Rig Veda 10.104.10: Mandala 10, Sukta 104, Mantra 10

Sukta 10.104

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

वीरेण्यः क्रतुरिन्द्रः सुशस्तिरुतापि धेना पुरुहूतमीट्टे । आर्दयद्वृत्रमकृणोदु लोकं ससाहे शक्रः पृतना अभिष्टिः ॥

Transliteration

vīreṇyàḥ krátuḥ índraḥ suśastír utā́pi dhénā puruhūtám īṭṭe | ā́rdayad vṛtrám akṛṇod u lokáṃ sasā́he śakráḥ pṛ́tanā abhiṣṭíḥ ||

Translation

వీర్యవంతమైన క్రతు (పరాక్రమ సంకల్పం) గల, సుశస్తి (సు-స్తుత) ఇంద్రుడు ఆహ్వానింపబడుచున్నాడు; ధేనా (పోషక గోవు/సమృద్ధి ధార) కూడా పురుహూత (బహు-ఆహూత)ుని స్తుతించుచున్నది. అతడు వృత్రుని నలిపెను; అతడు లోకాన్ని (విస్తారమైన జగత్-స్థానాన్ని) నిర్మించెను. శక్రుడు—పృతనాలలో అభిష్టి (విజయోన్ముఖ దాడి)గా—యుద్ధాలను జయించెను.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वीरेण्यः: hero-worthy, manly, excellent
• वीरेण्यः: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: वीरेण्य- (प्रातिपदिक; वीर ‘hero’ + -एण्य) अथवा वीर- (निष्पन्न विशेषण)

• क्रतुः: power of will, resolve, might
• क्रतुः: कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषण-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: क्रतु- (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र- (प्रातिपदिक)

• सुशस्तिः: good praise, fair renown (worthy of praise)
• सुशस्तिः: कर्तृ (इन्द्रस्य सह-समुच्चयः/विशेषणभावः)
• Type: Noun
• Root: सु- (उपसर्ग) + शस्ति- (प्रातिपदिक; √शंस् ‘to praise’)

• उत: and, also
• उत: सम्बन्धक (and/also)
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• अपि: also, even
• अपि: सम्बन्धक
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (निपात)

• धेनाः: cows; milch-cows
• धेनाः: कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: धेनु- (प्रातिपदिक)

• पुरुहूतम्: the much-invoked one (Indra)
• पुरुहूतम्: कर्म (ईट्टे इत्यस्य)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: पुरुहूत- (प्रातिपदिक; पुरु ‘many’ + हूत ‘called/invoked’, √ह्वे/√हू)

• ईट्टे: is praised / is invoked
• ईट्टे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √ईड्/√ईळ् ‘to praise, invoke’ (Vedic)

• आर्दयत्: he smote, crushed
• आर्दयत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अर्द् ‘to press, smite, crush’

• वृत्रम्: Vṛtra (the obstructer)
• वृत्रम्: कर्म (आर्दयत् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वृत्र- (प्रातिपदिक)

• अकृणोत्: he made, he created
• अकृणोत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ ‘to make, do’

• उ: indeed, then
• उ: सम्बन्धक
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात; वैदिक-उद्गार/अनुनासिक-प्रायः)

• लोकम्: world, realm, space
• लोकम्: कर्म (अकृणोत् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: लोक- (प्रातिपदिक)

• ससाहे: he has conquered / overcame
• ससाहे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √सह् ‘to overcome, conquer’

• शक्रः: the Mighty One (Indra)
• शक्रः: कर्तृ (ससाहे इत्यस्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: शक्र- (प्रातिपदिक; ‘mighty’, Indra-epithet)

• पृतनाः: battles, hostile armies
• पृतनाः: कर्म (ससाहे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पृतना- (प्रातिपदिक)

• अभिष्टिः: onslaught, assault (battle-attack)
• अभिष्टिः: कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ; शक्रः सह)
• Type: Noun
• Root: अभिष्टि- (प्रातिपदिक; अभि- + √स्था/√इष्?; वैदिक ‘attack/assault, onrush’)