Rig Veda 5.48.4 — Mandala 5, Sukta 48, Mantra 4

Sukta 5.48

Devata: Unclear in isolation; verse describes a power whose ‘course’ and ‘front’ are seen, who establishes ratna in a nourishing dwelling for the viś.

Samhita Patha (Devanagari)

तामस्य रीतिं परशोरिव प्रत्यनीकमख्यं भुजे अस्य वर्पसः । सचा यदि पितुमन्तमिव क्षयं रत्नं दधाति भरहूतये विशे ॥

Transliteration

tā́m asya rītíṃ paraśór iva práty anī́kam akhyaṃ bhujé asya várpasaḥ | sacā́ yádi pitumántam iva kṣáyaṃ rátnam dádhāti bhárahūtaye viśé ||

Translation

అతని ఆ రీతిని నేను చూస్తున్నాను—పరశు (కొడవలి/గొడ్డలి) దెబ్బలాగా—ముఖాముఖిగా నిలిపినట్లు; అతని ప్రకాశమయ రూపపు ముందుభాగం దర్శనమిస్తుంది. అతడు పోషణసంపన్న నివాసంలో రత్నాన్ని ఉంచినప్పుడు, సహాయాన్ని కోరే విశ్ (కులం/జనం) కొరకు వరాన్ని స్థాపిస్తాడు.

Word by Word

• ताम्: her/that (fem.)
• ताम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → ता-

• अस्य: of him/of this
• अस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रीतिम्: course/track/way
• रीतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रीति- (स्त्री) < √री (रीणाति/रिणाति ‘to flow, to move; course, track’)

• परशोः: of an axe
• परशोः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: परशु- (पुं) ‘axe’

• इव: like/as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• प्रति: towards/against
• प्रति: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति

• अनीकम्: the face/front
• अनीकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अनीक- (नपुं) ‘face, front, point’

• अख्यम्: I/one beheld; (he) perceived
• अख्यम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √ख्या (ख्यायते/आख्याति) ‘to see, to make known’

• भुजे: in/on the arm
• भुजे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: भुज्/भुज- (पुं) ‘arm’ (also √भुज् ‘to enjoy’ but here noun)

• वर्पसः: of (his) form/beauty
• वर्पसः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: वर्पस्- (नपुं/पुं; RV often ‘form, beauty, body, appearance’)

• सचा: together with; in company
• सचा: —
• Type: Indeclinable
• Root: सचा

• यदि: if/when
• यदि: —
• Type: Indeclinable
• Root: यदि

• पितुमन्तम्: food-abounding; rich in nourishment
• पितुमन्तम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: पितुमन्त्- (विशेषण) < पितु- ‘food’ + -मन्त्

• इव: like/as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• क्षयम्: a dwelling/abode
• क्षयम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: क्षय- (पुं) ‘dwelling, abode; settlement’

• रत्नम्: treasure
• रत्नम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रत्न- (नपुं) ‘treasure, precious gift’

• दधाति: he places/bestows
• दधाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धा (दधाति) ‘to place, bestow’

• भरहूतये: for the call/invocation for bounty
• भरहूतये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: भरहूति- (स्त्री) ‘invocation/call for bounty (bhar-)’

• विशे: for the people/clan
• विशे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: विश्- (स्त्री) ‘clan, people, settlement’