
Sukta 1.123
Uṣas (Dawn) / Dakṣiṇā (opening image), with dawn-emergence motif
ఈ సూక్తం ఉషస్ (ఉషోదయం)ను స్తుతిస్తుంది—అంధకారం నుంచి లేచి ప్రపంచాన్ని వెల్లడించి, ఋత (విశ్వ క్రమం) ఆధీనంలో మానవ జీవనాన్ని మళ్లీ చలనంలోకి తెచ్చే శక్తిగా. ఇందులో రాత్రి మరియు ఉషస్సు పరస్పరం మారుతూ వచ్చే శక్తులుగా వ్యత్యాసంగా చూపబడతాయి; అలాగే ఉషస్సు రాకతో ఉపాసకునిలో మంగళకరమైన, సరిదిశగా నడిపించే సంకల్పశక్తి (క్రతు)తో పాటు సమృద్ధి మరియు ఉదార దానశీలత స్థాపితమవాలని ప్రార్థించబడుతుంది.
Mantra 1
पृथू रथो दक्षिणाया अयोज्यैनं देवासो अमृतासो अस्थुः । कृष्णादुदस्थादर्या विहायाश्चिकित्सन्ती मानुषाय क्षयाय ॥
దివ్య దక్షిణా యొక్క రథం విశాలమైనది; అమృత దేవులు దానిపై అధిరోహించారు. కృష్ణాంధకారంనుండి ఆమె పైకి లేస్తుంది—దూరావకాశముగల ఆర్యా—మానవ నివాసస్థానార్థం చైతన్యంగా విచారించి గ్రహించుచున్నది.
Mantra 2
पूर्वा विश्वस्माद्भुवनादबोधि जयन्ती वाजं बृहती सनुत्री । उच्चा व्यख्यद्युवतिः पुनर्भूरोषा अगन्प्रथमा पूर्वहूतौ ॥
సర్వ భువనముల నుండీ ఆమె మొదటగా మేల్కొంది—బలసంపదను జయించి, మహత్తరంగా, సదా ముందుకు నడిపించునది. ఎత్తున ఆమె తనను ప్రకటించుకొనుచున్నది—యువతి, మళ్లీ మళ్లీ నూతనమయ్యే ఆమె. ఉషా వచ్చింది—మొదటగా—పూర్వహూతమైన పిలుపుకు.
Mantra 3
यदद्य भागं विभजासि नृभ्य उषो देवि मर्त्यत्रा सुजाते । देवो नो अत्र सविता दमूना अनागसो वोचति सूर्याय ॥
ఈ రోజు నీవు మనుష్యులకు భాగాన్ని పంచినప్పుడు, ఓ ఉషా దేవి, సుజాతా, ఈ మర్త్యక్షేత్రంలో—అప్పుడు మనలోని దేవుడు సవితా, దమూనా, మనలను సూర్యునికై ‘అనాఘ’ (నిర్దోషులు) అని ప్రకటించుచున్నాడు—ఉన్నత కాంతిని స్వీకరించుటకు యోగ్యులమని.
Mantra 4
गृहंगृहमहना यात्यच्छा दिवेदिवे अधि नामा दधाना । सिषासन्ती द्योतना शश्वदागादग्रमग्रमिद्भजते वसूनाम् ॥
ఉషస్సు ఇంటింటికి, దినదినమూ, నేరుగా మన వైపు వస్తుంది; ప్రతిదినం కొత్త నామాన్ని ధరించుకుంటూ. మేల్కొలిపి ప్రకాశింపజేయాలని కోరుతూ ఆమె ఎల్లప్పుడూ మళ్లీ మళ్లీ వస్తుంది; అడుగడుగున వసువుల (ధనసంపదల) భాగాన్ని పంచుతుంది.
Mantra 5
भगस्य स्वसा वरुणस्य जामिरुषः सूनृते प्रथमा जरस्व । पश्चा स दघ्या यो अघस्य धाता जयेम तं दक्षिणया रथेन ॥
ఓ ఉషస్సు, సూనృతా (సత్యవాక్కు) కలదానా, భగుని సోదరి, వరుణుని బంధువా—ముందుభాగంలో మొదట ప్రకాశించు. ఆపై అఘం (హాని) నుండి మమ్మల్ని నిలబెట్టే ధాతా-శక్తిని మేము స్థాపించి జయించుదుము; దక్షిణా బలంతో, యజ్ఞ-రథం ద్వారా, దానిని జయించుదుము.
Mantra 6
उदीरतां सूनृता उत्पुरंधीरुदग्नयः शुशुचानासो अस्थुः । स्पार्हा वसूनि तमसापगूळ्हाविष्कृण्वन्त्युषसो विभातीः ॥
సూనృతా (సత్య-ప్రేరణలు) ఉదయించుగాక; పురంధి (సమృద్ధమైన బోధ) ఉదయించుగాక; జ్వలించే అగ్నులు తమ దీప్తిలో లేచి నిలువుగాక. ఉషస్సుల విభాతులు తమసులో దాగిన స్పృహణీయ వసువులను (ధనసంపదలను) వెల్లడిచేస్తాయి.
Mantra 7
अपान्यदेत्यभ्यन्यदेति विषुरूपे अहनी सं चरेते । परिक्षितोस्तमो अन्या गुहाकरद्यौदुषाः शोशुचता रथेन ॥
ఒకటి (రాత్రి) తొలగిపోతుంది; మరొకటి (ఉషా) ముందుకు వస్తుంది; భిన్నరూపాలైన ఆ రెండూ పరస్పర మార్పులో కలిసి సంచరిస్తాయి. ఒకటి తమసును గుప్త గుహగా చేస్తుంది; ఉషా తన జ్వలించే రథంతో ప్రకాశిస్తుంది—మరుగు నుంచి ప్రకటనకు దారి చూపుతూ.
