Rig Veda 10.64.5: Mandala 10, Sukta 64, Mantra 5

Sukta 10.64

Rishi: Uncertain from provided excerpt alone

Devata: Aditi; Mitra-Varuṇa; Aryaman (Āditya complex)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs confirmation)

Samhita Patha (Devanagari)

दक्षस्य वादिते जन्मनि व्रते राजाना मित्रावरुणा विवाससि । अतूर्तपन्थाः पुरुरथो अर्यमा सप्तहोता विषुरूपेषु जन्मसु ॥

Transliteration

dákṣasya vā́ adite jánmani vraté rājānā mitrā́varuṇā vivāsasi | atū́rtapanthāḥ pururáthो aryamā́ saptáhotā víṣu-rūpeṣu jánmasu ||

Translation

దక్షుని జన్మలోను వ్రతంలోను, హే అదితి, నీవు రెండు రాజులు—మిత్రుడు, వరుణుడు—వారిని పూజించుచున్నావు. అజేయ మార్గములవాడు, అనేక రథములవాడు అయిన అర్యమన్—సప్త-హోతా—వివిధ రూపాల జన్మలలో (ఋత) హక్కును, ఆర్యమార్గపు శ్రేష్ఠ గమనాన్ని స్థాపించును.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दक्षस्य: of Dakṣa (of skill/ability; of the deity Dakṣa)
• दक्षस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक) / √दक्ष् (बल/कुशलता) (निरुक्त-सम्बन्ध)

• वादिते: in the proclaimed/uttered (state)
• वादिते: अधिकारण (सप्तमी)
• Type: Participle/Adjective
• Root: √वद् (वदति) (वेद. प्रयोग: ‘उच्चारण/घोष’), क्त-प्रत्यय (वादित)

• जन्मनि: in (the) birth/origin
• जन्मनि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक; √जन्)

• व्रते: in the sacred ordinance/vow
• व्रते: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)

• राजानौ: the two kings
• राजानौ: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• मित्रावरुणा: Mitra and Varuṇa
• मित्रावरुणा: कर्तृ (राजानौ के?)
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: मित्र-वरुण (द्वन्द्व-समास प्रातिपदिक)

• विवाससि: you worship/entertain (honour)
• विवाससि: क्रिया (कर्तरि)
• Type: Verb
• Root: √वास् (वसति) / √विवास् (वेद. ‘सेव/पूज/आतिथ्य’), विवाससि

• अतूर्तपन्थाः: having unobstructed paths; unimpeded in their course
• अतूर्तपन्थाः: कर्तृ/विशेषण (अन्य कर्तृ-समूह)
• Type: Adjective (bahuvrīhi) / Noun-like
• Root: अ-तूर्त + पन्था (प्रातिपदिक); √तॄ/√तुर् (अतूर्त ‘अविघ्न/अपराजित’)

• पुरुरथः: (he) of many chariots
• पुरुरथः: कर्तृ (अर्यमा) / विशेषण
• Type: Noun/Adjective
• Root: पुरु-रथ (बहुव्रीहि/तत्पुरुष प्रातिपदिक)

• अर्यमा: Aryaman
• अर्यमा: कर्तृ
• Type: Noun (deity name)
• Root: अर्यमन् (देवनाम-प्रातिपदिक)

• सप्तहोता: the seven-hotṛ; having seven priests/invokers
• सप्तहोता: कर्तृ/विशेषण (अर्यमा)
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: सप्त-होतृ (समास; होतृ < √हु ‘यज्/आह्वान’)

• विषुरूपेषु: in diverse forms
• विषुरूपेषु: अधिकारण
• Type: Adjective
• Root: विषु-रूप (समास प्रातिपदिक)

• जन्मसु: in births/origins (in various manifestations)
• जन्मसु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक; √जन्)