Rig Veda 10.99.10: Mandala 10, Sukta 99, Mantra 10

Sukta 10.99

Devata: Indra (with Varuṇa as comparison; also cosmic-order function emphasized)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अयं दशस्यन्नर्येभिरस्य दस्मो देवेभिर्वरुणो न मायी । अयं कनीन ऋतुपा अवेद्यमिमीताररुं यश्चतुष्पात् ॥

Transliteration

ayáṁ daśasyán naryébhir asya dasmó devébhir váruṇo ná māyī́ | ayáṁ kanī́na ṛtupā́ avedi amímīta arárum yáś cátuṣpāt ||

Translation

ఇతడు పురుషోచిత శక్తులచే సేవాభాగాన్ని గెలుచుకొనువాడు; దేవులలో అద్భుతుడు—వరుణుని వలె, మాయావి (కార్య-ప్రభావాధిపతి). ఈ యువ ‘ఋతుపా’ (ఋతు-పాలకుడు) గ్రహించాడు; నాలుగు పాదాలపై నిలిచిన దృఢ ఆధారాన్ని కొలిచి స్థిరపరిచాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अयम्: this (one), he
• अयम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दशस्यन्: praising, honoring
• दशस्यन्: Kartā (विशेषणरूपेण कर्तरि) / Adjectival to ‘अयम्’
• Type: Verb (present participle)
• Root: दशस्य (धातु, भ्वादिः; ‘पूजयति/स्तौति’)

• अर्येभिः: with/among the Aryas (nobles)
• अर्येभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: अर्य (प्रातिपदिक)

• अस्य: of him/this
• अस्य: Sambandha (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दस्मः: wondrous, mighty
• दस्मः: Kartā (विशेषणम् ‘अयम्’)
• Type: Adjective
• Root: दस्म (प्रातिपदिक)

• देवेभिः: with the gods
• देवेभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• वरुणः: Varuṇa
• वरुणः: Kartā (सम्बोधन/उपमान-आश्रयः) / Apposition to ‘अयम्’
• Type: Noun (proper/theonym)
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• मायी: possessing magic/skill, crafty
• मायी: Kartā (विशेषणम् ‘अयम्/वरुणः’)
• Type: Adjective
• Root: मायिन् (प्रातिपदिक; ‘माया-युक्त’)

• अयम्: this (one), he
• अयम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कनीनः: youth, young one
• कनीनः: Kartā (विशेषणम् ‘अयम्’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: कनीन (प्रातिपदिक)

• ऋतुपाः: guardian of seasons/order
• ऋतुपाः: Kartā (विशेषणम् ‘अयम्’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: ऋतुपा (प्रातिपदिक; ऋतु + पा ‘पालक’)

• अवेदि: he knew, he found out
• अवेदि: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु; ‘जानाति/वेद’)

• अमिमीता: he measured out
• अमिमीता: Kriyā (अनुक्रम-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मा (धातु; ‘मिमीत/मापयति’ = measure)

• अररुम्: the ‘ararú’ (a specific being/object; Vedic term)
• अररुम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अररु (प्रातिपदिक; वैदिक-शब्दः)

• यः: who
• यः: Kartā (सम्बन्धवाक्ये)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चतुष्पात्: four-footed (quadruped)
• चतुष्पात्: Kartā (यः इत्यस्य विशेषणम्) / Predicate nominal
• Type: Noun/Adjective
• Root: चतुष्पाद् (प्रातिपदिक; ‘चारि-पाद-युक्त’)