Rig Veda 10.29.4 — Mandala 10, Sukta 29, Mantra 4

Sukta 10.29

Devata: Indra (with Mitra as comparative archetype of truth-harmony)

Chandas: Trishtubh (probable; confirm by metrical count)

Samhita Patha (Devanagari)

कदु द्युम्नमिन्द्र त्वावतो नॄन्कया धिया करसे कन्न आगन् । मित्रो न सत्य उरुगाय भृत्या अन्ने समस्य यदसन्मनीषाः ॥

Transliteration

kád u dyumnám indra tvā́vato nṝ́n káyā dhiyā́ karase kán na ā́gan | mitró ná satyá urugāya bhṛtyā́ anné samasya yád ásan manīṣā́ḥ ||

Translation

హే ఇంద్రా! నీకు చెందిన నరుల వద్దకు ఆ ద్యుమ్నం (దీప్తిమయ శక్తి) ఎప్పుడు వస్తుంది? ఏ ధియా (ప్రేరిత బుద్ధి)తో నీవది నిర్మిస్తావు, మా కోసం ఎప్పుడు ఆగమనం చేస్తావు? ఉరుగాయ (విస్తృతగామి) సత్య మిత్రుని వలె, మా పోషణలో నీవు సేవకుడిలా సహాయకుడవుతావు—మా మనీషాలు (ప్రేరిత ఆలోచనలు) యజ్ఞ అన్నం/పోషణతో సమస్వరమయ్యే వేళ.

Word by Word

• कदु: when indeed?
• कदु: Adhikaraṇa (काल-प्रश्न) / अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: कदु (प्रश्नाव्यय) अथवा कदा + उ

• द्यु॒म्नम्: splendour, glory
• द्यु॒म्नम्: Karma
• Type: Noun
• Root: द्यु॒म्न (प्रातिपदिक) < द्युत्/द्युत् (दीप्तौ) भाव/फल

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• त्वावतः: of those who have you (as helper), your followers
• त्वावतः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: त्वावत् (प्रातिपदिक) < त्वा (सर्वनाम) + वत्

• नॄन्: men, heroes
• नॄन्: Karma
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)

• कया: by which?
• कया: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धिया: by thought, by insight
• धिया: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• करसि: you make, you do
• करसि: Kriyā
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• अय: indeed, pray (particle)
• अय: अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: अय (अव्यय/निपात) — पदपूरण/उद्गार

• कन्नु: how then?
• कन्नु: अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: किम् + नु (निपात) → कन्नु

• आगन्: they came, they arrived
• आगन्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + आ (उपसर्ग)

• मित्रः: Mitra; a friend
• मित्रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-अव्यय)

• सत्यः: true, faithful
• सत्यः: Kartā (विशेषण-भाव)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)

• उरुगाय: O wide-sung one (far-famed)
• उरुगाय: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: उरुगाय (प्रातिपदिक) < उरु + गाय (गै/गाय् ‘गाने/स्तुतौ’ से) बहुव्रीहि

• भृत्या: servants, dependants
• भृत्या: Kartā
• Type: Noun
• Root: भृत्य (प्रातिपदिक) < भृ (धातु) ‘to bear/support’ से

• अन्ने: in food, in nourishment
• अन्ने: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)

• समस्य: of the equal, impartial one
• समस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: समस् (प्रातिपदिक) ‘equal’

• यत्: which, that which
• यत्: Karma/सम्बन्ध (यद्-सम्बन्ध)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• असन्: they were
• असन्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) ‘to be’

• मनीषाः: thoughts, wise intentions
• मनीषाः: Kartā
• Type: Noun
• Root: मनीषा (प्रातिपदिक)