HomeRig VedaMandala 1Sukta 121Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 1.121

Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Indra (solarized aspect: sūraḥ)
Chandas: Triṣṭubh

त्वं सूरो हरितो रामयो नॄन्भरच्चक्रमेतशो नायमिन्द्र । प्रास्य पारं नवतिं नाव्यानामपि कर्तमवर्तयोऽयज्यून् ॥

त्वं सूरो॑ ह॒रितो॑ रामयो॒ नॄन्भर॑च्च॒क्रमेत॑शो॒ नायमि॑न्द्र । प्रास्य॑ पा॒रं न॑व॒तिं ना॒व्या॑ना॒मपि॑ क॒र्तम॑वर्त॒योऽय॑ज्यून् ॥

tváṃ sú̄ro haríto rāmayo nṛ́̄n bhárat cákram étaśo ná̄yam indra | prā́sya pā́raṃ navatíṃ nā́vyānām ápi kártam avartayo 'yájyūn ||

ఓ ఇంద్రా! నీవు సూర్యునివలె నీ హరిత (సువర్ణ) శక్తులతో మనుష్యులను ఆనందింపజేస్తావు; వేగవంతమైన అశ్వం చక్రాన్ని మోసినట్లే నీవు చక్రాన్ని ధరిస్తావు. నీవు వారిని ఆ పర తీరానికి చేర్చావు—నావ్య (నావచలనయోగ్య) తొంభై ప్రవాహాలను దాటి—యజ్ఞం చేయని అయజ్యుల గర్తాన్ని నీవు దూరం త్రిప్పి/తొలగించావు.

त्वम् । सूरः॑ । ह॒रितः॑ । र॒म॒यः॒ । नॄन् । भर॑त् । च॒क्रम् । एत॑शः । न । अ॒यम् । इ॒न्द्र॒ । प्र॒ऽअस्य॑ । पा॒रम् । न॒व॒तिम् । ना॒व्या॑नाम् । अपि॑ । क॒र्तम् । अय॑ज्यून् ॥त्वम् । सूरः । हरितः । रमयः । नॄन् । भरत् । चक्रम् । एतशः । न । अयम् । इन्द्र । प्रअस्य । पारम् । नवतिम् । नाव्यानाम् । अपि । कर्तम् । अयज्यून् ॥tvam | sūraḥ | haritaḥ | ramayaḥ | nṝn | bharat | cakram | etaśaḥ | na | ayam | indra | pra-asya | pāram | navatim | nāvyānām | api | kartam | ayajyūn

त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सूरःhero, mighty one
सूरः:
कर्तृ (त्वम् इत्यस्य विशेषण/सम्बोधनार्थ-विशेष्यभावः)
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिक) < √सुर्/√स्वर् (दीप्तौ) (व्युत्पत्त्यनुसारेण)
हरितःgolden/greenish; (of horses) tawny
हरितः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootहरित (प्रातिपदिक) < हरि (हरित-वर्ण)
रामयःdelighters, gladdeners
रामयः:
कर्तृ (सहकर्तृ-भावः) / विशेषण-समूहः
TypeNoun/Adjective
Rootरामि/रामय (प्रातिपदिक; ‘आनन्दकर/प्रिय’)
नॄन्men
नॄन्:
कर्म
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
भरत्didst bear/support
भरत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√भृ (भरणे)
चक्रम्wheel
चक्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) < √क्रम्/√चक्र् (गत्यर्थ-व्युत्पत्तिः)
एतशःEtaśa (a steed/name)
एतशः:
कर्तृ (उपमान-खण्डे) / सम्बन्धी
TypeNoun
Rootएतश (प्रातिपदिक; अश्वविशेषः)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
आयम्came, drove
आयम्:
क्रिया (उपमान-खण्डे)
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थे) + आ- (उपसर्ग) ; ‘आयम्’ = लङ् 3 एकवचन (वेदिक-रूप) अथवा ‘आयम्’ (प्रातिपदिक ‘आय’?)—प्रयोगे क्रियारूपत्वं प्रबलम्
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (Vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
अस्यःhe cast/shot
अस्यः:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (क्षेपणे/प्रक्षेपे; वेदिक) अथवा √अस् (असने) — ‘अस्यः’ = लुङ्/लिट्-सम्भाव्य; व्यवहारतः ‘he cast’
पारम्the farther shore, the end
पारम्:
कर्म/अधिकरण (गन्तव्य-सीमा) प्रसङ्गानुसार
TypeNoun
Rootपार (प्रातिपदिक)
as, like
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
नवतिम्ninety
नवतिम्:
विशेषणम् (नाव्यानाम् इत्यस्य) / परिमाण
TypeNumeral
Rootनवति (संख्या-प्रातिपदिक)
नाव्यानाम्of the boatmen/boats
नाव्यानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the boatmen/boats’
TypeAdjective/Noun
Rootनाव्य (प्रातिपदिक) < नाव (नौ) + य (सम्बन्ध) अथवा ‘नाव्य’ = ‘नौसम्बन्धिन्’
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
कर्तम्pit, abyss
कर्तम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकर्त (प्रातिपदिक) < √कृ (छेदने/कृन्तने) अथवा ‘कर्त’ = ‘खात/गर्त’ (pit, abyss)
अवर्तयःthou didst turn/roll down, didst cause to fall
अवर्तयः:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृत्/√वर्त् (वर्तने/परिवर्तने) + अव- (उपसर्ग)
अयज्यून्the non-sacrificers, impious (men)
अयज्यून्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootअ-यज्यु (प्रातिपदिक) = ‘यज्यु’ (यजमान/यष्टृ) with privative अ-