Rig Veda 10.59.8: Mandala 10, Sukta 59, Mantra 8

Sukta 10.59

Devata: Dyāvā-Pṛthivī (Heaven & Earth) as Mothers of Ṛta

Chandas: Gayatri/Jagati uncertain (verse appears shorter in first half; requires metrical check with full pada counts)

Samhita Patha (Devanagari)

शं रोदसी सुबन्धवे यह्वी ऋतस्य मातरा । भरतामप यद्रपो द्यौः पृथिवि क्षमा रपो मो षु ते किं चनाममत् ॥

Transliteration

śáṃ rodasī́ su-bandhave yahvī́ ṛ́tasya mā́tarā | bháratām ápa yád rápō dyaúḥ pṛthivi kṣámā rápō mó ṣú te kíṃ canā́mamat ||

Translation

ద్యౌః–పృథివి నీకు శాంతిగా, సు-బంధుత్వంగా ఉండుగాక—ఋతస్య విస్తారగామినీ మాతృద్వయం. బాధ, గాయం ఏదైనా వారు దానిని దూరంగా మోసుకుపోవుగాక. ఓ ద్యౌః, ఓ పృథివి, ఓ క్షమా (ధైర్యశీల భూమి), అవ్యవస్థ యొక్క ఏ చిహ్నమూ నిన్ను తాకకూడదు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शम्: auspiciously; for well-being
• शम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (अव्यय-प्रातिपदिक ‘शम्’ = कल्याण/शिव)

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: Kartā (भरताम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: रोदसी (प्रातिपदिक; द्वन्द्व-युगल ‘रोदस्’)

• सु-बन्धवे: for good kinship/for good alliance
• सु-बन्धवे: Sampradāna (हितार्थे: ‘सु-बन्धवे’ = सुहृद्भावाय/सु-सम्बन्धाय)
• Type: Adjective
• Root: बन्धु (प्रातिपदिक) + सु- (उपसर्ग/उपपद)

• यह्वी: mighty; far-reaching
• यह्वी: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: यह्वी (प्रातिपदिक; ‘यह्व’/‘यह्वी’ = महान्/वेगवती)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (मातरौ इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• मातरा: the two mothers
• मातरा: Kartā (भरताम् इत्यस्य; रोदसी = मातरा)
• Type: Noun
• Root: मातर् (प्रातिपदिक)

• भरताम्: let them bear/carry
• भरताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भृ (भरणे)

• अप: away; off
• अप: —
• Type: Indeclinable
• Root: अप (अव्यय/उपसर्ग)

• यत्: whatever; that which
• यत्: Karma (भरताम्—किं? यत् रपः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रपः: harm; blemish; evil
• रपः: Karma (अप-भरताम्: ‘रपः’)
• Type: Noun
• Root: रपस् (प्रातिपदिक; ‘रपस्’ = दोष/कल्मष/हानि)

• द्यौः: Heaven (Dyauḥ)
• द्यौः: Kartā (अममत् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• पृथिवि: Earth (Pṛthivī)
• पृथिवि: Kartā (अममत् इत्यस्य; द्यौः सह समुच्चितम्)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• क्षमा: the ground; earth
• क्षमा: Kartā (पृथिवि-विशेषण/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षमा (प्रातिपदिक; ‘क्षमा’ = पृथिवी/भूमिः)

• रपः: harm; evil
• रपः: Karma (अममत्—किं? रपः)
• Type: Noun
• Root: रपस् (प्रातिपदिक)

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• उ: indeed; just
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• ते: of you; your
• ते: सम्बन्ध (किंचन-अममत् इत्यस्य: ‘of you’)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• किम्: anything
• किम्: Karma (अममत्—किं?)
• Type: Pronoun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चन: even
• चन: —
• Type: Indeclinable
• Root: चन (निपात)

• अममत्: thought/contrived (against)
• अममत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मन् (मन्यते/मन्मते; ‘to think/esteem’), वैदिक प्रयोगे ‘to intend/plan/think against’