Sukta 88

Mantra 1

हविष्पान्तमजरं स्वर्विदि दिविस्पृश्याहुतं जुष्टमग्नौ । तस्य भर्मणे भुवनाय देवा धर्मणे कं स्वधया पप्रथन्त ॥

హవిష్-పానుడు, అజరుడు, స్వర్విద్—ప్రకాశమయ స్వర్లోకాన్ని తెలిసినవాడు—దివి-స్పృశ్, స్వర్గాన్ని తాకువాడు; అగ్నిలో ఆహుతిగా ఆహ్వానింపబడి తృప్తుడై ప్రియుడయ్యాడు. అతని ధారణార్థం, భువన-సంభవార్థం, దేవులు తమ స్వధయా కర్మను, ధర్మాన్ని విస్తరింపజేశారు.

Mantra 2

गीर्णं भुवनं तमसापगूळ्हमाविः स्वरभवज्जाते अग्नौ । तस्य देवाः पृथिवी द्यौरुतापोऽरणयन्नोषधीः सख्ये अस्य ॥

తమస్సు చేత మింగబడి, అంధకారంలో దాగిన భువనం—అగ్ని జన్మించగానే—ప్రకటమైంది; స్వః యొక్క ప్రకాశం ఉదయించింది. అతని సఖ్యతకై దేవులు—పృథివి, ద్యౌః, మరియు ఆపః—ఔషధులను (వనస్పతులను) పుట్టించారు.

Mantra 3

देवेभिर्न्विषितो यज्ञियेभिरग्निं स्तोषाण्यजरं बृहन्तम् । यो भानुना पृथिवीं द्यामुतेमामाततान रोदसी अन्तरिक्षम् ॥

యజ్ఞయోగ్యులైన దేవులచే ప్రేరితుడనై, అజరుడూ విస్తారుడైన అగ్నిని నేను స్తుతిస్తాను—ఆయన తన భాను (దీప్తి) చేత పృథివిని, ద్యాం (స్వర్గాన్ని) మరియు ఈ రెండు లోకాల మధ్యనున్న అంతరిక్షాన్ని విస్తరింపజేసి స్థాపించాడు.

Mantra 4

यो होतासीत्प्रथमो देवजुष्टो यं समाञ्जन्नाज्येना वृणानाः । स पतत्रीत्वरं स्था जगद्यच्छ्वात्रमग्निरकृणोज्जातवेदाः ॥

మొదటి హోతాగా ఉన్నవాడు—దేవజుష్టుడు, దేవులకు ప్రియుడు—అతనిని వారు ఆజ్యంతో అభిషేకించి, ఎన్నుకొని స్వీకరించారు; అతడు పక్షివలె చలించే వాడై, కార్యానికి త్వరిస్తూ జగత్తులో స్థిరమయ్యాడు. అప్పుడు జాతవేదస్ అగ్ని జగత్తును దీప్తిమయ యాత్రకు తగిన నివాసస్థానంగా చేసెను.

Mantra 5

यज्जातवेदो भुवनस्य मूर्धन्नतिष्ठो अग्ने सह रोचनेन । तं त्वाहेम मतिभिर्गीर्भिरुक्थैः स यज्ञियो अभवो रोदसिप्राः ॥

హే జాతవేదస్, హే అగ్నీ! నీవు భువనముల మూర్ధనిపై, రోచన (దీప్తి) తో కలిసి నిలిచినప్పుడు—మేము మతి చేత, గీర్ల చేత, ఉక్థముల చేత నిన్ను అన్వేషించి ఆహ్వానించాము. అట్లే నీవు యజ్ఞయోగ్య శక్తిగా అయ్యావు; రోదసీ (ద్యౌ-పృథివి)ని నింపి విస్తరింపజేశావు.

Mantra 6

मूर्धा भुवो भवति नक्तमग्निस्ततः सूर्यो जायते प्रातरुद्यन् । मायामू तु यज्ञियानामेतामपो यत्तूर्णिश्चरति प्रजानन् ॥

రాత్రిలో అగ్ని మన భువన/అస్తిత్వానికి శిఖరం (మూర్ధా) అవుతాడు; అతనినుంచే ప్రాతఃకాలంలో ఉదయించే సూర్యుడు జన్మిస్తాడు. ఇది యజ్ఞీయ శక్తుల అద్భుత మాయే—ఆపః (జలాలు) వేగంగా ప్రవహిస్తూ, జన్మాలను తెలిసి వాటిని ప్రకటనకు తెస్తాయి.

