द्वारपाल-गणेशसंवादः / The Dialogue at the Gate: Gaṇeśa and Śiva’s Gaṇas
అధ్యాయము 14లో పవిత్ర ద్వారమున వద్ద ఘర్షణ వర్ణించబడుతుంది. బ్రహ్మా చెబుతాడు—శివాజ్ఞతో కోపించిన శివగణులు వచ్చి ద్వారపాలకుడైన గిరిజాసుతుడు గణేశుని ‘నీవెవరు, ఎక్కడి వాడు, ఏ ఉద్దేశ్యంతో ఉన్నావు’ అని ప్రశ్నించి, ద్వారం విడిచి వెనుదిరగమని ఆజ్ఞాపిస్తారు. దండం చేతబట్టి నిర్భయుడైన గణేశుడు వారినే ప్రతిప్రశ్నలతో నిలదీసి, ద్వారమున వారి వ్యతిరేక ధోరణిని సవాలు చేస్తాడు. గణులు పరస్పరం అతనిని ఎగతాళి చేసి, తరువాత తాము శంకరుని పరివారమని ప్రకటించి, శంకర ఆజ్ఞతో అతనిని నియంత్రించడానికి వచ్చామని చెబుతారు; అతనిని గణసదృశుడిగా భావించి మాత్రమే సంహరించడంలేదని హెచ్చరిస్తారు. బెదిరింపులకూ గణేశుడు ద్వారం వదలడు. చివరికి గణులు ఈ ఘటనను శివునికి నివేదిస్తారు; అధికారము, సమీపత్వము, అనుమతి వంటి శైవ భావాలు ఈ ద్వారరక్షణ సంఘర్షణలో పరీక్షింపబడతాయి.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । गणास्ते क्रोधसंपन्नास्तत्र गत्वा शिवाज्ञया । पप्रच्छुर्गिरिजापुत्रं तं तदा द्वारपालकम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—క్రోధంతో నిండిన ఆ గణులు శివాజ్ఞతో అక్కడికి వెళ్లి, ఆ సమయంలో ద్వారపాలకుడిగా నిలిచిన గిరిజాపుత్రుని ప్రశ్నించిరి।
Verse 2
शिवगणा ऊचुः । कोऽसि त्वं कुत आयातः किं वा त्वं च चिकीर्षसि । इतोऽद्य गच्छ दूरं वै यदि जीवितुमिच्छसि
శివగణులు పలికిరి—“నీవెవరు? ఎక్కడి నుండి వచ్చితివి, ఏమి చేయదలచితివి? జీవించదలచితే ఈ రోజు వెంటనే ఇక్కడి నుండి దూరంగా వెళ్లిపో।”
Verse 3
ब्रह्मोवाच । तदीयं तद्वचः श्रुत्वा गिरिजातनयस्स वै । निर्भयो दण्डपाणिश्च द्वारपानब्रवीदिदम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—అతని మాటలు విని గిరిజాతనయుడు (గణేశుడు) నిర్భయంగా, చేతిలో దండం పట్టుకొని, ద్వారపాలకులకు ఇలా చెప్పెను.
Verse 4
गणेश उवाच । यूयं के कुत आयाता भवंतस्सुन्दरा इमे । यात दूरं किमर्थं वै स्थिता अत्र विरोधिनः
గణేశుడు పలికెను—“మీరు ఎవరు? ఎక్కడి నుండి వచ్చారు? మీలో ఈ సుందరులు ఎవరు? దూరంగా వెళ్లండి; ఏ కారణంతో ఇక్కడ విరోధులుగా నిలిచారు?”
