Devīkṛta-praśna-varṇana (Description of the Goddess’s Questions) / देवीकृतप्रश्नवर्णनम्

Verse 1

व्यास उवाच । साधु पृष्टमिदं विप्रा भवद्भिर्भाग्यवत्तमैः । दुर्लभं हि शिवज्ञानं प्रणवार्थप्रकाशकम्

వ్యాసుడు పలికెను—హే విప్రులారా, మీరు మహాభాగ్యవంతులు; మీరు శుభప్రశ్న అడిగారు. శివజ్ఞానం నిజంగా దుర్లభం; అదే ప్రణవం (ఓం) యొక్క అర్థాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलास संहितायां देवीदेवसंवादे देवीकृतप्रश्नवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని షష్ఠమైన కైలాససంహితలో దేవీ-దేవ (పార్వతి-శివ) సంభాషణలో ‘దేవీకృత ప్రశ్నవర్ణనం’ అనే రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 3

जायते न हि सन्देहो नेतरेषामिति श्रुतिः । शिवभक्तिविहीनानामिति तत्त्वार्थनिश्चयः

ఇందులో సందేహం పుట్టదు—అని శ్రుతి ప్రకటిస్తుంది; ఇతరులకు అలా కాదు. ఇది స్థిరమైన తత్త్వనిర్ణయం: శివభక్తి లేనివారికి తత్త్వార్థ నిశ్చయం, ఫలసిద్ధి కలగదు।

Verse 4

दीर्घसत्रेण युष्माभिर्भगवानम्बिकापतिः । उपासित इतीदं मे दृष्टमद्य विनिश्चितम्

మీ దీర్ఘ సత్రయజ్ఞం ద్వారా భగవాన్ అంబికాపతి నిశ్చయంగా ఉపాసింపబడ్డాడు—ఇది నేడు నేను స్పష్టంగా చూచి నిర్ధారించుకున్నాను।

Verse 5

तस्माद्वक्ष्यामि युष्माकमितिहासम्पुरातनम् । उमामहेशसम्वादरूपमद्भुतमास्तिकाः

కాబట్టి, హే ఆస్తికులారా, నేను మీకు ఒక ప్రాచీన పవిత్ర ఇతిహాసాన్ని చెప్పుదును—ఉమా-మహేశుల సంభాషణరూపంగా అది అద్భుతమైనది।

Verse 6

पुराखिलजगन्माता सती दाक्षायणी तनुम् । शिवनिन्दाप्रसङ्गेन त्यक्त्वा च जनकाध्वरे

పూర్వకాలంలో సమస్త జగన్మాత సతి దాక్షాయణి శివనిందా సందర్భమున తన తండ్రి దక్షుని యజ్ఞంలో దేహాన్ని త్యజించింది।

Verse 7

ततः प्रभावात्सा देवी सुताऽभूद्धिमवद्गिरेः । शिवार्थमतपत्सा वै नारदस्योपदेशतः

ఆ తరువాత ఆ దివ్య ప్రభావంతో దేవి హిమవంతుని కుమార్తెగా జన్మించింది. నారదుని ఉపదేశమున శివప్రాప్తి కొరకు ఆమె తపస్సు చేసింది।

Verse 8

तस्मिन्भूधरवर्य्ये तु स्वयंवरविधानतः । देवेशे च कृतोद्वाहे पार्वती सुखमाप सा

ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతంలో స్వయంవర విధానానుసారంగా, దేవేశుడు (భగవాన్ శివుడు)తో వివాహం విధివిధానంగా పూర్తయ్యాక పార్వతి పరమ సుఖాన్ని పొందింది।

Verse 9

तथैकस्मिन्महादेवी समये पतिना सह । सूपविष्टा महाशैले गौरी देवमभाषत

ఇలా ఒక సమయంలో మహాదేవి గౌరీ తన పతితో కలిసి మహాశైలంపై సుఖంగా కూర్చొని దేవుడు (శివుడు)ను ఉద్దేశించి పలికింది।

Verse 10

महादेव्युवाच । भगवन्परमेशान पञ्चकृत्यविधायक । सर्वज्ञ भक्तिसुलभ परमामृतविग्रह

మహాదేవి పలికింది— ఓ భగవాన్, ఓ పరమేశాన! పంచకృత్యాలను విధించే వాడా, సర్వజ్ఞా, భక్తితో సులభంగా లభ్యుడా, పరమ అమృతస్వరూపుడా!

