Rig Veda 10.29.1 — Mandala 10, Sukta 29, Mantra 1

Sukta 10.29

Devata: Indra (dual address implied by vām; companion devatā not recoverable from isolated verse)

Chandas: Trishtubh (probable; confirm by metrical count)

Samhita Patha (Devanagari)

वने न वा यो न्यधायि चाकञ्छुचिर्वां स्तोमो भुरणावजीगः । यस्येदिन्द्रः पुरुदिनेषु होता नृणां नर्यो नृतमः क्षपावान् ॥

Transliteration

vané ná vā́ yó nyàdhāyi cākáñ śúcir vāṃ stómō bhuraṇāv ajīgah | yásyed índraḥ purudíneṣu hótā nṛṇā́ṃ náryo nṛtámaḥ kṣapā́vān ||

Translation

అరణ్యంలో ఉన్నట్లుగా—మీ ఇద్దరికోసం ఈ శుచియైన, ఆకాంక్షతో నిండిన స్తోత్రం స్థాపించబడింది; అది బలవంతులనూ కదలికకు ప్రేరేపిస్తుంది. ఎవరి కోసం ఇంద్రుడు అనేక దినములపాటు మనుష్యుల హోతా (ఆహ్వానక పురోహితుడు) అవుతాడో—నరులలో నర్యుడు, నృతముడు (అత్యంత విజేత), రాత్రుల అధిపతి; అతడు అంధకార విస్తారాల్లో వెలుగును ఆహ్వానిస్తాడు.

Word by Word

• वने: in the wood/forest
• वने: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक) / वन-

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• यः: who (he who)
• यः: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नि: down, in; (prefix)
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग)

• अधायि: was placed/established
• अधायि: कर्म (कर्मणि-प्रयोगे कर्तृ-भावः अप्रकटः)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) + नि

• चाकन्: has pleased / has delighted
• चाकन्: कर्ता
• Type: Verb
• Root: कन्/कण् (धातु; ‘कनति/कणति’ = to be pleased/satisfied; Vedic)

• शुचिः: bright, pure
• शुचिः: कर्ता (स्तोमस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)

• वाम्: you two / of you two
• वाम्: सम्प्रदान (स्तुत्य-देवतयोः प्रति)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• स्तोमः: hymn of praise
• स्तोमः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: स्तोम (प्रातिपदिक)

• भुरणौ: the two impetuous/strong ones
• भुरणौ: सम्प्रदान/कर्म (स्तुत्यौ देवौ)
• Type: Noun (epithet)
• Root: भुरण (प्रातिपदिक; ‘भुरण’ = impetuous/strong; epithet)

• अजीगः: I sang/praised
• अजीगः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गै/गी (धातु; ‘गायति/गैति’ = to sing/praise) with आ- (Vedic intensive/augmental aorist form)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इत्: indeed, just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात; emphatic)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• पुरुदिनेṣu: on many days
• पुरुदिनेṣu: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: पुरुदिन (प्रातिपदिक; पुरु- + दिन)

• होता: Hotṛ-priest / invoker
• होता: कर्ता (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)

• नर्यः: manly, heroic
• नर्यः: कर्ता (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: नर्य (प्रातिपदिक; ‘manly, belonging to men’)

• नृतमः: most manly / best of men
• नृतमः: कर्ता (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: नृतम (प्रातिपदिक; superlative of नृ/नर- ‘most manly/best of men’)

• क्षपावान्: possessing nights; night-watching/active through nights
• क्षपावान्: कर्ता (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: क्षपा-वन् (प्रातिपदिक; क्षपा ‘night’ + वन् ‘possessing’)