Verse 5
ब्रह्मोवाच । एवं श्रुत्वा वचस्तस्य हास्यं कृत्वा परस्परम् । ऊचुस्सर्वे शिवगणा महावीरा गतस्मयाः
బ్రహ్ముడు పలికెను—అతని మాటలు విని మహావీరులైన శివగణులు పరస్పరం నవ్వుకున్నారు; తరువాత గర్వమూ ఆడంబరమూ విడిచి అందరూ పలికారు।
Verse 6
परस्परमिति प्रोच्य सर्वे ते शिवपार्षदाः । द्वारपालं गणेशं तं प्रत्यूचुः कुद्धमानसाः
పరస్పరం “మాట్లాడుదాం” అని చెప్పుకొని, ఆ శివపార్షదులందరూ కోపంతో మండిన మనస్సుతో ద్వారపాలుడైన గణేశునికి ప్రత్యుత్తరం పలికారు।
Verse 7
शिवगणा ऊचुः । श्रूयतां द्वारपाला हि वयं शिवगणा वराः । त्वां निवारयितुं प्राप्ताश्शंकरस्याज्ञया विभोः
శివగణులు పలికారు—ఓ ద్వారపాలులారా, వినండి; మేము శివుని శ్రేష్ఠ గణులం. పరమేశ్వరుడు శంకరుని ఆజ్ఞతో మిమ్మల్ని నిరోధించుటకు వచ్చాము।
Verse 8
त्वामपीह गणं मत्वा न हन्यामीन्यथा हतः । तिष्ठ दूरे स्वतस्त्वं च किमर्थं मृत्युमीहसे
ఇక్కడ కూడా నిన్ను శివగణుడిగా భావించి, నేను ఇతరులను కొట్టినట్లు నిన్ను హతం చేయను. కాబట్టి నీవే దూరంగా నిలుచు—ఎందుకు మరణాన్ని కోరుకుంటున్నావు?
Verse 9
ब्रह्मोवाच इत्युक्तोऽपि गणेशश्च गिरिजातनयोऽभयः । निर्भर्त्स्य शंकरगणान्न द्वारं मुक्तवांस्तदा
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పబడినప్పటికీ గిరిజాపుత్రుడైన నిర్భయ గణేశుడు శంకరగణులను గద్దించి కూడా ఆ సమయంలో ద్వారాన్ని తెరవలేదు।
Verse 10
ते सर्वेपि गणाश्शैवास्तत्रत्या वचनं तदा । श्रुत्वा तत्र शिवं गत्वा तद्वृत्तांतमथाब्रुवन्
అప్పుడు అక్కడున్న శైవగణులందరూ ఆ మాటలు విని శివుని వద్దకు వెళ్లి జరిగిన సంగతులన్నిటినీ వివరంగా నివేదించారు।
Verse 11
ततश्च तद्वचः श्रुत्वाद्भुतलीलो महेश्वरः । विनिर्भर्त्स्य गणानूचे निजांल्लोकगतिर्मुने
ఆ మాటలు విని అద్భుతలీలాధారి మహేశ్వరుడు తన గణులను గట్టిగా గద్దించి, ఓ మునీ, తన లోకధర్మానుసారం వారికి తగిన ఆచరణ మార్గాన్ని ఉపదేశించాడు।
Verse 12
महेश्वर उवाच । कश्चायं वर्तते किं च ब्रवीत्यरिवदुच्छ्रितः । किं करिष्यत्यसद्बुद्धिः स्वमृत्युं वांछति ध्रुवम्
మహేశ్వరుడు పలికెను—ఇతడు ఎవడు, ఏమి చేస్తున్నాడు? శత్రువులా అహంకారంతో ఎందుకు మాట్లాడుతున్నాడు? దుర్బుద్ధి గలవాడు ఏమి సాధించగలడు? నిశ్చయంగా తన మరణాన్నే కోరుతున్నాడు।
Verse 13
दूरतः क्रियतां ह्येष द्रारपालो नवीनकः । क्लीबा इव स्थितास्तस्य वृत्तं वदथ मे कथम्
ఈ కొత్త ద్వారపాలుడిని దూరంగా పంపండి. మీరు అతని ఎదుట భీరువుల్లా ఎందుకు నిలబడ్డారు? చెప్పండి—ఇతని సంగతి ఏమిటి?
