Rig Veda 10.62.11: Mandala 10, Sukta 62, Mantra 11

Sukta 10.62

Rishi: Aṅgiras-tradition seers (hymn-context)

Devata: Sūrya (truth-light) and the gods supporting the sacrificer; Dakṣiṇā as operative power

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

सहस्रदा ग्रामणीर्मा रिषन्मनुः सूर्येणास्य यतमानैतु दक्षिणा । सावर्णेर्देवाः प्र तिरन्त्वायुर्यस्मिन्नश्रान्ता असनाम वाजम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.62.11

Transliteration

sahasra-dā́ grāma-nī́r mā́ riṣan mánur sū́ryeṇāsya yátamānaitu dákṣiṇā | sāvarṇer devā́ḥ prá tirantv ā́yur yásminn aśrā́ntā asanā́ma vā́jam ||

Translation

సహస్రదానమిచ్చే ప్రజానాయకుడు—ఈ మనువు—హానికాకుండా ఉండుగాక; అతని దక్షిణా సూర్యునితో పాటు యత్నిస్తూ ముందుకు రాగాక. సావర్ణ్య దేవులు అతని ఆయు-ప్రాణాన్ని విస్తరింపజేయుగాక; అందులో మేము అశ్రాంతులమై వాజం (బల-సమృద్ధి) పొందుదుము.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सहस्रदा: a thousandfold; in a thousand ways/times
• सहस्रदा: विशेषण (अधिकारण-भावः: ‘सहस्रधा/सहस्रवारम्’)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र (संख्या-प्रातिपदिक) + दा (प्रत्यय/तद्धित) → सहस्रदा

• ग्रामणीः: the clan-leader, troop-leader
• ग्रामणीः: कर्तृ (आशीर्वाद-वाक्ये संबन्धः) / सम्बोधन-प्रायः
• Type: Noun
• Root: ग्रामणी (प्रातिपदिक; ग्राम-नी ‘ग्रामस्य नेता’)

• मा: do not
• मा: क्रियानिषेध-सम्बन्धः
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय) + (आशीर्लिङ्/लोट्-प्रयोगेषु)

• रिषत्: may he not be harmed; let him not perish
• रिषत्: क्रिया (कर्तृ: ग्रामणीः)
• Type: Verb
• Root: रिष् (धातु; हिंसायाम्/क्षतौ)

• मनुः: Manu; the ancestral man
• मनुः: कर्तृ/सम्बन्ध-निर्देशः (ग्रामणीः मनुः—‘मनु-सम्बद्धः’)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक; आदिपुरुष/मानव-प्रजापति)

• सूर्येण: with/by the Sun
• सूर्येण: करण
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• अस्य: of him/this
• अस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य

• यतमानः: striving, exerting
• यतमानः: कर्तृ (एतु इत्यस्य) / विशेषण
• Type: Verb (Participle)
• Root: यत् (धातु; प्रयत्न/यत्न) + शानच् (वर्तमान-कृदन्त) → यतमान

• एतु: let (him) go/come
• एतु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इ (धातु; गत्यर्थ)

• दक्षिणा: the sacrificial fee; gift
• दक्षिणा: कर्तृ (एतु इत्यस्य) / विषयः (आशीर्वाद: ‘दक्षिणा एतु’)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक; दक्षिणा ‘दान/पुरस्कार’)

• सावर्णेः: of Sāvarṇi
• सावर्णेः: सम्बन्ध (genitive) — ‘सावर्णेः देवाः’
• Type: Noun
• Root: सावर्णि (प्रातिपदिक; ‘सवर्णस्य अपत्यं/सम्बन्धः’)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• प्र: forth; forward
• प्र: क्रियाविशेषण (तिरन्तु इत्यस्य)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• तिरन्तु: let them carry across; let them overcome
• तिरन्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तॄ/तॄ (धातु; तरणे/अतिक्रमे) → तिरति (वेदे)

• आयुः: life; lifespan
• आयुः: कर्म
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• यस्मिन्: in whom; wherein
• यस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम) → यस्मिन्

• अश्रान्ताः: unwearied, untiring
• अश्रान्ताः: कर्तृ (असनाम इत्यस्य) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अ-श्रान्त (प्रातिपदिक; श्रम् ‘थकान’ + नञ्)

• असनाम: we won; we attained
• असनाम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु; प्रापणे/भवने) — वेदिक रूप ‘असनाम’ (असन् + आम्/म)

• वाजम्: prize; strength; booty (victory-gain)
• वाजम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक)