Rig Veda 5.33.1: Mandala 5, Sukta 33, Mantra 1

Sukta 5.33

Rishi: Atri (Ātreya)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

महि महे तवसे दीध्ये नॄनिन्द्रायेत्था तवसे अतव्यान् । यो अस्मै सुमतिं वाजसातौ स्तुतो जने समर्यश्चिकेत ॥

Transliteration

máhi mahé távasé dīdhye nṝ́n indrā́ye'tthā́ távasé átavyān | yó asmai sumatíṃ vā́ja-sātau stutó jáne samaryáś cikéta ||

Translation

మహా మహిమకై, మహా బలకై, నరుల మధ్య ఇంద్రునికై నేను స్తోత్రాగ్నిని ప్రజ్వలింపజేస్తాను—మించలేని ఆ తవస్ (శక్తి)కై. వాజసాతి (విజయ-లాభం)లో యాచకునికి సుమతి (సద్బుద్ధి)ని కలిగించేవాడు, మనుష్యులలో స్తుతింపబడి జాగృతుడవుతాడు; సమరంలో యశస్వి యోధుడిగా తెలిసిపోతాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• महि: greatly, mightily
• महि: विशेषण-भावः (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: महि (अव्यय; महत्-प्रातिपदिकस्य नपुंसक-एकवचन/अव्यय-प्रयोगः)

• महे: to the great
• महे: सम्प्रदान (तवसे इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• तवसे: for strength, for might
• तवसे: सम्प्रदान (दीध्ये इत्यस्य; ‘बलाय’)
• Type: Noun
• Root: तवस् (प्रातिपदिक; ‘बलम्’)

• दीध्ये: I have kindled/roused (my hymn), I have set (my thought)
• दीध्ये: कर्तृ (अहं—वक्ता)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु; वेदिक-रूपम्: दीध्यते/दीध्ये)

• नॄन्: men, heroes
• नॄन्: कर्म (इन्द्रस्य विषयः/प्रशस्तव्याः)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)

• इन्द्राय: for Indra
• इन्द्राय: सम्प्रदान (दीध्ये इत्यस्य; ‘इन्द्राय’)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• इत्था: thus, in this manner
• इत्था: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: इत्था (अव्यय)

• तवसे: for (his) might
• तवसे: सम्प्रदान (इन्द्राय—‘बलाय’)
• Type: Noun
• Root: तवस् (प्रातिपदिक)

• अतव्यान्: unassailable, not-to-be-overpowered
• अतव्यान्: कर्म (नॄन्—‘अतव्यान्’)
• Type: Adjective
• Root: अतव्य (प्रातिपदिक; ‘अतव्य’ = न तव्यम्/अतव्यः ‘अप्राप्य/अदुर्गमः’ इत्यर्थे; वेदिक-विशेषण)

• यः: who
• यः: कर्तृ (चिकेत इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्मै: to him
• अस्मै: सम्प्रदान (ददाति/प्रयच्छति इत्यर्थे निहितम्)
• Type: Pronoun
• Root: अयम्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सुमतिम्: good thought, favor
• सुमतिम्: कर्म (प्राप्तव्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: सु- + मति (प्रातिपदिक)

• वाजसातौ: in the winning of the prize (in contest/battle)
• वाजसातौ: अधिकरण (युद्धे/स्पर्धायाम्)
• Type: Noun
• Root: वाज- + साति (प्रातिपदिक; ‘वाजसाति’ = ‘प्राइज-विनिङ्/विजय’)

• स्तुतः: praised
• स्तुतः: कर्तृ (यः…चिकेत; ‘स्तुतः’)
• Type: Participle
• Root: स्तु (धातु) → स्तुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)

• जने: among people
• जने: अधिकरण (जनसमूहे/लोकमध्ये)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)

• समर्यः: warlike, battle-ready
• समर्यः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: समर्य (प्रातिपदिक; ‘समर्य’ = ‘युद्धशील/समर-सम्बद्ध’)

• चिकेत: has perceived, knows, is renowned/recognized
• चिकेत: कर्तृ (यः)
• Type: Verb
• Root: चित् (धातु; ‘to perceive/notice/understand’)