Verse 14
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे गणविवादवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివ మహాపురాణంలోని ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని చతుర్థ కుమారఖండంలో ‘గణవివాదవర్ణనం’ అనే పద్నాల్గవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Verse 15
शिवगणा ऊचुः । रे रे द्वारप कस्त्वं हि स्थितश्च स्थापितः कुतः । नैवास्मान्गाणयस्येवं कथं जीवितुमिच्छसि
శివగణులు అన్నారు—“ఏయ్ ద్వారపాలా! నీవెవరు? ఇక్కడ ఎందుకు నిలబడ్డావు, నిన్నెవరు నియమించారు? నీవు మమ్మల్ని గణించడమే లేదు; ఇలా ప్రవర్తించి నీవు ఎలా బ్రతకాలని కోరుకుంటున్నావు?”
Verse 16
द्वारपाला वयं सर्वे स्थितः किं परिभाषसे । सिंहासनगृहीतश्च शृगालः शिवमीहते
మేమందరం ఇక్కడ ద్వారపాలులుగా నిలిచియున్నాము—నీవెందుకు మాతో అహంకారంగా మాట్లాడుతున్నావు? సింహాసనాన్ని ఆక్రమించిన నక్కకూడా శివునే కోరుతుంది; కాని దాని దర్పం దానిని ఆ పీఠానికి యోగ్యంగా చేయదు।
Verse 17
तावद्गर्जसि मूर्ख त्वं यावद्गण पराक्रमः । नानुभूतस्त्वयात्रैव ह्यनुभूतः पतिष्यसि
ఓ మూర్ఖుడా! శివగణుల పరాక్రమాన్ని నీవు ఇంకా అనుభవించనంతవరకే నీవు గర్జిస్తావు. ఇక్కడే, ఇప్పుడే, అది నిజంగా తెలిసిన వెంటనే నీవు పడిపోతావు.
Verse 18
इत्युक्तस्तैस्सुसंकुद्धो हस्ताभ्यां यष्टिकां तदा । गृहीत्वा ताडयामास गणांस्तान्परिभाषिणः
వారు అలా చెప్పగానే అతడు అత్యంత కోపంతో రగిలిపోయాడు; అప్పుడు రెండు చేతులతో దండాన్ని పట్టుకొని, అవమానంగా మాట్లాడిన ఆ గణులను కొట్టడం ప్రారంభించాడు.
Verse 19
उवाचाथ शिवापुत्रः परिभर्त्स्य गणेश्वरान् । शंकरस्य महावीरान्निर्भयस्तान्गणेश्वरः
అప్పుడు శివపుత్రుడు శంకరుని మహావీర గణేశ్వరులను గద్దించి, వారి నాయకుడైన గణేశ్వరుడిగా నిర్భయంగా వారితో పలికాడు.
Verse 20
शिवापुत्र उवाच । यात यात ततो दूरे नो चेद्वो दर्शयामि ह । स्वपराक्रममत्युग्रं यास्यथात्युपहास्यताम्
శివపుత్రుడు అన్నాడు—వెళ్లండి, వెళ్లండి, ఇక్కడి నుంచి దూరంగా పోండి; లేకపోతే నేను మీకు నా అత్యంత ఉగ్ర పరాక్రమాన్ని చూపిస్తాను. అప్పుడు మీరు ఘోర అవమానానికి గురై నవ్వులపాలవుతారు.
Verse 21
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य गिरिजातनयस्य हि । परस्परमथोचुस्ते शंकरस्य गणास्तदा
గిరిజాతనయుని ఆ మాటలు విని, అప్పుడు శంకరుని గణులు పరస్పరం చర్చించుకొని మాట్లాడసాగారు.