Mantra 7

दृशेन्यो यो महिना समिद्धोऽरोचत दिवियोनिर्विभावा । तस्मिन्नग्नौ सूक्तवाकेन देवा हविर्विश्व आजुहवुस्तनूपाः ॥

దర్శనీయుడైన వాడు, తన మహిమచేత సమిద్ధుడై ప్రకాశించాడు—అతని యోని (ఆధారం) దివిలో; విస్తారంగా కాంతివంతుడు. ఆ అగ్నిలో దేవులు, తమ తనుూపాః (స్వ-రక్షకులు)గా ఉండి, సూక్తవాక్ (సువచనం) శక్తిచేత సమస్త హవిస్సును అర్పించారు.

Mantra 8

सूक्तवाकं प्रथममादिदग्निमादिद्धविरजनयन्त देवाः । स एषां यज्ञो अभवत्तनूपास्तं द्यौर्वेद तं पृथिवी तमापः ॥

సూక్తవాక్ (సువచనం) మొదట; దానినుంచే దేవులు అగ్నిని జనింపజేశారు, దానినుంచే హవిస్సును కూడా జనింపజేశారు. అదే వారి యజ్ఞమైంది—తనూపాః (స్వ-రక్షకులు)గా ఉండి; అతనిని ద్యౌః తెలుసు, అతనిని పృథివీ తెలుసు, అతనిని ఆపః (జలాలు) తెలుసు.

Mantra 9

यं देवासोऽजनयन्ताग्निं यस्मिन्नाजुहवुर्भुवनानि विश्वा । सो अर्चिषा पृथिवीं द्यामुतेमामृजूयमानो अतपन्महित्वा ॥

దేవులు జనింపజేసిన ఆ అగ్నిని, అందులో సమస్త భువనాలు తమ ఆహుతులను సమర్పించిన ఆ అగ్నిని—అతడు తన అర్చిష్ (జ్వాలా-తేజస్సు)తో పృథివి, ద్యౌః (స్వర్గం) మరియు ఈ (అధోలోకం)ను తపింపజేశాడు; తన మార్గంలో ఋజు-గతితో సాగుతూ, తన మహత్త్వం (మహిమ) బలంతో ప్రకాశించాడు.

Mantra 10

स्तोमेन हि दिवि देवासो अग्निमजीजनञ्छक्तिभी रोदसिप्राम् । तमू अकृण्वन्त्रेधा भुवे कं स ओषधीः पचति विश्वरूपाः ॥

ఎందుకంటే ద్యివి (స్వర్గంలో) స్తోమం (స్తుతి-హిమ్నం) ద్వారా దేవులు అగ్నిని జనింపజేశారు; తమ శక్తులతో అతడిని రెండు రోదసీ (ద్యావా-పృథివి)లను నింపువాడిగా చేశారు. అతడిని వారు భువే (భవ-తలాల్లో) త్రిధా (మూడు రూపాలుగా) నిర్మించారు; అతడు విశ్వరూపమైన ఓషధులను పచింపజేసి—పరిపక్వం చేస్తాడు.

Mantra 11

यदेदेनमदधुर्यज्ञियासो दिवि देवाः सूर्यमादितेयम् । यदा चरिष्णू मिथुनावभूतामादित्प्रापश्यन्भुवनानि विश्वा ॥

యజ్ఞియ దేవులు అతడిని ద్యివి (స్వర్గంలో) సూర్యుడు—అదితి-పుత్రుడు—గా స్థాపించినప్పుడు, అప్పుడు ఆ రెండు చరిష్ణూ (చలించువారు) మిథునం (జంట) అయిన క్షణం నుంచే, వారు సమస్త భువనాలను ప్రత్యక్షంగా దర్శించారు.

Mantra 12

विश्वस्मा अग्निं भुवनाय देवा वैश्वानरं केतुमह्नामकृण्वन् । आ यस्ततानोषसो विभातीरपो ऊर्णोति तमो अर्चिषा यन् ॥

సమస్త జగత్తుకోసం దేవులు అగ్ని—వైశ్వానరుని—దినాల ధ్వజచిహ్నంగా చేసారు. ఆయనే ప్రకాశించే ఉషస్సులను విస్తరింపజేస్తాడు; సాగుతూ తన అర్చిషాతో తమస్సును కప్పి తొలగిస్తాడు.

