Rig Veda 10.73.11 — Mandala 10, Sukta 73, Mantra 11
Sukta 10.73
Rishi: Priyamedha Ṛṣis (collective; likely per internal epithet; verify in Anukramaṇī)
Devata: Indra
Chandas: Trishtubh (probable; verify)
Samhita Patha (Devanagari)
वयः सुपर्णा उप सेदुरिन्द्रं प्रियमेधा ऋषयो नाधमानाः । अप ध्वान्तमूर्णुहि पूर्धि चक्षुर्मुमुग्ध्यस्मान्निधयेव बद्धान् ॥
Transliteration
váyaḥ suparṇā́ úpa sedur índraṃ priyámedhā ṛ́ṣayo nā́dhamānāḥ | ápa dhvā́ntam ūrṇuhi pū́rdhi cákṣur mumúgdhy asmā́n nidháyeva baddhā́n ||
Translation
మేము—సుపర్ణ పక్షులవలె—ఇంద్రుని సమీపంలో కూర్చున్నాము; ప్రియమేధస్సు గల ఋషులు, పైకి ఎదగడానికి శ్రమిస్తూ. చీకటిని తొలగించి విప్పు; దృష్టిని పరిపూర్ణం చేయి; నిధిలా బంధింపబడిన మమ్మల్ని విముక్తం చేయి.
Word by Word
वयःbirds (lit. winged ones)
वयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक) < PIE *h₂weh₁- ‘life-force/strength’ (semantic)
सुपर्णाःfair-winged (birds)
सुपर्णाः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootसुपर्ण (प्रातिपदिक: सु- + पर्ण ‘wing/feather’)
उपnear, towards
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप
सेदुःthey sat down/approached
सेदुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√सद् (सीदति) ‘to sit, settle, approach’
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
प्रियमेधाःthe Priyamedha (seers)/dear-minded
प्रियमेधाः:
कर्तृ (वयः सुपर्णाः … इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण) अथवा कर्तृ (ऋषयः)
TypeNoun/Adjective
Rootप्रियमेध (प्रातिपदिक; ऋषिनाम/विशेषण: ‘whose wisdom/rite is dear’)
ऋषयःseers
ऋषयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
आधमानाःblowing/impelling (with inspiration), striving
आधमानाः:
कर्तृ (ऋषयः)
TypeParticiple
Root√ध्मा (ध्माति) ‘to blow, puff; (fig.) to be inspired/impelled’
अपaway, off
अप:
—
TypeIndeclinable
Rootअप
ध्वान्तम्darkness
ध्वान्तम्:
कर्म
TypeNoun
Rootध्वान्त (प्रातिपदिक)
ऊर्णुहिremove/roll away (uncover)
ऊर्णुहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृ (ऊर्णोति/ऊर्णुते) ‘to cover, veil; (with अप) remove the covering’
पूरधिfill, make full
पूरधि:
क्रिया
TypeVerb
Root√पॄ (पूरयति) ‘to fill, make full’
चक्षुः(our) eye, sight
चक्षुः:
कर्म
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
मुमुग्धिrelease, set free
मुमुग्धि:
क्रिया
TypeVerb
Root√मुच् (मुञ्चति) ‘to release, set free’ (Vedic: with redup./intensive nuance)
अस्मान्us
अस्मान्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
निधयेfor a deposit/treasure
निधये:
सम्प्रदान (उपमेय-प्रयोगे ‘निधये इव’)
TypeNoun
Rootनिधि (प्रातिपदिक: नि- + धि ‘deposit/treasure’)
इवas if, like
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
बद्धान्bound, fettered
बद्धान्:
कर्म (अस्मान् इत्यस्य विशेषण)
TypeParticiple
Root√बन्ध् (बध्नाति) ‘to bind’
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.