Mantra 8
सदृशीरद्य सदृशीरिदु श्वो दीर्घं सचन्ते वरुणस्य धाम । अनवद्यास्त्रिंशतं योजनान्येकैका क्रतुं परि यन्ति सद्यः ॥
ఈరోజు ఎలా ఉన్నాయో, అలాగే రేపూ—అవి వరుణుని దీర్ఘంగా విస్తరించిన ధామాన్ని అనుసరిస్తాయి. అనవద్యమైనవి; ఒక్కొక్కటి తనంతట తానే; ఒకేసారి ప్రయాణంలోని ముప్పై యోజనాలను దాటి, క్రతు (సంకల్పం/కర్మశక్తి) చుట్టూ పరిభ్రమిస్తాయి—ఇలా రోజులు ‘విస్తార’ ధర్మమైన ఋతలో పరిపూర్ణమవుతాయి.
Mantra 9
जानत्यह्नः प्रथमस्य नाम शुक्रा कृष्णादजनिष्ट श्वितीची । ऋतस्य योषा न मिनाति धामाहरहर्निष्कृतमाचरन्ती ॥
దినపు మొదటి నామాన్ని తెలిసినదై, ప్రకాశవంతమైన (ఉషా) కృష్ణ (రాత్రి) నుండి జన్మించి శ్వేతదీప్తిగా (శ్వితీచీ) అవుతుంది. ఋతస్య యోషా తన ధామాన్ని తగ్గించదు; నియతమైన నిష్కృతి ప్రకారం ఆమె ప్రతిరోజూ ఆచరిస్తూ—సత్యంలో ఉదయక్రియను నిష్ఠగా పునరావృతం చేస్తుంది.
Mantra 10
कन्येव तन्वा शाशदानाँ एषि देवि देवमियक्षमाणम् । संस्मयमाना युवतिः पुरस्तादाविर्वक्षांसि कृणुषे विभाती ॥
కన్యవలె తన దేహంలోనే సౌందర్యాన్ని ప్రకటిస్తూ, ఓ దేవీ, యజ్ఞ-హవిస్ను కోరే ఆ దేవుని వైపు నీవు సాగుతావు. స్మితముఖి, యువతి, ముందుభాగంలో ప్రకాశిస్తూ, విభాతిగా నీవు నీ వక్షస్థలాన్ని వెల్లడిస్తావు—చూచే ఆత్మకు సత్త్వంలోని గూఢ తేజస్సును ఆవిష్కరిస్తూ.
Mantra 11
सुसंकाशा मातृमृष्टेव योषाविस्तन्वं कृणुषे दृशे कम् । भद्रा त्वमुषो वितरं व्युच्छ न तत्ते अन्या उषसो नशन्त ॥
సుస్పష్టమైన కాంతితో, తల్లి చేత సుసజ్జితమైన స్త్రీ వలె, నీవు దర్శనార్థం నీ రూపాన్ని ప్రకటిస్తావు. ఓ భద్రా ఉషా, మరింత విస్తరించి ఉదయించు; నీదైనదాన్ని ఇతర ఉషస్సులు హరించలేవు—నీ అనన్య ప్రకాశ-ప్రదానం.
Mantra 12
अश्वावतीर्गोमतीर्विश्ववारा यतमाना रश्मिभिः सूर्यस्य । परा च यन्ति पुनरा च यन्ति भद्रा नाम वहमाना उषासः ॥
అశ్వసంపన్నమై, గోసంపన్నమై, సమస్త వాంఛిత వరాలను ధరించి, సూర్యుని రశ్ములతో పోటీపడి ప్రయత్నిస్తూ—ఉషస్సులు ముందుకు వెళ్తాయి, మళ్లీ తిరిగి వస్తాయి. ‘భద్రా’ అనే నామాన్ని మోస్తూ, అవి వేగబలమూ ప్రకాశమయ జ్ఞానమూ అయిన శక్తులను మన పరిధిలోకి తిరిగి తెస్తాయి.
Mantra 13
ऋतस्य रश्मिमनुयच्छमाना भद्रम्भद्रं क्रतुमस्मासु धेहि । उषो नो अद्य सुहवा व्युच्छास्मासु रायो मघवत्सु च स्युः ॥
ఋతస్య రశ్మిని అనుసరించుచూ, మా లోనె మరింత మరింత మంగళకరమైన సత్కర్మ-సంకల్పం (క్రతు) ను స్థాపించు. ఓ ఉషా, నేడు మా కొరకు ‘సుహవా’—సులభంగా ఆహ్వానించదగినదై—వెలుగొందు; మా లోనూ, మా దానశక్తిగలవారిలోనూ (మఘవత్సు) రాయః/సంపదల సమృద్ధులు దృఢంగా స్థిరపడుగాక.
The hymn primarily praises Uṣas (Dawn). The first verse also brings in Dakṣiṇā as an auspicious opening image connected with the right, favorable movement of the rite.
Dawn is the daily power that drives away darkness, reveals the world, and restores order. The hymn asks that this same ‘dawning’ establish right intention (kratu) and prosperity in the worshipper.
It highlights their lawful alternation: one departs as the other arrives. This contrast teaches that darkness can be a covering, while dawn is the revealing force that brings clarity, activity, and direction.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.