Verse 22
शिवगणा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं माक्रियते स न किं पुनः । मर्यादा रक्ष्यतेऽस्माभिरन्यथा किं ब्रवीति च
శివగణులు అన్నారు—ఏం చేయాలి, ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఆయన ఏమీ చేయడం లేదు; మరి ఇంకేమి చేయగలం? మేము మర్యాదను కాపాడుతున్నాము; లేకపోతే ఆయన ఏమని అంటాడు?
Verse 23
ब्रह्मोवाच । ततश्शंभुगणास्सर्वे शिवं दूरे व्यवस्थितम् । क्रोशमात्रं तु कैलासाद्गत्वा ते च तथाब्रुवन्
బ్రహ్మ అన్నాడు—అప్పుడు శంభుగణులందరూ కైలాసం నుండి ఒక క్రోశం దూరం వెళ్లి, దూరంగా నిలిచిన శివుణ్ణి చూశారు; సమీపించి తగినట్లే ఆయనతో పలికారు।
Verse 24
शिवो विहस्य तान्सर्वांस्त्रिशूलकर उग्रधीः । उवाच परमेशो हि स्वगणान् वीरसंमतान्
అప్పుడు త్రిశూలధారి, ఉగ్రనిశ్చయుడైన పరమేశ్వరుడు శివుడు నవ్వుతూ, వీరులుగా సమ్మతమైన తన గణులందరినీ ఉద్దేశించి పలికెను।
Verse 25
शिव उवाच । रेरे गणाः क्लीबमता न वीरा वीरमानिनः । मदग्रे नोदितुं योग्या भर्त्सितः किं पुनर्वदेत्
శివుడు పలికెను— ఓ గణులారా! మీరు భీరువులు, నపుంసక స్వభావులు; వీరులు కాదు, వీరమని భావించేవారు మాత్రమే. నా సమక్షంలో పలకుటకు అర్హులు కారు; గద్దింపబడిన తరువాత మళ్లీ ఏమి పలుకగలరు?
Verse 26
गम्यतां ताड्यतां चैष यः कश्चित्प्रभवेदिह । बहुनोक्तेन किं चात्र दूरीकर्तव्य एव सः
ఇక్కడ ఎవడు తలెత్తి ఎదిరించునో, వానిని తరిమివేయుడి, దండించుడి కూడా. ఈ విషయమై ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు? అతడిని తప్పక దూరంగా ఉంచవలెను.
Verse 27
ब्रह्मोवाच । इति सर्वे महेशेन जग्मुस्तत्र मुनीश्वर । भर्त्सितास्तेन देवेन प्रोचुश्च गणसत्तमाः
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మునిశ్రేష్ఠా! ఈ విధంగా వారందరూ మహేశ్వరునితో కలిసి అక్కడికి వెళ్లిరి. ఆ దేవుని గద్దింపును పొందిన శివగణులలో శ్రేష్ఠులు అప్పుడు పలికిరి.
Verse 28
शिवगणा ऊचुः । रेरे त्वं शृणु वै बाल बलात्किं परिभाषसे । इतस्त्वं दूरतो याहि नो चेन्मृत्युर्भविष्यति
శివగణులు పలికిరి—ఓ బాలా, విను! బలాత్కారంగా, అహంకారంగా ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు? ఇక్కడి నుండి దూరంగా వెళ్లిపో; లేకపోతే మృత్యువే నీ గతి.
Verse 29
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तेषां शिवाज्ञाकारिणां ध्रुवम् । शिवासुतस्तदाभूत्स किं करोमीति दुःखितः
బ్రహ్ముడు పలికెను—శివాజ్ఞను నిశ్చయంగా నిర్వర్తించువారి మాటలు విని శివపుత్రుడు దుఃఖితుడై, “నేను ఏమి చేయుదును?” అని ఆలోచించెను.
