Rig Veda 1.130.8: Mandala 1, Sukta 130, Mantra 8

Sukta 1.130

Rishi: Parāśara Vāsiṣṭha

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्रः समत्सु यजमानमार्यं प्रावद्विश्वेषु शतमूतिराजिषु स्वर्मीळ्हेष्वाजिषु । मनवे शासदव्रतान्त्वचं कृष्णामरन्धयत् । दक्षन्न विश्वं ततृषाणमोषति न्यर्शसानमोषति ॥

Transliteration

índraḥ samát-su yájamānam ā́ryaṃ prá āvat víśveṣu śatám-ūtīr ā́jiṣu svàr-mīḷheṣv ā́jiṣu | mánave śā́sad avratā́n tvácaṃ kṛ́ṣṇām arandhayat | dákṣan ná víśvaṃ tatṛṣāṇám oṣati ní arśasānáṃ oṣati ||

Translation

ఇంద్రుడు సమరాల్లో ఆర్య యజమానుని కాపాడి ముందుకు నడిపిస్తాడు; అన్ని పోటీలలో, స్వర్మీళ్హ (స్వర్గవిజయ) సంగ్రామాల్లో, అతడు శతమూతి (నూరింతల సహాయకుడు). మనువుకోసం అవ్రత (నియమరహిత)ులను శాసించాడు; కృష్ణ ఆవరణాన్ని వశపరచాడు. సమస్తానికి హితం చేసే దక్షతలా, తృష్ణతో తపించువానిని ఎండబెట్టి, ఉగ్రంగా దూసుకొచ్చే హింసను కూడా కిందకు దింపుతాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• समत्सु: in battles
• समत्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: समत्सु (प्रातिपदिक ‘समत्सु’ < समत्सर/समत्सु ‘battle’)

• यजमानम्: the sacrificer
• यजमानम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक)

• आर्यम्: Aryan, noble
• आर्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)

• प्रावत्: protected, helped
• प्रावत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु) + प्र

• विश्वेषु: in all
• विश्वेषु: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• शतमूतिः: of hundredfold aid
• शतमूतिः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: शतमूति (प्रातिपदिक; शत + मूति ‘help/aid’)

• आजिषु: in contests
• आजिषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: आजी (प्रातिपदिक ‘race/contest’)

• स्वर्मीळ्हेषु: in prize-winning (contests)
• स्वर्मीळ्हेषु: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: स्वर्मीळ्ह (प्रातिपदिक; स्वर्म्/स्वर् + ईळ्ह ‘prize-seeking/booty-winning’)

• आजिषु: in contests
• आजिषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: आजी (प्रातिपदिक)

• मनवे: for Manu
• मनवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)

• शासत्: commanded, ruled
• शासत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: शास् (धातु)

• अव्रतान्: the vowless, lawless
• अव्रतान्: कर्म
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: अव्रत (प्रातिपदिक; अ- + व्रत)

• त्वचम्: skin, hide
• त्वचम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: त्वच् (प्रातिपदिक)

• कृष्णाम्: black, dark
• कृष्णाम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)

• अरन्धयत्: subdued, made subject
• अरन्धयत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: रन्ध् (धातु) (वेद. caus./intensive sense ‘to subdue/bring under’)

• दक्षन्: able, strong, skillful
• दक्षन्: कर्तृ
• Type: Adjective/Participle
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक) / or धातु √दक्ष् ‘to be able’ (वेद. participial use)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• विश्वम्: all (of it), the whole
• विश्वम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• ततृषाणम्: thirsting, eager
• ततृषाणम्: कर्म
• Type: Participle
• Root: तृष् (धातु) → क्त/शानच् (वेद. perf./aor. participial) ‘ततृषाण’

• ओषति: consumes, dries up
• ओषति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वस्/उष्? (वेद. √वश्/√उष् ‘to burn/consume’ is uncertain; traditional pada: ओषति from √वश्/√उष् in RV usage ‘to consume/dry up’)

• नि: down, completely
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• अर्शसानम्: assailing, hostile
• अर्शसानम्: कर्म
• Type: Participle
• Root: अर्शस्/अर्शस्- (प्रातिपदिक) or kṛdanta from √ऋश्/√अर्श् (वेद. ‘to injure/assail’); RV form ‘अर्शसान’

• ओषति: consumes, dries up
• ओषति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: (same as above) ओषति