
Sukta 10.93
Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)
Gāyatrī/Anuṣṭubh not applicable; likely Triṣṭubh/related (needs verification for 10.93.1 specifically)
ఈ సూక్తం ద్యావాపృథివీ—ఆకాశమూ భూమీ—అనే విస్తారమైన, మాతృస్వరూపమైన ద్వయాన్ని ఆహ్వానిస్తుంది. వారు లోకాలను ధారించి, అధికబలమైన మరియు హింసాత్మక శక్తుల నుండి నిరంతర రక్షణను ప్రసాదిస్తారని ప్రార్థిస్తుంది. సూక్తం సాగేకొద్దీ ప్రార్థన విస్తరిచి క్రమబద్ధమైన శక్తి దర్శనంగా మారుతుంది: యజ్ఞక్రియ “మానవాతీతం”గా నిలుస్తుంది; అనేక శక్తుల విశ్వవ్యవస్థ యజమానుని క్షేమార్థమే ఇప్పటికే స్థాపితమై ఉందని ధృవీకరించబడుతుంది.
Mantra 1
महि द्यावापृथिवी भूतमुर्वी नारी यह्वी न रोदसी सदं नः । तेभिर्नः पातं सह्यस एभिर्नः पातं शूषणि ॥
మహత్తరమయ్యాయి ద్యావా-పృథివీ—విస్తారమైనవి, మాతృస్వరూపమైనవి, బలవంతమైనవి—ఈ రెండు లోకాలు మా కొరకు నిత్యం. వీటిద్వారా మమ్మల్ని రక్షించండి, అధికబలంతో దాడిచేసే శక్తుల నుండి; వీటిద్వారా మమ్మల్ని రక్షించండి, దూసుకొచ్చే శూషణి (హింస) నుండి.
Mantra 2
यज्ञेयज्ञे स मर्त्यो देवान्त्सपर्यति । यः सुम्नैर्दीर्घश्रुत्तम आविवासत्येनान् ॥
యజ్ఞం తరువాత యజ్ఞంలో, ఆ మర్త్యుడు దేవులను నిజంగా సేవిస్తాడు; వారి సుమ్నైః (అనుగ్రహాల) వల్ల అతడు దీర్ఘశ్రుత్—దూరమవరకు వినీ-తెలిసే అత్యుత్తముడు—అవుతాడు; సత్యనిష్ఠమైన ఆతిథ్య-స్వాగతంతో వారిని నిరంతరం సన్నిధిలో నిలుపుతాడు.
Mantra 3
विश्वेषामिरज्यवो देवानां वार्महः । विश्वे हि विश्वमहसो विश्वे यज्ञेषु यज्ञियाः ॥
హే సర్వప్రకాశమయ, ఉగ్రతేజస్సు గల శక్తులారా! మీరే దేవుల మహా వర్మ—రక్షక బలం. ఎందుకంటే మీరందరూ విశ్వమహస్సు—సర్వవ్యాపి మహిమ—గలవారు; మీరందరూ యజ్ఞేషు ‘యజ్ఞియాః’—ఆహ్వానయోగ్యులు, పూజనీయులు.
Mantra 4
ते घा राजानो अमृतस्य मन्द्रा अर्यमा मित्रो वरुणः परिज्मा । कद्रुद्रो नृणां स्तुतो मरुतः पूषणो भगः ॥
వీరే అమృతత్వపు ఆనందిత రాజులు—అర్యమన్, మిత్ర, సమస్తాన్ని పరిభ్రమించే వరుణ; అలాగే నరులచే స్తుతింపబడే రుద్రుడు; మరుతులు, పూషన్, భగ—ఇవే మనలోని అమృత-విస్తారాన్ని పాలించి పంచే శక్తులు.
Mantra 5
उत नो नक्तमपां वृषण्वसू सूर्यामासा सदनाय सधन्या । सचा यत्साद्येषामहिर्बुध्नेषु बुध्न्यः ॥
మరియు మా కొరకు, జలములతో కూడిన రాత్రి రాగాక; బలమిచ్చే సూర్యచంద్రులు మా చైతన్యాసనానికి, సత్యలాభానికి రాగాక. వారు కలిసి ఆసీనులైనప్పుడు, లోతుల్లోనున్న అహి (సర్పశక్తి) తన ఆధారస్థానాలలో మేల్కొంటుంది.