Verse 30
एतस्मिन्नंतरे देवी तेषां तस्य च वै पुनः । श्रुत्वा तु कलहं द्वारि सखीं पश्येति साब्रवीत्
అంతలో దేవి ద్వారమున వారి మధ్య, అతనితో కూడిన కలహధ్వని మళ్లీ విని సఖిని ఉద్దేశించి—“వెళ్లి చూడు” అని చెప్పెను.
Verse 31
समागत्य सखी तत्र वृत्तांतं समबुध्यत । क्षणमात्रं तदा दृष्ट्वा गता हृष्टा शिवांतिकम्
అక్కడికి వచ్చి ఆ సఖి సమస్త వృత్తాంతాన్ని గ్రహించింది. తరువాత క్షణమాత్రం చూసి ఆనందంతో శివసన్నిధికి వెళ్లింది.
Verse 32
तत्र गत्वा तु तत्सर्वं वृत्तं तद्यदभून्मुने । अशेषेण तया सख्या कथितं गिरिजाग्रतः
అక్కడికి వెళ్లి, ఓ మునీ, జరిగినదంతా ఏమీ మిగల్చకుండా ఆ సఖి గిరిజా (పార్వతి) సమక్షంలో వివరించింది।
Verse 33
सख्युवाच । अस्मदीयो गणो यो हि स्थितो द्वारि महेश्वरि । निर्भर्त्सयति तं वीराश्शंकरस्य गणा ध्रुवम्
సఖి చెప్పింది—హే మహేశ్వరీ! ద్వారంలో నిలిచిన మన గణుడిని శంకరుని వీర గణులు నిశ్చయంగా కఠినంగా మందలిస్తున్నారు।
Verse 34
शिवश्चैव गणास्सर्वे विना तेऽवसरं कथम् । प्रविशंति हठाद्गेहे नैतच्छुभतरं तव
శివుడు స్వయంగా మరియు ఆయన గణులందరూ నీ అవకాశం లేకుండా అకస్మాత్తుగా ఇంటిలోకి ఎలా ప్రవేశిస్తారు? నీకు దీనికంటే శుభకరం మరొకటి లేదు।
Verse 35
सम्यक् कृतं ह्यनेनैव न हि कोपि प्रवेशितः । दुःखं चैवानुभूयात्र तिरस्कारादिकं तथा
ఇతడు చేసినది నిశ్చయంగా సముచితమే; ఎందుకంటే ఇక్కడ ఎవరికీ ప్రవేశం ఇవ్వలేదు. ఇక్కడ అవమానం మొదలైన వాటితో కూడిన దుఃఖమే అనుభవించవలసి వస్తుంది.
Verse 36
अतः परन्तु वाग्वादः क्रियते च परस्परम् । वाग्वादे च कृते नैव तर्ह्यायान्तु सुखेन वै
కాబట్టి ఇకమీదట పరస్పరం మాటల తగాదా చేయకండి. ఈ వాగ్వాదం కొనసాగితే శాంతి లభించదు; అందువల్ల సౌహార్దంతో కలసి ప్రశాంతంగా ముందుకు సాగండి.
Verse 37
कृतश्चैवात्र वाग्वादस्तं जित्वा विजयेन च । प्रविशंतु तथा सर्वे नान्यथा कर्हिचित्प्रिये
“ఇక్కడ వాక్యవాదం జరిగినది; అతనిని జయించి విజయాన్ని పొందిన తరువాత, అందరూ అలాగే ప్రవేశించండి—ఎప్పటికీ వేరేలా కాదు, ప్రియమా।”
Verse 38
अस्मिन्नेवास्मदीये वै सर्वे संभर्त्सिता वयम् । तस्माद्देवि त्वया भद्रे न त्याज्यो मान उत्तमः
ఇదే మన విషయములోనే మనమందరం నిందింపబడ్డాము. కనుక హే దేవి, హే భద్రే, నీ పరమమైన మానమును, ఆత్మగౌరవమును విడువకుము.
