Rig Veda 10.182.3 — Mandala 10, Sukta 182, Mantra 3
Sukta 10.182
Devata: Tapur-mūrdhā (a fiery protective power); allied to the protective/exorcistic function
Samhita Patha (Devanagari)
तपुर्मूर्धा तपतु रक्षसो ये ब्रह्मद्विषः शरवे हन्तवा उ । क्षिपदशस्तिमप दुर्मतिं हन्नथा करद्यजमानाय शं योः ॥
Transliteration
tápur-mūrdhā tapatu rakṣáso yé brahma-dvíṣaḥ śárave hántavā u | kṣipád aśástim ápa durmatíṃ hánn áthā karad yajamā́nāya śáṃ yóḥ ||
Translation
తపుర్మూర్ధా బ్రహ్మద్విషః అయిన రాక్షసులను దహించుగాక; వారు సంకల్ప-శరంతో (శరవే) హంతవ్యులగుదురు. కుత్సిత-స్తుతిని దూరం విసిరి, దుర్మతి (దుష్ట-ఆలోచన)ని సంహరించి, అప్పుడు యజమానునికి శాంతి మరియు కల్యాణం (శం, యోః) కలుగజేయుగాక.
Word by Word
तपुः-मूर्धा(he/it) whose head is blazing / having a burning head
तपुः-मूर्धा:
कर्तृ (मुख्य क्रिया ‘तपत्’ का कर्ता)
TypeNoun (compound)
Rootतपुः (प्रातिपदिक) + मूर्धन् (प्रातिपदिक)
तपत्let (him/it) burn, scorch
तपत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootतप्
रक्षसःthe demons (rakṣasas)
रक्षसः:
कर्म (तपत्—यत् दह्यते)
TypeNoun
Rootरक्षस्
येwho
ये:
कर्तृ (उपवाक्ये ‘हन्तवा’ इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ब्रह्म-द्विषःhating the sacred word/prayer (brahman-haters)
ब्रह्म-द्विषः:
कर्तृ (ये…)
TypeAdjective/Noun (compound)
Rootब्रह्मन् + द्विष् (कृदन्त-प्रातिपदिक ‘द्विष्’)
शरवेfor the arrow
शरवे:
सम्प्रदान (हन्तवा—किसके लिये/किस हेतु: बाण के लिये, बाण-प्रहारार्थ)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
हन्तवाto slay
हन्तवा:
प्रयोजन/उद्देश्य (to kill)
TypeVerbal noun (infinitive) / Kṛdanta
Rootहन्
उindeed, surely
उ:
—
TypeParticle
Rootउ
क्षिपदशःswift-biting / quickly striking (epithet of the hostile beings)
क्षिपदशः:
कर्तृ (ये…)
TypeAdjective/Noun
Rootक्षिपदश (प्रातिपदिक; वेदिक विशेषण)
तिम्darkness / blinding gloom
तिम्:
कर्म (अप—हटाने योग्य वस्तु)
TypeNoun
Rootतिम् (प्रातिपदिक; वेदिक)
अपaway, off
अप:
—
TypePreverb/Indeclinable
Rootअप
दुर्मतिम्evil intent / bad counsel
दुर्मतिम्:
कर्म (हन्—जिसे नाश करना)
TypeNoun
Rootदुर्मति (प्रातिपदिक)
हन्slay, strike down
हन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootहन्
अथाthen, thereafter
अथा:
—
TypeIndeclinable
Rootअथ
करत्let him make, grant
करत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ
यजमानायfor the sacrificer
यजमानाय:
सम्प्रदान (करत्—किसके लिये)
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक)
शम्well-being, peace
शम्:
कर्म/फल (करत्—क्या)
TypeIndeclinable (benedictive noun used adverbially)
Rootशम् (प्रातिपदिक/अव्यय)
योःwelfare and safety (the twofold blessing)
योः:
कर्म/फल (करत्—प्रदान-फल)
TypeNoun (dual concept)
Rootयोस्/युस् (प्रातिपदिक; द्वन्द्व-भाव: ‘योः’ = सुख-रक्षा/कल्याण-द्वय)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.