Rig Veda 1.164.30: Mandala 1, Sukta 164, Mantra 30

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya

Devata: Brahman/Ātman paradox; the Immortal within the mortal (esoteric teaching)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अनच्छये तुरगातु जीवमेजद्ध्रुवं मध्य आ पस्त्यानाम् । जीवो मृतस्य चरति स्वधाभिरमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः ॥

Transliteration

anáccheye turágātu jīvám éjaddhruváṁ mádhya ā pastyā́nām | jīvó mṛtásya carati svadhā́bhir amártyo mártyenā sáyoniḥ ||

Translation

అచల ఆధారంలో వేగగామి ప్రాణం—జీవం—నిలిచి ఉంది; అది కదులుతున్నదైనా, నివాసాల మధ్య ధ్రువంగా దృఢంగా ఉంటుంది. జీవం తన ‘స్వధా’ (స్వ-నియమం)లతో మృతమైన దానిలోనూ సంచరిస్తుంది; అమర్త్యుడు మర్త్యుడితో ఒకే ‘యోని’లో యుక్తుడై ఉన్నాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अनच्छये: in the undecaying (imperishable) [state/place]
• अनच्छये: अधिकारण
• Type: Adjective
• Root: अनच्छय (प्रातिपदिक; a- + नच्छय < √छि/√क्षि ‘क्षय/क्षीण होना’ से ‘क्षय’)

• तुरगातु: the swift-goer / swift-moving one
• तुरगातु: कर्तृ
• Type: Noun (compound)
• Root: तुरगातु (प्रातिपदिक; तुर- ‘शीघ्र’ + गातु ‘गमन/पथ’)

• जीवम्: the living (being)
• जीवम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: जीव (प्रातिपदिक; √जीव् ‘जीवितुम्’)

• एजत्: moving, stirring
• एजत्: (विशेषण; कर्तृभावः)
• Type: Verb (present participle)
• Root: √एज् (कम्पने)

• ध्रुवम्: fixed, firm
• ध्रुवम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• पस्त्यानाम्: of the dwellings / abodes
• पस्त्यानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पस्त्य (प्रातिपदिक; ‘गृह/निवास/आवास’)

• जीवः: the living one
• जीवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जीव (प्रातिपदिक; √जीव्)

• मृतस्य: of the dead (one)
• मृतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: मृत (प्रातिपदिक; √मृ ‘मरणे’)

• चरति: moves, wanders
• चरति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √चर् (गत्यर्थे/आचरणे)

• स्वधाभिः: by/with (their) own powers / inherent ordinances (svadhā-s)
• स्वधाभिः: करण
• Type: Noun
• Root: स्वधा (प्रातिपदिक)

• अमर्त्यः: immortal
• अमर्त्यः: कर्तृ (जीवः का विशेषणम्)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अमर्त्य (प्रातिपदिक; a- + मर्त्य)

• मर्त्येन: with/by a mortal
• मर्त्येन: करण/सह (instrumental of association)
• Type: Noun/Adjective
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक; √मृ)

• सयोनिः: sharing the same womb/origin; of one abode/source
• सयोनिः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सयोनि (प्रातिपदिक; स- ‘सह’ + योनि ‘योनि/आश्रय/उद्गम’)