Mantra 13

वैश्वानरं कवयो यज्ञियासोऽग्निं देवा अजनयन्नजुर्यम् । नक्षत्रं प्रत्नममिनच्चरिष्णु यक्षस्याध्यक्षं तविषं बृहन्तम् ॥

కవులు, యజ్ఞియులు, అలాగే దేవులు అగ్ని—వైశ్వానరుని—అజరుడిగా, అవినాశిగా జన్మింపజేశారు. ఆయన ప్రాచీన నక్షత్రం; చరించుచున్నా క్షీణించడు—యక్ష-శక్తికి అధికారి (అధ్యక్షుడు), మహాబలుడు, మహత్తరుడు.

Mantra 15

द्वे स्रुती अशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मर्त्यानाम् । ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरा पितरं मातरं च ॥

రెండు శ్రుతి-ప్రవాహాలను నేను విన్నాను—పితృలవాటి, అలాగే దేవులవాటి, ఇంకా మర్త్యులవాటి కూడా. ఆ రెండింటి ద్వారానే ఈ చలించు సమస్త జగత్తు సమేతమవుతుంది; ఎందుకంటే అది పితా-మాతల మధ్య నిలిచి ఉంది.

Mantra 16

द्वे समीची बिभृतश्चरन्तं शीर्षतो जातं मनसा विमृष्टम् । स प्रत्यङ्विश्वा भुवनानि तस्थावप्रयुच्छन्तरणिर्भ्राजमानः ॥

సమన్వయంగా కదిలే రెండు శక్తులు ఆయనను ధరిస్తాయి—చరించువాడు, శిరస్సు నుండి జన్మించినవాడు, మనస్సు చేత అంతరంగా విచారింపబడ్డవాడు. ఆయన ‘ప్రత్యఙ్’గా, అంతర్ముఖుడై, సమస్త భువనాలలో స్థిరపడతాడు; అరణి వంటి తేజస్సుతో ప్రకాశించే విజేత-ప్రభ నిరంతరం మెరుస్తుంది—‘అప్రయుచ్ఛంత’, ఎప్పుడూ విఫలంకాని.

Mantra 17

यत्रा वदेते अवरः परश्च यज्ञन्योः कतरो नौ वि वेद । आ शेकुरित्सधमादं सखायो नक्षन्त यज्ञं क इदं वि वोचत् ॥

అవరము మరియు పరము—క్రిందది, పైది—ఒకచోట కలిసి పలికే చోట, ఆ రెండు యజ్ఞనీయ శక్తులలో ఏది మనకొరకు నిజంగా తెలుసుకొంటుంది? అయినా సఖులు ‘సధమాద’—సామూహిక ఆనందంలో—ప్రవేశించగలరు; వారు యజ్ఞాన్ని చేరుతారు—ఇదాన్ని స్పష్టంగా ఎవరు ప్రకటిస్తారు?

Mantra 18

कत्यग्नयः कति सूर्यासः कत्युषासः कत्यु स्विदापः । नोपस्पिजं वः पितरो वदामि पृच्छामि वः कवयो विद्मने कम् ॥

ఎన్ని అగ్నులు, ఎన్ని సూర్యులు, ఎన్ని ఉషస్సులు (ఉదయాలు), ఇంకా ఎన్ని జలాలు? హే పితరులారా, జ్ఞానాన్ని ‘ఉపస్పిజ’—పైపై కొరికినట్టుగా—మాత్రమే చెప్పడం కాదు; హే కవులారా, నేను మిమ్మల్ని ప్రశ్నిస్తున్నాను, మనం తెలుసుకొనుటకు—ఈ అనేకాల వెనుక ఉన్న ఆ ఏకము ఎవరు?

Mantra 19

यावन्मात्रमुषसो न प्रतीकं सुपर्ण्यो वसते मातरिश्वः । तावद्दधात्युप यज्ञमायन्ब्राह्मणो होतुरवरो निषीदन् ॥

ఉషస్సు ప్రత్యక్షమయ్యే పరిమాణం ఎంతవరకు వ్యాపిస్తుందో, అంతవరకే సుపర్ణుడు—సుందరపక్షాల మాతరిశ్వన్ నివసిస్తూ సంచరిస్తాడు. యజ్ఞానికి సమీపంగా వచ్చి అతడు అంతమాత్రమే స్థాపనను నిలుపుతాడు; అప్పుడు హోతృకు అధీనుడైన బ్రాహ్మణుడు ఋతంలో, నియత కర్మార్థం, ఆసీనుడవుతాడు.