Rig Veda 10.117.2: Mandala 10, Sukta 117, Mantra 2

Sukta 10.117

Devata: Didactic/ethical (Rita of generosity)

Chandas: Trishtubh (probable; verification required)

Samhita Patha (Devanagari)

य आध्राय चकमानाय पित्वोऽन्नवान्त्सन्रफितायोपजग्मुषे । स्थिरं मनः कृणुते सेवते पुरोतो चित्स मर्डितारं न विन्दते ॥

Transliteration

yá ā́dhrāya cakamānā́ya pitvó’nnavā́nt sán raphitā́yopajágmuṣe | sthiráṃ mánaḥ kṛṇuté sévate puróto cít sá marḍitā́raṃ ná vindate ||

Translation

అన్నమున్నవాడై కూడా, పానమూ ఆహారమూ కోరుతూ వచ్చిన ఆకలితో దాహంతో తిరిగే అవసరుడిపై మనసును కఠినం చేసుకునేవాడు—తన సంకుచిత ‘పురః’ (తన ముందున్న స్వార్థం)కే సేవ చేస్తాడు; అయినా తరువాత కూడా అతనికి మర్దితార్ (వైద్యుడు/ఉద్ధారకుడు) దొరకడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: कर्तृ (सम्बन्धवाचकः) / यः-सम्बन्धः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आध्राय: to the needy/poor
• आध्राय: सम्प्रदान (to the needy)
• Type: Noun/Adjective
• Root: आध्र (प्रातिपदिक; ‘आ-ध्र’ = needy/poor) अथवा ‘आध्र’ (विशेषण)

• चकमानाय: to the one who is begging/seeking
• चकमानाय: सम्प्रदान (to one who is seeking/asking)
• Type: Participle
• Root: कम् (धातु) + चकमान (कृदन्त; desiderative/iterative sense ‘seeking/longing’)

• पित्वः: of food/nourishment
• पित्वः: सम्बन्ध (of nourishment/food)
• Type: Noun
• Root: पित्व (प्रातिपदिक; ‘food/drink, nourishment’)

• अन्नवान्: having food
• अन्नवान्: कर्तृ (he, being food-possessing)
• Type: Adjective
• Root: अन्नवत् (प्रातिपदिक; ‘having food’)

• सन्: being
• सन्: कर्तृ-विशेषण (being)
• Type: Participle
• Root: अस् (धातु) → सन् (वर्तमान कृदन्त/अव्ययभाव)

• रफिताय: to the destitute
• रफिताय: सम्प्रदान (to the destitute)
• Type: Noun/Adjective
• Root: रफित (प्रातिपदिक; ‘destitute/helpless’, Vedic) अथवा ‘रफि’ (poor) + त

• उपजग्मुषे: to one who has approached (for help)
• उपजग्मुषे: सम्प्रदान (to the one who has come up/approached)
• Type: Participle
• Root: गम् (धातु) + उप (उपसर्ग) → उप-जग्मुस् (परिपूर्ण/परस्मैपद-परिप्रयोग; ‘having come near’)

• स्थिरम्: firm, steady
• स्थिरम्: कर्म (object-complement)
• Type: Adjective
• Root: स्थिर (प्रातिपदिक)

• मनः: mind
• मनः: कर्म (what is made)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• कृणुते: makes
• कृणुते: क्रिया (makes)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• सेवते: serves, attends
• सेवते: क्रिया (serves/attends)
• Type: Verb
• Root: सेव् (धातु; ‘to serve/attend’)

• पुरः: in front, before
• पुरः: अधिकरण (in front/before) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: पुरस् (अव्यय/उपपद; ‘in front, before’)

• उत: also, even
• उत: समुच्चय/अवधारण (also/even)
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• चित्: indeed, even
• चित्: अवधारण (indeed/even)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• सः: he
• सः: कर्तृ (he)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मर्डितारम्: a helper/merciful one
• मर्डितारम्: कर्म (what is not found)
• Type: Noun
• Root: मर्डितृ (प्रातिपदिक; agent-noun from मृड्/मर्द् ‘to be gracious/merciful’, Vedic ‘helper/comforter’)

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• विन्दते: finds, obtains
• विन्दते: क्रिया (finds)
• Type: Verb
• Root: विद्/विन्द् (धातु; ‘to find, obtain’)