Verse 39
शिवो मर्कटवत्तेऽद्य वर्तते सर्वदा सति । किं करिष्यत्यहंकारमानुकूल्यं भविष्यति
హే సతీ, నేడు శివుడు కోతివలె ప్రవర్తిస్తున్నాడు—అతడు ఎల్లప్పుడూ అలాగే. అహంకారం ఏమి చేయగలదు? దానివల్ల అనుకూలత, సామరస్యమే కలుగును.
Verse 40
ब्रह्मोवाच । अहो क्षणं स्थिता तत्र शिवेच्छावशतस्सती
బ్రహ్ముడు పలికెను—“అహో! సతీ అక్కడ క్షణమాత్రమే నిలిచింది, శివుని ఇచ్ఛకు వశమై.”
Verse 41
मनस्युवाच सा भूत्वा मानिनी पार्वती तदा
అప్పుడు మానినిగా ఉన్న పార్వతి మనసులోనే పలికింది.
Verse 42
शिवोवाच । अहो क्षणं स्थितो नैव हठात्कारः कथं कृतः । कथं चैवात्र कर्त्तव्यं विनयेनाथ वा पुनः
శివుడు పలికెను—“అయ్యో! నీవు క్షణమాత్రమూ నిలువలేదు. ఈ బలవంతపు కార్యం ఎలా జరిగింది? ఇక ఇప్పుడు ఇక్కడ ఏమి చేయాలి—వినయంతో, నమ్ర సమర్పణతోనా, లేక మరొక విధమా?”
Verse 43
भविष्यति भवत्येव कृतं नैवान्यथा पुनः । इत्युक्त्वा तु सखी तत्र प्रेषिता प्रियया तदा
“ఇది జరుగుతుంది—నిశ్చయంగా జరుగుతుంది; నిర్ణయించినది మళ్లీ వేరుగా కాదు.” అని చెప్పి, ప్రియురాలు ఆ సమయంలో అక్కడికి తన సఖిని పంపింది।
Verse 44
समागत्याऽब्रवीत्सा च प्रियया कथितं हि यत् । तमाचष्ट गणेशं तं गिरिजातनयं तदा
ఆ సఖి వచ్చి, ప్రియురాలు చెప్పినదంతా యథాతథంగా తెలిపింది; ఆ సమయంలో ఆమె గిరిజా-తనయుడైన గణేశునికి ఆ విషయమంతా నివేదించింది।
Verse 45
सख्युवाच । सम्यक्कृतं त्वया भद्र बलात्ते प्रविशंतु न । भवदग्रे गणा ह्येते किं जयंतु भवादृशम्
సఖుడు అన్నాడు—భద్రా, నీవు సమ్యకంగా చేసితివి. వారు బలవంతంగా ఇక్కడ ప్రవేశించనీయకు. ఈ గణులు నీ ముందే ఉన్నారు; నీ వంటి వీరుణ్ని వారు ఎలా జయించగలరు?
Verse 46
कृतं चेद्वाकृतं चैव कर्त्तव्यं क्रियतां त्वया । जितो यस्तु पुनर्वापि न वैरमथ वा ध्रुवम्
చేసినదైనా చేయనిదైనా—చేయవలసిన కర్తవ్యాన్ని నీవు చేయుము. మళ్లీ జయింపబడినవాడితో శాశ్వత వైరం తప్పనిసరి కాదు.
