Rig Veda 1.54.2: Mandala 1, Sukta 54, Mantra 2

Sukta 1.54

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditionally for RV 1.54)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अर्चा शक्राय शाकिने शचीवते शृण्वन्तमिन्द्रं महयन्नभि ष्टुहि । यो धृष्णुना शवसा रोदसी उभे वृषा वृषत्वा वृषभो न्यृञ्जते ॥

Transliteration

árcā śakráya śākíne śácīvate śṛṇvántam índraṃ maháyann abhí stuhi | yó dhṛ́ṣṇunā śávasa ródasī ubhé vṛ́ṣā vṛṣatvā́ vṛ́ṣabho ní ṛñjate ||

Translation

శక్రుడు, సమర్థుడు, శచీవాన్ (శచీ-సంపన్నుడు) అయిన ఇంద్రునికి స్తుతి పాడు; వినే ఇంద్రుని మహిమపరచి అతని ఎదుట స్తోత్రం చేయి. అతడు ధృష్టమైన బలంతో ద్యావా–పృథివీ అనే రెండింటినీ కదిలిస్తాడు; వృషత్వం (వృష-స్వభావం)తో వృషభుడై, బలమైన వృషభుడిగా లోకాలను వశపరచి యుగ్మం చేస్తాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अर्चा: praise! / sing!
• अर्चा: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: अर्च् (arc) / स्तु (स्तुति-प्रयोग)

• शक्राय: to Śakra (Indra)
• शक्राय: सम्प्रदान
• Type: Noun (epithet)
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)

• शाकिने: to the mighty/able one
• शाकिने: सम्प्रदान
• Type: Adjective (epithet)
• Root: शाकिन् (प्रातिपदिक)

• शचीवते: to the possessor of śacī (power/skill)
• शचीवते: सम्प्रदान
• Type: Adjective (epithet)
• Root: शचीवत् (प्रातिपदिक)

• शृण्वन्तम्: the listening one
• शृण्वन्तम्: कर्म (ष्टुहि-क्रियायाः)
• Type: Participle
• Root: श्रु (śru) → शृण्वत् (वर्तमान कृदन्त)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म (ष्टुहि-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• महयन्: magnifying (him)
• महयन्: कर्तृ (अर्चा/ष्टुहि-क्रियायाः; ‘त्वम्’ कर्ता)
• Type: Participle
• Root: मह् (mah) → महय् (णिच्) → महयन्त्

• अभि: towards, unto
• अभि: (क्रियाविशेषण) —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: अभि

• ष्टुहि: praise!
• ष्टुहि: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: स्तु (stu)

• यः: who
• यः: कर्तृ (न्यृञ्जते-क्रियायाः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धृष्णुना: with bold/impetuous
• धृष्णुना: करण
• Type: Adjective (instrumental qualifier)
• Root: धृष्णु (प्रातिपदिक)

• शवसा: with strength, might
• शवसा: करण
• Type: Noun
• Root: शवस् (प्रातिपदिक)

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: कर्म (न्यृञ्जते-क्रियायाः)
• Type: Noun (dual collective)
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘heaven-and-earth’)

• उभे: both
• उभे: कर्म (रोदसी इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वृषा: the bull (virile one)
• वृषा: कर्तृ (यः…न्यृञ्जते; यः = इन्द्रः)
• Type: Noun (epithet)
• Root: वृषन्/वृषा (प्रातिपदिक)

• वृषत्वा: with virility/bull-power
• वृषत्वा: करण
• Type: Noun (abstract)
• Root: वृषत्व (प्रातिपदिक; ‘bull-hood/virility’)

• वृषभः: the bull, the strong one
• वृषभः: कर्तृ (न्यृञ्जते)
• Type: Noun (epithet)
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• नि: down, thoroughly
• नि: (क्रियाविशेषण) —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: नि

• ऋञ्जते: he extends/overpowers (them)
• ऋञ्जते: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: ऋञ्ज् (ṛñj) (वैदिक: ‘to stretch/extend, set in motion; to reach/overpower’)