Rig Veda 1.164.14: Mandala 1, Sukta 164, Mantra 14

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya

Devata: Sūrya (as eye of truth) and the cosmic wheel of ṛta

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

सनेमि चक्रमजरं वि वावृत उत्तानायां दश युक्ता वहन्ति । सूर्यस्य चक्षू रजसैत्यावृतं तस्मिन्नार्पिता भुवनानि विश्वा ॥

Transliteration

sanémi cákram ajáraṁ ví vāvṛta uttānā́yāṁ dáśa yuktā́ vahanti | sū́ryasya cákṣū rájasā́ity ā́vṛtaṁ tásminn ārpitā́ bhúvanāni víśvā ||

Translation

అజర పరిధి గల, వృద్ధాప్యరహితమైన ఆ చక్రం విప్పబడి తిరుగుతుంది; విస్తారమైన తలంపై యుక్తమైన పది శక్తులు దానిని వహిస్తాయి. సూర్యుని చక్షువు రజస్ (దీప్తిమయ అంతరిక్షం) చేత ఆవరించబడి సంచరిస్తుంది; అందులోనే సమస్త భువనాలు దృఢంగా ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నాయి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सनेमि: may I obtain / I would win
• सनेमि: Kartā
• Type: Verb
• Root: सन् (√सन्/सन् ‘to gain, obtain’)

• चक्रम्: the wheel
• चक्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक; from √चक्र/√कृ ‘to make, turn’ → ‘wheel’)

• अजरम्: unaging, undecaying
• अजरम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अजर (प्रातिपदिक; a- + जर ‘aging’)

• वि: apart, forth, widely
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• वावृतः: having rolled/turned
• वावृतः: Kartā
• Type: Verb
• Root: √वृत् (वृ/वृत् ‘to turn, roll’; reduplicated perfect participle)

• उत्तानायाम्: in the outstretched (position/region)
• उत्तानायाम्: Adhikaraṇa
• Type: Adjective (used substantively) / Noun
• Root: उत्तान (प्रातिपदिक; ut- + √तन् ‘to stretch’ → ‘stretched out, extended’)

• दश: ten
• दश: —
• Type: Numeral
• Root: दशन् (संख्याशब्द)

• युक्ताः: yoked, harnessed
• युक्ताः: Kartā
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √युज् (to yoke, join) → युक्त (कृदन्त)

• वहन्ति: they carry / they bear
• वहन्ति: Kartā
• Type: Verb
• Root: √वह् (to carry, bear, convey)

• सूर्यस्य: of the Sun
• सूर्यस्य: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• चक्षुः: the eye
• चक्षुः: Kartā
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)

• रजसा: with the dust/mist; with the (atmospheric) haze
• रजसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• एति: goes
• एति: Kartā
• Type: Verb
• Root: √इ (to go)

• आवृतम्: covered, veiled
• आवृतम्: Kartā (as predicate adjective to चक्षुः)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: आ-√वृत् (to cover, enclose) → आवृत (कृदन्त)

• तस्मिन्: in that (it)
• तस्मिन्: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• आर्पिताः: fixed/fastened/placed
• आर्पिताः: Kartā (as predicate adjective to भुवनानि)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: आ-√ऋ (Vedic: to fit/fasten/attach; causative/denominative sense) → आर्पित (कृदन्त)

• भुवनानि: worlds, realms
• भुवनानि: Kartā
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक; from √भू ‘to be’ → ‘world, realm’)

• विश्वा: all
• विश्वा: Kartā
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)