Verse 12

दाक्षायणीन्तनुं त्यक्त्वा तव निन्दाप्रसंगतः । आसमद्य महेशान पुत्री हिमवतो गिरेः । कृपया परमेशान मंत्रदीक्षाविधानतः । मां विशुद्धात्मतत्त्वस्थां कुरु नित्यं महेश्वर

నీ నిందా సందర్భమున దాక్షాయణీ దేహమును విడిచి, ఓ మహేశాన, ఇప్పుడు నేను హిమవద్గిరి కుమార్తెగా నీ శరణు వచ్చితిని. ఓ పరమేశాన, కరుణచేసి మంత్రదీక్షా విధానముననుసరించి నన్ను నిత్యము శుద్ధాత్మ తత్త్వమున స్థిరపరచుము, ఓ మహేశ్వరా।

Verse 13

इति सम्प्रार्थितो देव्या देवः शीतांशु भूषणः । प्रत्युवाच ततो देवीं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

ఇలా దేవి ప్రార్థించగా, చంద్రభూషణుడైన దేవుడు ఆనందభరిత అంతరాత్మతో దేవిని ఉద్దేశించి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 14

महादेव उवाच । धन्या त्वं देवदेवशि यदि जातेदृशी मतिः । कैलास शिखरं गत्वा करिष्ये त्वां च तादृशीम्

మహాదేవుడు పలికెను— ఓ దేవదేవేశీ, నీలో ఇలాంటి బోధ జన్మించినయెడల నీవు ధన్యురాలివి. కైలాస శిఖరమునకు వెళ్లి నిన్ను కూడా అదే స్థితిలో నిలుపుదును।

Verse 15

ततो हिमवतो गत्वा कैलासम्भूधरेश्वरम् । जगौ दीक्षाविधानेन प्रणवादीन्मनून् क्रमात्

అనంతరం హిమవతునుండి బయలుదేరి కైలాస పర్వతాధీశుని సమీపమునకు వెళ్లి, దీక్షావిధానముననుసరించి ప్రణవము (ఓం) మొదలైన మంత్రాలను క్రమముగా జపించెను।

Verse 16

उक्त्वा मंत्रांश्च तान्देवीं कृत्वा शुद्धात्मनि स्थिताम् । सार्द्धं देव्या महादेवो देवोद्यानं गतोऽभवत्

ఆ మంత్రాలను ఉచ్చరించి మహాదేవుడు దేవిని శుద్ధాత్మ స్థితిలో నిలిపెను; అనంతరం దేవితో కూడ మహాదేవుడు దివ్య ఉద్యానమునకు వెళ్లెను।

Verse 17

ततः सुमालिनीमुख्यैर्दैव्याः प्रियसखीजनैः । समाहृतैः प्रफुल्लैस्तैः पुष्पैः कल्पतरूद्भवैः

అనంతరం సుమాలినీ ప్రధానమైన దివ్య ప్రియసఖీజనులు, కల్పతరువుల నుండి పుట్టిన పరిపూర్ణంగా వికసించిన పుష్పాలను పూజార్పణార్థం సమాహరించిరి।

Verse 18

अलंकृत्य महादेवीं स्वांकमारोप्य शंकरः । प्रहृष्टवदनस्तस्थौ विलोक्य च तदाननम्

మహాదేవిని అలంకరించి శంకరుడు ఆమెను తన ఒడిలో ఆసీనురాలిని చేశాడు. హర్షభరిత ముఖంతో అక్కడే నిలిచి ఆమె ముఖాన్ని స్నేహంగా వీక్షించాడు।

Verse 19

ततः प्रियकथा जाताः पार्वतीपरमेशयोः । हिताय सर्वलोकानां साक्षाच्छ्रुत्यर्थं सम्मिता

ఆ తరువాత పార్వతి–పరమేశ్వరుల మధ్య మధురమైన అంతరంగ సంభాషణలు పుట్టాయి; అవి సమస్త లోకాల హితార్థం వేదార్థానికి అనుగుణంగా సమ్మిళితమైన ఉపదేశాలు।

Verse 20

तदा सर्वजगन्माता भर्तुरंकं समाश्रिता । विलोक्य वदनं भर्तुरिदमाहः तपोधनाः

అప్పుడు సర్వజగన్మాత భర్త ఒడిని ఆశ్రయించి, భర్త ముఖాన్ని వీక్షించి ఇలా పలికింది—ఓ తపోధన మహర్షులారా!