Mantra 6
उत नो देवावश्विना शुभस्पती धामभिर्मित्रावरुणा उरुष्यताम् । महः स राय एषतेऽति धन्वेव दुरिता ॥
మరియు దివ్య అశ్వినులు—శుభ (దీప్త) సౌఖ్యాల అధిపతులు—మిత్ర-వరుణులు తమ స్థిరప్రకాశ ధామముల/శక్తులచే మమ్మల్ని రక్షించుగాక. అప్పుడు మహత్తర రయి (సంపద/పూర్ణత) ముందుకు దూసుకెళ్లి, విస్తారమైన ఎండిన ధన్వ (బంజరు విస్తీర్ణం) దాటినట్లే దురితాలను దాటి పోతుంది.
Mantra 7
उत नो रुद्रा चिन्मृळतामश्विना विश्वे देवासो रथस्पतिर्भगः । ऋभुर्वाज ऋभुक्षणः परिज्मा विश्ववेदसः ॥
మరియు రుద్రులు కూడా మాపై కరుణ చూపుగాక; అశ్వినులు, సమస్త దేవతలు, రథమార్గాధిపతి, మరియు భగుడు; అలాగే ఋభువులు—వాజుడు, ఋభుక్షణుడు, పరిజ్మా—విశ్వవేదసులు—మా సహాయానికి వచ్చి, మా శక్తులను సమ్యక్ రూపంలో నిర్మించుగాక.
Mantra 8
ऋभुॠभुक्षा ऋभुर्विधतो मद आ ते हरी जूजुवानस्य वाजिना । दुष्टरं यस्य साम चिदृधग्यज्ञो न मानुषः ॥
ఋభు, ఋభుక్ష, ఋభు—విధాత యొక్క మద (ఉత్సాహం) నుండి ఉద్భవించి; హే వాజిన్ (సమృద్ధి-స్వామి), నీకోసం నీ రెండు హరి (అశ్వాలు) వేగగమనానికి యోగింపబడుతున్నాయి. అతని సామం (సమస్వరము/సామ-రాగము) కూడ దురతిక్రమం; అతని యజ్ఞం మానుషం కాదు—పृथక్, అతిమానవ శక్తిగా మారుతుంది.
Mantra 9
कृधी नो अह्रयो देव सवितः स च स्तुषे मघोनाम् । सहो न इन्द्रो वह्निभिर्न्येषां चर्षणीनां चक्रं रश्मिं न योयुवे ॥
హే దేవ సవితః, మమ్మల్ని అహ్రయ (ఆలస్యం లేని/శిథిలం కాని) వారిగా చేయి—అకులం కాక, స్థిరంగా; మరియు దాతలైన (మఘోనాం) మధ్య నేను ఆయనను (నిన్ను) స్తుతిస్తాను. వహించే అగ్నులతో కూడిన ఇంద్రుడు ఈ చర్షణుల (జనసమూహాల) సహ (బలం)ను మా లోన స్థాపించుగాక—చక్రపు పరిధిలా, రశ్మి (కిరణం/లాగము) సరిదారిలో నిలిపినట్లుగా.
Mantra 10
ऐषु द्यावापृथिवी धातं महदस्मे वीरेषु विश्वचर्षणि श्रवः । पृक्षं वाजस्य सातये पृक्षं रायोत तुर्वणे ॥
ఈ (మా కర్మల)లో, హే ద్యావాపృథివీ, మా కోసం మహత్తరమైన—విశ్వచర్షణి (సర్వజన-ధారక) శ్రవః (యశస్సు/కీర్తి)ను మా వీరులలో స్థాపించండి. వాజ (బల-సమృద్ధి) సాధన (సాతయే) కోసం పుష్టికరంగా; రయి (ధనము/సంపద) కోసం పుష్టికరంగా; మరియు తుర్వణ (విజయాత్మక అధిగమనం) కోసం కూడా పుష్టికరంగా చేయండి.
