Rig Veda 1.6.3 — Mandala 1, Sukta 6, Mantra 3

Sukta 1.6

Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; RV 1.6 commonly placed under this seer in Anukramaṇī lists)

Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (3 × 8 syllables)

Samhita Patha (Devanagari)

केतुं कृण्वन्नकेतवे पेशो मर्या अपेशसे । समुषद्भिरजायथाः ॥

Transliteration

ketúṃ kṛṇván aketáve péśo maryā apéśase | sám uṣádbhir ajāyathāḥ ||

Translation

అకేతవ (కేతు లేనివాడు) కొరకు కేతు (ప్రకాశ-చిహ్నం/వివేకం) కల్పిస్తూ, అపేశస (రూపహీనుడు) కొరకు పేశస్ (సుందర రూపం) ప్రసాదిస్తూ—హే ఇంద్రా—నీవు సముషద్భిః (ఉద్వేగభరిత ఆకాంక్షలతో) కలిసి జన్మించావు.

Word by Word

• केतुम्: banner; sign; radiance
• केतुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक) < √चित्/√केत् (प्रकाशने/ज्ञाने) (निरुक्त-सम्बन्ध)

• कृण्वन्: making; producing
• कृण्वन्: कर्तृ (विशेषणरूपेण कर्तरि)
• Type: Verb (participle)
• Root: √कृ (करणे)

• अकेतवे: for the bannerless; for the unknowing
• अकेतवे: सम्प्रदान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अ-केतु (प्रातिपदिक)

• पेशः: form; beauty; adornment
• पेशः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पेशस् (प्रातिपदिक)

• मर्याः: young men; warriors
• मर्याः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मर्य (प्रातिपदिक)

• अपेशसे: for the formless; for the unbeautified
• अपेशसे: सम्प्रदान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अ-पेशस् (प्रातिपदिक)

• सम्: together; completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: सम् (उपसर्ग)

• उषद्भिः: with the dawns; with the shining ones
• उषद्भिः: करण
• Type: Noun
• Root: उषद् (प्रातिपदिक) < √वस्/√उष् (दीप्तौ) (वेदिक-रूप)

• अजायथाः: you were born; you came into being
• अजायथाः: — (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (जन्मनि) + आ (उपसर्ग)