Rig Veda 5.26.6 — Mandala 5, Sukta 26, Mantra 6

Sukta 5.26

Rishi: Atri (Ātreya) (Mandala 5 Agni hymns generally Ātreya; verify per Anukramaṇī for RV 5.26)

Devata: Agni

Chandas: Gayatri (likely for RV 5.26 opening; verify by syllable count)

Samhita Patha (Devanagari)

समिधानः सहस्रजिदग्ने धर्माणि पुष्यसि । देवानां दूत उक्थ्यः ॥

Transliteration

samidhānó sahasrajíd agné dhármāṇi puṣyasi | devā́nāṃ dūtá ukthyàḥ ||

Translation

సమిధతో ప్రజ్వలితుడవై, హే అగ్నీ, సహస్రజిత్, నీవు ఋతధర్మాలను పుష్టి చేస్తావు; నీవు దేవుల దూతవు, ఉక్థ్య—స్తుతివాక్యానికి యోగ్యుడు.

Word by Word

• समिधानः: being kindled, kindling (oneself)
• समिधानः: विशेषण (अग्नेः) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: सम्-इध् (धातु) → समिध्/समिधान (कृदन्त-प्रातिपदिक) अथवा सम्+इध् (आत्मनेपद)

• सहस्रजित्: winning a thousand; thousand-conquering
• सहस्रजित्: विशेषण (अग्नेः)
• Type: Adjective (compound)
• Root: सहस्र (संख्या-प्रातिपदिक) + जित् (< √जि ‘जयति’)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• धर्माणि: laws, ordinances, established rites/duties
• धर्माणि: कर्म
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक; √धृ ‘धारणे’ से)

• पुष्यसि: you nourish, you make thrive
• पुष्यसि: क्रिया (कर्तरि प्रयोग); कर्ता = (त्वम्) अग्निः
• Type: Verb
• Root: √पुष् (पुष्टौ/वर्धने)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘देवानां’
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• दूतः: messenger
• दूतः: कर्ता/विधेय-नाम (अग्नेः) — ‘(त्वम्) दूतः’
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)

• उक्थ्यः: worthy of hymns; to be praised in recitation
• उक्थ्यः: विशेषण (दूतः/अग्नेः)
• Type: Adjective
• Root: उक्थ्य (प्रातिपदिक; उक्थ ‘स्तुति/शस्त्र’ से) अथवा ‘उक्थ’ + यत्