Mantra 14
Sukta 10.17
Rishi: Within RV 10.17 sequence.
Devata: Oṣadhayaḥ (herbs) and Āpaḥ (waters) as purifying/nourishing powers; focus on sanctifying speech.
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence is possible, but transmitted as RV metric within the collection; often treated as a shorter meter segment within the ritual sequence.
Samhita Patha (Devanagari)
पयस्वतीरोषधयः पयस्वन्मामकं वचः । अपां पयस्वदित्पयस्तेन मा सह शुन्धत ॥
Samhita Patha (IAST)
पय॑स्वती॒रोष॑धय॒: पय॑स्वन्माम॒कं वच॑: । अ॒पां पय॑स्व॒दित्पय॒स्तेन॑ मा स॒ह शु॑न्धत ॥
Transliteration
páyasvatīr óṣadhayaḥ páyasvan māmakáṃ vácaḥ | apā́ṃ páyasvád ít páyas téna mā sahá śundhata ||
Translation
పయస్వతీ ఓషధులారా, నా వచనాన్ని పయస్వాన్—పాలసమృద్ధిగా—చేయండి. అలాగే అపాం పయస్—జలాల పోషకరసం—అదీ; ఆ పయస్తోనే నన్ను సహ—సంపూర్ణంగా—శుంధత, శుద్ధి చేయండి.
Padapatha (Word Analysis)
पय॑स्वतीः । ओष॑धयः । पय॑स्वत् । मा॒म॒कम् । वचः॑ । अ॒पाम् । पय॑स्वत् । इत् । पयः॑ । तेन॑ । मा॒ । स॒ह । शु॒न्ध॒त॒ ॥पयस्वतीः । ओषधयः । पयस्वत् । मामकम् । वचः । अपाम् । पयस्वत् । इत् । पयः । तेन । मा । सह । शुन्धत ॥payasvatīḥ | oṣadhayaḥ | payasvat | māmakam | vacaḥ | apām | payasvat | it | payaḥ | tena | mā | saha | śundhata
Word by Word
पयस्वतीःmilk-bearing, rich in sap (f.)
पयस्वतीः:
सम्बोधन/कर्तृ (विधेय-विशेष्य; ‘ओषधयः’ का विशेषण)
TypeAdjective (used substantively)
Rootपयस् (प्रातिपदिक) + -वत् (मतुप्) स्त्री. बहु.
ओषधयःherbs, healing plants
ओषधयः:
कर्तृ (आह्वान/सम्बोधन के रूप में)
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
पयस्वन्O sapful / milk-rich (one)
पयस्वन्:
सम्बोधन (वचः का विशेषण/आह्वान)
TypeAdjective
Rootपयस् (प्रातिपदिक) + -वत् (मतुप्)
मामकम्my, belonging to me
मामकम्:
विशेषण (वचः का)
TypeAdjective/Pronoun-adjective
Rootमामक (प्रातिपदिक; ‘मम’ से)
वचःspeech, utterance
वचः:
कर्तृ/विषय (स्तुति/वाणी; आह्वान में प्रस्तुत)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (पयस्वत् का: ‘जलानाम्’)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
पयस्वत्sapful, rich in milk/sap
पयस्वत्:
विशेषण (अगले ‘पयः’ का)
TypeAdjective
Rootपयस् (प्रातिपदिक) + -वत् (मतुप्)
इत्indeed, just
इत्:
—
TypeIndeclinable particle
Rootइत् (निपात)
पयःmilk, sap, nourishing fluid
पयः:
कर्म (तेन… शुन्धत में साध्य/उपादेय द्रव्य)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
तेनwith that (by means of that)
तेन:
करण (जिससे शोधन हो)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
माme
मा:
कर्म (शुन्धत का)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
सहtogether, along with
सह:
सहकारक/सहयोग (सहित)
TypeIndeclinable
Rootसह (उपसर्ग/अव्यय)
शुन्धतpurify (you all), cleanse
शुन्धत:
क्रिया (आह्वान: ‘शोधयत’)
TypeVerb
Rootशुध्/शुन्ध् (धातु: शुधँ शौचे / शुन्ध् ‘to purify’)