Dashati 16
Pavamāna Soma’s purifying flow aligned with the dawning of the rite
Soma Pavamāna
Bright forward-moving and purificatory—suited to morning freshness and the quickening of the sacrifice
Ṛṣi attribution is not provided in the input; this dashati is treated here by thematic and ritual markers (Pavamāna/Uṣas linkage) rather than by a fixed family assignment.
పవమాన సోముడు పవిత్ర వడపోత (పవిత్ర) ద్వారా శుద్ధిగా ప్రవహించి, స్తోత్రగానం మరియు హవిస్సుకు అనుగుణంగా యజ్ఞంలో ముందుకు సాగుతాడు. ఉషస్సు ఉదయకాంతితో ‘సంకేతం’ (కేతు)గా నిలిచి, ఉదయ సోమపాన-పీడనానికి సరైన సమయాన్ని తెలియజేస్తూ క్రమం (ఋత)ను స్థాపిస్తుంది; ఆమె కిరణాలు గోవుల్లా విస్తరించి వెలుగును పరచి, దినసరి పోషణను అందిస్తాయి. ఈ శుద్ధి–ప్రకాశాల సంగమంలో కవిత్వ-స్తుతి (కావ్యా) యజ్ఞానికి తోడై, యజమానునికి ఇష్ (పోషణ), సమృద్ధి, శుభప్రేరణను ప్రసాదిస్తుంది.
Mantras
Mantra 1
एता उ त्या उषसः केतुमक्रत पूर्वे अर्धे रजसो भानुमञ्जते निष्कृण्वाना आयुधानीव धृष्णवः प्रति गावो ऽरुषीर्यन्ति मातरः
ఈ ఉషస్సులే తమ కేతు (సంకేత-ధ్వజం) ను స్థాపించాయి; రజస్ (అంతరిక్షం) యొక్క పూర్వార్థంలో తమ భాను (దీప్తి) ను అలంకరిస్తాయి. ధృష్టంగా, ఆయుధాలను వెలికి తీసినట్లుగా, అరుషీ (ఎర్రని) గావులు—మాతృస్వరూపిణులు—ముందుకు సాగివస్తాయి.
Mantra 2
उदपप्तन्नरुणा भानवो वृथा स्वायुजो अरुषीर्गा अयुक्षत अक्रन्नुषासो वयुनानि पूर्वथा रुशन्तं भानुमरुषीरशिश्रयुः
అరుణ భానవః ఒక్కసారిగా ఎగసిపడ్డాయి; స్వాయుజ (సుయోజిత) గా అరుషీ గావులను యోక్తం చేశాయి. ఉషస్సులు పూర్వంలాగానే తమ వయున (విధి-నియమ)ాలను నిర్వహించాయి; అరుషీలు ప్రకాశించే భానును వ్యాపింపజేశాయి/ఆశ్రయించాయి.
Mantra 3
अर्चन्ति नारीरपसो न विष्टिभिः समानेन योजनेना परावतः इषं वहन्तीः सुकृते सुदानवे विश्वेदह यजमानाय सुन्वते
వారు—కన్యలు (ఉషస్సులు)—తమ కర్మలతో, గుంపులుగా ఉన్నట్లుగా, ప్రకాశిస్తారు. ఒకే యోజన (యోక్తం) తో వారు పరావత్ (దూరం) నుండి వస్తారు—సుకృత (సత్కర్మి), సుదానవ (ఉదార దాత) కోసం ఇష (పోషణ) ను మోసుకుంటూ—ప్రతిదినం—యజమానుడు, సోమ-సున్వత్ (సోమాన్ని పిండేవాడు) కొరకు.
Frequently Asked Questions
It links two purifying beginnings: Soma becoming clear through filtration and Dawn (Uṣas) lighting the world—together marking the right time and order (ṛta) for the morning rite.
Soma is the ritual drink being prepared and offered, while Uṣas provides the ‘signal’ of morning and the spread of light—so the sacrifice begins at the proper moment and bears nourishment for the sacrificer.
It fits the morning Soma context: chants accompany Soma’s purification (pavamāna) and frame the start of pressing and offering, sung by the Sāmavedic singers (Udgātṛ group).