Rig Veda 10.85.12 — Mandala 10, Sukta 85, Mantra 12
Sukta 10.85
Rishi: Sūryā Sāvitri (traditional)
Devata: Sūryā; the union-power moving toward pati (lord)
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
शुची ते चक्रे यात्या व्यानो अक्ष आहतः । अनो मनस्मयं सूर्यारोहत्प्रयती पतिम् ॥
Transliteration
śucī́ te cakré yātyā́ vyānó ákṣa ā́hataḥ | áno manasmáyaṃ sū́ryā́róhat prayatī́ pátim ||
Translation
శుచియైనవి నీ యాత్య చక్రాలు; అక్షము (ధురి) సుసంచాలితమై గమనంలో స్థాపితమైంది. మనోమయ రథంపై సూర్యా ఆరోహిస్తుంది—పతిని దిశగా ప్రయాణిస్తుంది; అలాగే ప్రకాశిత ఆత్మ, యథావిధిగా సిద్ధమైన గమనంలో, యోగ-సంయోగం వైపు ఆసనం గ్రహిస్తుంది.
Word by Word
शुचीःpure, bright (f.)
शुचीः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘या॒त्या’ इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootशुचि- (प्रातिपदिक) अथवा शुच् (धातु) → शुचि-
तेof you / to you
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी) / सम्प्रदान (चतुर्थी) प्रसङ्गानुसारम्
TypePronoun
Rootयुष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चक्रेtwo wheels
चक्रे:
कर्तृ/कर्म (वाक्यविन्यासानुसारम्; ‘चक्रे’ = wheels)
TypeNoun
Rootचक्र- (प्रातिपदिक)
यात्याfit for going, travel-ready
यात्या:
कर्तृ (विशेषण; ‘व्यानो अक्षः’ इत्यस्य/रथस्य गमन-समर्थता)
TypeAdjective
Rootयात्य- (प्रातिपदिक; √या ‘गमन’ से) अथवा यातृ-सम्बद्ध
व्यानःspreading out, wide (well-extended)
व्यानः:
कर्तृ (विशेषण; ‘अक्षः’ इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootव्यान- (प्रातिपदिक; ‘व्यान’ = फैलता/व्याप्त) अथवा √अन्/√वा-सम्बद्ध व्युत्पत्ति
अक्षःaxle
अक्षः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअक्ष- (प्रातिपदिक)
आहतःstruck, driven (in), fitted
आहतः:
कर्तृ (विशेषण; ‘अक्षः’ इत्यस्य)
TypeParticiple (Adjective)
Rootआ-√हन् (धातु) → आहत (कृदन्त)
अनःthe cart, wagon
अनः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअनस्- (प्रातिपदिक)
मनस्मयम्mind-made, fashioned by thought
मनस्मयम्:
कर्तृ (विशेषण; ‘अनः’ इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootमनस्- + मय (प्रातिपदिक-समास; ‘मनस्-मय’)
सूर्याSūryā (the bride, daughter of the Sun)
सूर्या:
कर्तृ
TypeNoun (Proper/Deity name)
Rootसूर्या- (प्रातिपदिक; सूर्यस्य स्त्रीरूप/देवी)
आरोहत्mounted, ascended
आरोहत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-√रुह् (धातु) → आरोहत्
प्रयतीsetting forth, proceeding
प्रयती:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootप्र-√या (धातु) → प्रयत्/प्रयती (कृदन्त/विशेषण) अथवा ‘प्रयति’ (प्रातिपदिक) ‘प्रयाणशील’
पतिम्husband, lord
पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपति- (प्रातिपदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.