Mantra 11
एतं शंसमिन्द्रास्मयुष्ट्वं कूचित्सन्तं सहसावन्नभिष्टये । सदा पाह्यभिष्टये मेदतां वेदता वसो ॥
హే ఇంద్రా! నిన్ను కోరుతూ ఉద్భవించిన మా ఈ స్తుతివాక్యం—చిన్నదిగా అనిపించినా—ఓ సహసావన్, మా అభిష్టి (నిజ రక్షణ) కొరకు దీనిని స్వీకరించు. ఎల్లప్పుడూ మమ్మల్ని అభిష్టి కొరకు కాపాడు; హే వసూ, మాకు మేద (సంపద/పోషణ) మరియు వేద (జ్ఞానం) లో వృద్ధిని ప్రసాదించు.
Mantra 12
एतं मे स्तोमं तना न सूर्ये द्युतद्यामानं वावृधन्त नृणाम् । संवननं नाश्व्यं तष्टेवानपच्युतम् ॥
నా ఈ స్తోమాన్ని వారు మనుష్యులలో సూర్యుని దూర-దీప్త గమనపథంలా వృద్ధి చేశారు. ఇది సంవనన—ఏకీకరణ బంధం—అశ్వ్య రథ-కార్యంలా సుగఢంగా, దృఢంగా, అచ్యుతంగా ఉంది; మా అంతఃశక్తుల సంయోగం స్థిరంగా, దీర్ఘకాలంగా ఉండునట్లు.
Mantra 13
वावर्त येषां राया युक्तैषां हिरण्ययी । नेमधिता न पौंस्या वृथेव विष्टान्ता ॥
యారివారి రాయా (సమృద్ధి) తిరిగి వచ్చి సరియైన యుక్తిలో జతకడుతుందో, వారికి స్వర్ణమయ దీప్తి సంయుక్తమవుతుంది. వారి పౌంస్య (పురుషార్థం/వీర్యం) అర్ధమాత్రగా ఆపబడదు; అది వ్యర్థంగా చెల్లాచెదరుకాదు, స్థిరమైన నిర్ణీత అంతానికి చేరుతుంది.
Mantra 14
प्र तद्दुःशीमे पृथवाने वेने प्र रामे वोचमसुरे मघवत्सु । ये युक्त्वाय पञ्च शतास्मयु पथा विश्राव्येषाम् ॥
నేను ఆ వాక్యాన్ని ముందుకు ప్రకటిస్తున్నాను—కఠినమైన సంకుచిత స్థితిలోనూ, విశాల విస్తారంలోనూ; వేన (అన్వేషణ-ఆనందం) లో, అసుర-స్వరూప మహావంతుల మధ్య. యుక్తి (జోడింపు/యోగం) అనే కర్మకై, మా ఆకాంక్ష యొక్క ఐదు వందల పథాలను సర్వత్రా ప్రసిద్ధం చేసినవారు వారు.
Mantra 15
अधीन्न्वत्र सप्ततिं च सप्त च । सद्यो दिदिष्ट तान्वः सद्यो दिदिष्ट पार्थ्यः सद्यो दिदिष्ट मायवः ॥
అతడు ఇక్కడ డెబ్బైయును ఏడును స్థాపించాడు. వెంటనే వాటిని మీకోసం సర్దుబాటు చేశాడు—వెంటనే పార్థివ (భౌమ) ఆధారం, వెంటనే కార్యచేతనలో పనిచేసే మాయవ (రూపకల్పన చేసే) శక్తులు.
They are Heaven and Earth addressed together as the ‘Two Worlds’—vast parental powers that uphold life and provide protection and stability for the worshipper and the sacrifice.
The hymn chiefly asks Heaven and Earth to protect the sacrificer from overpowering pressures and violent attack, and to keep the ritual action firmly supported within cosmic order.
It means that when the rite is rightly harmonized and ‘arranged,’ it becomes larger than personal effort—an objective, uplifting power that carries the practitioner beyond ordinary limitation.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.