Verse 22

कथम्प्रणव उत्पन्नः कथं प्रणव उच्यते । मात्राः कति समाख्याताः कथं वेदादिरुच्यते

ప్రణవం ఎలా ఉద్భవించింది, దానిని ‘ప్రణవం’ అని ఎందుకు అంటారు? దానికి ఎన్ని మాత్రలు చెప్పబడ్డాయి? అలాగే అది వేదానికి ఆది ఎలా అని చెప్పబడుతుంది?

Verse 23

देवताः कति च प्रोक्ताः कथं वेदादिभावना । क्रियाः कतिविधाः प्रोक्ता व्याप्यव्यापकता कथम्

దేవతలు ఎన్ని అని చెప్పబడినవి? వేదాది శాస్త్రాల భావన-ధ్యానం ఎలా గ్రహించాలి? క్రియలు ఎన్ని విధాలుగా బోధించబడ్డాయి? వ్యాప్య-వ్యాపక తత్త్వం ఎలా వివరించాలి?

Verse 24

ब्रह्माणि पंच मंत्रेऽस्मिन्कथं तिष्ठंत्यनुक्रमात् । कलाः कति समाख्याताः प्रपंचात्मकता कथम्

ఈ మంత్రంలో ఐదు ‘బ్రహ్మ’లు క్రమంగా ఎలా నిలిచియుంటాయి? కళలు ఎన్ని అని చెప్పబడినవి? మరియు ఈ మంత్రం ప్రపంచ-స్వరూపంగా ఎలా అవుతుంది?

Verse 25

वाच्यवाचकसम्बन्धस्थानानि च कथं शिव । कोऽत्राधिकारी विज्ञेयो विषयः क उदाहृतः

ఓ శివా, వాచ్య-వాచక సంబంధ స్థానాలు (రూపాలు) ఎలా గ్రహించాలి? ఇక్కడ అధికారి ఎవరు? ప్రతిపాదించబడిన విషయం ఏది?

Verse 26

सम्बन्धः कोत्र विज्ञेयः किंप्रयोजनमुच्यते । उपासकस्तु किंरूपः किं वा स्थानमुपासनम्

ఇక్కడ తెలుసుకోవలసిన నిజమైన సంబంధం ఏది? దాని ప్రయోజనం ఏమని చెప్పబడింది? ఉపాసకుని స్వరూపం ఏంటి? మరియు ఉపాసనకు తగిన స్థలం, విధానం ఏమిటి?

Verse 27

उपास्यं वस्तु किंरूपं किं वा फलमुपासितुः । अनुष्ठान विधिः कोवा पूजास्थानं च किं प्रभो

హే ప్రభో, ఉపాసించవలసిన తత్త్వం ఏ రూపమైంది? ఉపాసకునికి ఏ ఫలం లభిస్తుంది? అనుష్ఠాన విధి ఏమిటి, పూజ చేయవలసిన స్థలం ఏది?

Verse 28

पूजायां मण्डलं किं वा किं वा ऋष्यादिकं हर । न्यासजातविधिः को वा को वा पूजाविधिक्रमः

హే హరా, పూజలో మండలం ఏమిటి, ఋషి మొదలైన ప్రాథమిక వివరాలు ఏమిటి? వివిధ న్యాసాల విధానం ఏమిటి, పూజావిధి క్రమం ఏది?

Verse 29

एतत्सर्वं महेशान समाचक्ष्व विशेषतः । श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यद्यस्ति मयि ते कृपा

హే మహేశాన, ఇవన్నీ నాకు విశేషంగా వివరించుము. నాపై నీ కృప ఉంటే, నేను దీనిని తత్త్వంగా వినదలచుకున్నాను.

Verse 30

इति देव्या समापृष्टो भगवानिन्दुभूषणः । सम्प्रशस्य महेशानीं वक्तुं समुपचक्रमे

దేవి ఇలా ప్రశ్నించగా చంద్రభూషణుడైన భగవాన్ మహేశానీ (పార్వతి)ని సమ్యకంగా ప్రశంసించి పలుకుటకు ఆరంభించాడు।