Rig Veda 1.125.3: Mandala 1, Sukta 125, Mantra 3

Sukta 1.125

Rishi: Attribution varies by Anukramaṇī for RV 1.125

Devata: Soma/Indra complex implied (soma drinking and heroic increase); hymn still within dakṣiṇā/gain framework

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

आयमद्य सुकृतं प्रातरिच्छन्निष्टेः पुत्रं वसुमता रथेन । अंशोः सुतं पायय मत्सरस्य क्षयद्वीरं वर्धय सूनृताभिः ॥

Transliteration

ā́yam adyá su-kṛ́taṃ prātár ícchann iṣṭéḥ pútraṃ vásumatā ráthena | aṃśóḥ sutáṃ pāyaya matsaráस्य kṣayád-vīraṃ vardhaya sūnṛ́tābhiḥ ||

Translation

ఈ రోజు అతడు సు-కృతం (సత్కర్మ/సుసంపన్న కర్మ) కోరుతూ వస్తున్నాడు—ఇష్టి (యజ్ఞ-ఇచ్ఛ/ఆకాంక్ష) యొక్క పుత్రుడు—వసుసంపన్న రథంతో. అతనికి అంశు యొక్క సుతం (సోమరసం), మత్సర (పరవశానందం) యొక్క సోమాన్ని పానంచేయించు; సూ-నృతా (దీప్త సత్యవాక్కు) శక్తులతో క్షయద్వీర (స్థిర/నివాసి వీరత్వం)ను వృద్ధి చేయి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अयम्: this (one), he
• अयम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अद्य: today, now
• अद्य: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय-प्रातिपदिक)

• सुकृतम्: well-made; good deed/merit
• सुकृतम्: Karma
• Type: Adjective (used substantively) / Past participle
• Root: सु-कृत (कृदन्त/प्रातिपदिक; कृत-PPP of √कृ)

• प्रातर्: in the morning
• प्रातर्: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातर् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• इच्छन्: desiring
• इच्छन्: Kartā
• Type: Participle
• Root: √इष्/इच्छ् (इच्छति) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)

• इष्टेः: of the sacrifice/oblation
• इष्टेः: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इष्टि (यज्ञ/याग; प्रातिपदिक)

• पुत्रम्: son
• पुत्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)

• वसुमता: wealthy, rich
• वसुमता: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: वसुमत् (प्रातिपदिक)

• रथेन: by/with a chariot
• रथेन: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• अंशोः: of the soma-stalk / of the ray
• अंशोः: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अंशु (सोम-डण्ड/किरण; प्रातिपदिक)

• सुतम्: pressed (soma), the pressed draught
• सुतम्: Karma
• Type: Participle (used as noun) / Adjective
• Root: √सु (सुनोति ‘to press’) → सुत (PPP)

• पायय: make (him) drink; give to drink
• पायय: (प्रेरणायां) क्रिया; कर्म = सुतम्
• Type: Verb
• Root: √पा (पिबति ‘to drink’) + णिच् (causative) → पायय-

• मत्सरस्य: of exhilaration/intoxication (soma-rapture)
• मत्सरस्य: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: मत्सर (प्रातिपदिक)

• क्षयद्वीरम्: having abiding heroes; with heroes in the household
• क्षयद्वीरम्: Karma (as qualifier of the object)
• Type: Adjective
• Root: क्षयद्वीर (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास; क्षयत् ‘dwelling/abiding’ < √क्षि + वीर)

• वर्धय: increase, strengthen
• वर्धय: (प्रेरणायां) क्रिया; कर्म = (अयम्/पुत्रम्) वा
• Type: Verb
• Root: √वृध् (वर्धते) + णिच् (causative) → वर्धय-

• सूनृताभिः: with kindly/true words (benedictions)
• सूनृताभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: सूनृता (प्रातिपदिक; ‘good/true speech’)