అక్కడున్న వారందరూ ఆనందంతో ఉల్లసించారు; ఎందుకంటే వారి సమస్త దుఃఖం క్షయమైంది।
Verse 59
देव्यै संदर्शयामासुः सर्वे हर्षसमन्विताः । जीवितं तनयं दृष्ट्वा देवी हृष्टतराभवत्
అందరూ హర్షంతో అతనిని దేవికి చూపించారు. తన కుమారుడు జీవంతో ఉన్నాడని చూసి దేవి మరింత ఆనందించింది।
Verse 95
इत्येवमभिमंत्रेण मंत्रितं जलमुत्तमम् । स्मृत्वा शिवं समेतास्ते चिक्षिपुस्तत्कलेवरे
ఈ విధంగా అదే మంత్రంతో ఉత్తమ జలాన్ని అభిమంత్రించి, అనంతరం పరమేశ్వరుడు శివుని స్మరించి, వారు అందరూ కూడి ఆ దేహంపై దానిని చల్లిరి.
Frequently Asked Questions
The chapter depicts the immediate aftermath of a violent episode involving a gaṇa-leader (gaṇādhipa) whose head is severed, triggering Śiva’s sorrow and Devī’s intense grief and anger, which then catalyzes further cosmic action.
Devī’s anger functions as a theological trigger for śakti-prakāśa (the outward manifestation of powers): Mahāmāyā/Prakṛti generates innumerable operative energies, illustrating how the One Śakti becomes many instruments for cosmic regulation.
The key manifestation is the instantaneous creation of ‘śaktis’ in vast numbers (śatasahasraśaḥ), who appear as empowered agents, bow to Devī, and await direct instruction—here oriented toward pralaya.