Verse 47
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्या मातुश्चैव गणेश्वरः । आनन्दं परमं प्राप बलं भूरि महोन्नतिम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆమె మాటలును, తన తల్లి మాటలును ఈ విధంగా విని గణేశ్వరుడు పరమానందం, అపార బలం, మహోన్నతిని పొందెను।
Verse 48
बद्धकक्षस्तथोष्णीषं बद्ध्वा जंघोरु संस्पृशन् । उवाच तान्गणान् सर्वान्निर्भयं वचनं मुदा
అతడు కక్షను బిగించి, ఉష్ణీషాన్ని కట్టి, జంఘా-ఊరువులను స్పృశించి సిద్ధమై, ఆ గణులందరితో ఆనందంగా నిర్భయ వచనములు పలికెను।
Verse 49
गणेश उवाच । अहं च गिरिजासूनुर्यूयं शिवगणास्तथा । उभये समतां प्राप्ताः कर्तव्यं क्रियतां पुनः
గణేశుడు పలికెను—నేనూ గిరిజాసుతుడనే, మీరు శివగణులే. ఇరుపక్షములు సమత్వాన్ని పొందినవి; కావున చేయవలసిన కార్యాన్ని మళ్లీ ధర్మబద్ధంగా నిర్వహించండి।
Verse 50
भवंतो द्वारपालाश्च द्वारपोहं कथं न हि । भवंतश्च स्थितास्तत्राऽहं स्थितोत्रेति निश्चितम्
మీరు ద్వారపాలకులు, నేనూ ద్వారపాలుడినే—ఇది వేరేలా ఎలా ఉంటుంది? మీరు అక్కడ నియుక్తులై ఉన్నారు, నేనూ ఇక్కడ నియుక్తుడను; ఇది నిశ్చయం.
Verse 51
भवद्भिश्च स्थितं ह्यत्र यदा भवति निश्चितम् । तदा भवद्भिः कर्त्तव्यं शिवाज्ञापरिपालनम्
ఇక్కడ నిలిచి ఉండాలనే మీ నిర్ణయం దృఢంగా, నిశ్చయంగా అయినప్పుడు, మీకు శివభగవానుని ఆజ్ఞను కాపాడి అనుసరించడం కర్తవ్యము.
Verse 52
इदानीं तु मया चात्र शिवाज्ञापरिपालनम् । सत्यं च क्रियते वीरा निर्णीतं मे यथोचितम्
ఇప్పుడు నేను ఇక్కడ శివుని ఆజ్ఞను తప్పక పాటిస్తాను; మరియు సత్యాన్ని కూడా కార్యరూపంలో నిలుపుతాను, ఓ వీరులారా—యథోచితంగా నేను నిర్ణయించుకున్నాను।
Verse 53
तस्माच्छिवगणास्सर्वे वचनं शृणुतादरात् । हठाद्वा विनयाद्वा न गंतव्यं मन्दिरे पुनः
కాబట్టి ఓ సమస్త శివగణులారా, భక్తి-గౌరవాలతో నా వాక్యాన్ని వినండి. బలవంతంగా అయినా వినయంగా అయినా, మళ్లీ మందిరంలోకి వెళ్లకూడదు.
Verse 54
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते गणेनैव सर्वे ते लज्जिता गणाः । ययुश्शिवांतिकं तं वै नमस्कृत्य पुरः स्थिताः
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ గణుడే ఇలా చెప్పగా, ఆ గణులందరూ సిగ్గుపడ్డారు. వారు శివసన్నిధికి వెళ్లి, ఆయనకు నమస్కరించి ముందర నిలిచారు.
Verse 55
स्थित्वा न्यवेदयन्सर्वे वृत्तांतं च तदद्भुतम् । करौ बद्ध्वा नतस्कंधाश्शिवं स्तुत्वा पुरः स्थिताः
అక్కడ నిలబడి వారు ఆ అద్భుతమైన వృత్తాంతాన్ని సంపూర్ణంగా నివేదించారు. చేతులు జోడించి, భుజాలు వంచి, శివుని స్తుతిస్తూ ఆయన ముందర నిలిచారు.
Verse 56
तत्सर्वं तु तदा श्रुत्वा वृत्तं तत्स्वगणोदितम् । लौकिकीं वृत्तिमाश्रित्य शंकरो वाक्यमब्रवीत्
తన గణులు చెప్పిన ఆ సమస్త వృత్తాంతాన్ని పూర్తిగా విని, శంకరుడు లోకరీతిని ఆశ్రయించి అప్పుడు ఈ మాటలు పలికాడు.
