Rig Veda 1.153.2 — Mandala 1, Sukta 153, Mantra 2

Sukta 1.153

Rishi: Dīrghatamas Āucathya

Devata: Mitra–Varuṇa

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

प्रस्तुतिर्वां धाम न प्रयुक्तिरयामि मित्रावरुणा सुवृक्तिः । अनक्ति यद्वां विदथेषु होता सुम्नं वां सूरिर्वृषणावियक्षन् ॥

Transliteration

prástutir vāṁ dhā́ma na prá-yuktir áyāmi mitrāvaruṇā su-vṛ́ktiḥ | anákti yád vāṁ vidáthēṣu hótā sumnáṁ vāṁ sūrír vṛṣaṇāv íyakṣan ||

Translation

యజ్ఞ-ధామంలోని సుసంఘటిత క్రమంలా, నా స్తుతి—హే మిత్ర–వరుణులారా—సువృక్తి (సమ్యక్ వాక్కు)గా మీ వైపు ముందుకు సాగుతుంది. విదథాలలో (సభ/యజ్ఞ-సమాగమాలలో) హోతా మిమ్మల్ని అభిషేకించి/అనక్తి (లేపి) సమర్పించినప్పుడు, సూర్యసమ తేజస్సుగల దాత (సూరి) మీ కోసం—మీరే ప్రసాదించునట్లు—మీ సుమ్నం (కృపా-ఆనందం)ను గెలుచుకోవాలని యాచిస్తాడు, హే వృషణౌ (బలవంతులారా)!

Word by Word

• प्रस्तुतिः: praise, hymn of praise
• प्रस्तुतिः: कर्तृ (वाक्यविषयः) / विधेय-आधारः
• Type: Noun
• Root: प्र-स्तुति (स्तु ‘स्तुतौ’ धातु-निष्पन्ना) / प्र-स्तुति- (प्रातिपदिक)

• वाम्: of/for you two
• वाम्: सम्प्रदान/सम्बन्ध (to/for you two; of you two)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (द्वितीय-पुरुष सर्वनाम)

• धाम: abode, seat, domain
• धाम: कर्म/विधेय-विशेषण (as ‘abode/seat’ of you two)
• Type: Noun
• Root: धामन्- (प्रातिपदिक)

• न: not
• न: निषेधक
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध) अव्यय

• प्रयुक्तिः: yoking, harnessing; application
• प्रयुक्तिः: कर्तृ/विधेय-आधारः (coordinated with ‘प्रस्तुतिः’)
• Type: Noun
• Root: प्र-युक्ति- (युज् ‘योजने’ धातु-निष्पन्ना) / प्रातिपदिक

• अयामि: I go; I proceed
• अयामि: क्रिया (कर्तृ = अहम्)
• Type: Verb
• Root: या (इ) ‘गत्यर्थे’ धातु

• मित्रावरुणा: O Mitra and Varuṇa
• मित्रावरुणा: सम्बोधन
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: मित्र- + वरुण- (देवनाम-प्रातिपदिके) समाहार/द्वन्द्व

• सुवृक्तिः: well-fashioned hymn, good praise
• सुवृक्तिः: कर्तृ/विधेय-आधारः (apposition to ‘प्रस्तुतिः’)
• Type: Noun
• Root: सु-वृक्ति- (वृच्/वृज् ‘वरणे/वृक्तौ’ इत्यादि धातु-निष्पन्ना; ‘well-turned/ well-composed’ hymn) / प्रातिपदिक

• अनक्ति: anoints, adorns
• अनक्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अञ्ज् ‘अञ्जने’ धातु

• यत्: that which
• यत्: कर्म (अनक्ति—what is anointed)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सम्बन्ध/यत्-तत्) सर्वनाम

• वाम्: of/for you two
• वाम्: सम्बन्ध/सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• विदथेषु: in the ritual assemblies
• विदथेषु: अधिकरण (in the assemblies/rites)
• Type: Noun
• Root: विदथ- (प्रातिपदिक; ‘assembly/ritual session’)

• होता: the Hotṛ priest
• होता: कर्ता (of ‘अनक्ति’)
• Type: Noun
• Root: होतृ- (हु ‘होमने’ धातु-निष्पन्न) प्रातिपदिक

• सुम्नम्: favor, grace, blessing
• सुम्नम्: कर्म (desired/asked-for blessing)
• Type: Noun
• Root: सुम्न- (प्रातिपदिक)

• वाम्: of/for you two
• वाम्: सम्बन्ध/सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• सूरिः: the patron, liberal giver
• सूरिः: कर्ता (of ‘अयक्षन्’)
• Type: Noun
• Root: सूरि- (प्रातिपदिक; ‘patron, generous giver’)

• वृषणौ: O you two vigorous ones
• वृषणौ: सम्बोधन (addressing the two)
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: वृषण- (प्रातिपदिक; ‘bull-like, vigorous’)

• अयक्षन्: (he) performed sacrifice, worshipped
• अयक्षन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यज् ‘देवपूजासंगतिकरणदानहोमेषु’ धातु