Verse 57
शंकर उवाच श्रूयतां च गणास्सर्वे युद्धं योग्यं भवेन्नहि । यूयं चात्रास्मदीया वै स च गौरीगणस्तथा
శంకరుడు పలికెను—“హే గణులారా! అందరూ వినండి; ఇది యుద్ధానికి తగిన సందర్భం కాదు. మీరు ఇక్కడ నా సేవకులే, అలాగే ఆ వర్గం కూడా గౌరీగణమే.”
Verse 58
विनयः क्रियते चेद्वै वश्यश्शंभुः स्त्रिया सदा । इति ख्यातिर्भवेल्लोके गर्हिता मे गणा धुवम्
నేను వినయంగా ప్రవర్తిస్తే, లోకంలో ఎల్లప్పుడూ ‘శంభువు స్త్రీ వశంలో ఉన్నాడు’ అనే కీర్తి పుట్టుతుంది; అప్పుడు నా గణులు నిశ్చయంగా నిందింపబడతారు।
Verse 59
कृते चैवात्र कर्तव्यमिति नीतिर्गरीयसी । एकाकी स गणो बालः किं करिष्यति विक्रमम्
ఇక్కడ గొప్ప నీతి ఇదే—చేయవలసినది తప్పక చేయాలి. ఆ ఒంటరి గణుడు బాలుడే; అతడు ఒంటరిగా ఏ పరాక్రమం చేయగలడు?
Verse 60
भवंतश्च गणा लोके युद्धे चाति विशारदाः । मदीयाश्च कथं युद्धं हित्वा यास्यथ लाघवम्
మీ గణులు లోకంలో యుద్ధంలో అత్యంత నిపుణులుగా ప్రసిద్ధులు. మీరు నా సేవకులే కదా—అయితే యుద్ధాన్ని వదిలి ఇంత తేలికగా ఎలా వెళ్లగలరు?
Verse 61
स्त्रिया ग्रहः कथं कार्यो पत्युरग्रे विशेषतः । कृत्वा सा गिरिजा तस्य नूनं फलमवाप्स्यति
స్త్రీ, ముఖ్యంగా భర్త సమక్షంలో, ఎలా పట్టుబట్టాలి? గిరిజా అతనితో అలా ప్రవర్తిస్తే, ఆమె నిశ్చయంగా ఆ కర్మఫలాన్ని పొందుతుంది।
Verse 62
तस्मात्सर्वे च मद्वीराः शृणुतादरतो वचः । कर्त्तव्यं सर्वथा युद्धं भावि यत्तद्भवत्विति
కాబట్టి, నా వీరులారా, మీరందరూ శ్రద్ధతో నా మాట వినండి. ఏ విధంగానైనా యుద్ధం చేయవలసిందే; భవితవ్యమైతే అది అలాగే జరుగుగాక।
Verse 63
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा शंकरो ब्रह्मन् नानालीलाविशारदः । विरराम मुनिश्रेष्ठ दर्शयंल्लौकिकीं गतिम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ బ్రాహ్మణా! ఇలా చెప్పి, అనేక దివ్య లీలలలో నిపుణుడైన శంకరుడు, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, బాహ్యంగా లోకాచారాన్ని చూపుతూ మౌనమయ్యెను।
Frequently Asked Questions
A gatekeeping confrontation: Śiva’s gaṇas, claiming Śiva’s command, challenge Gaṇeśa (as dvārapāla, Girijā’s son), who refuses to open/abandon the doorway and counters their claims.
The ‘gate’ functions as a liminal symbol: access to Śiva is regulated by rightful authority and preparedness; conflicting claims of ājñā dramatize the need to authenticate spiritual legitimacy rather than rely on force.
Gaṇeśa appears as the fearless dvārapāla (guardian-form), while Śiva’s gaṇas embody collective enforcement of perceived divine order—two modes of Śiva’s ecosystem of protection and command.