Rig Veda 1.115.5: Mandala 1, Sukta 115, Mantra 5

Sukta 1.115

Rishi: Kutsa Āṅgirasa

Devata: Sūrya (under the oversight of Mitra-Varuṇa)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

तन्मित्रस्य वरुणस्याभिचक्षे सूर्यो रूपं कृणुते द्योरुपस्थे । अनन्तमन्यद्रुशदस्य पाजः कृष्णमन्यद्धरितः सं भरन्ति ॥

Transliteration

tán mitrásya váruṇasyābhicákṣe sū́ryo rū́paṃ kṛṇute dyór upásthe | anántam anyád rúśad asya pā́jaḥ kṛ́ṣṇam anyád dharítaḥ sáṃ bharanti ||

Translation

మిత్ర-వరుణుల అభిచక్షే (పర్యవేక్షణ దృష్టి) లో, సూర్యుడు ద్యోః ఉపస్థే (అంకంలో) తన రూపాన్ని నిర్మించుకుంటాడు. ఆయన శక్తిలో ఒక భాగం అనంతమై ప్రకాశిస్తుంది; మరొకటి కృష్ణం (అంధకారమయం)—ఈ రెండింటినీ హరితులు సమీకరిస్తారు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तत्: that (it)
• तत्: Karma (कर्म) / (सम्बन्ध-सूचक) निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मित्रस्य: of Mitra
• मित्रस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• वरुणस्य: of Varuṇa
• वरुणस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• अभिचक्षे: I behold / I look upon
• अभिचक्षे: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चक्ष् (धातु; ‘देखना’) + अभि- (उपसर्ग)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: Kartā (कर्ता) (कृणुते इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• रूपम्: form
• रूपम्: Karma (कर्म) (कृणुते इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)

• कृणुते: makes / fashions
• कृणुते: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु; ‘करना/बनाना’)

• द्यौः: the Heaven (Dyauḥ)
• द्यौः: Kartā (कर्ता) (अन्तर्निहित ‘अस्ति/भवति’ अथवा ‘उपस्थे’ इत्यस्य सम्बन्ध) / विषय
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• उपस्थे: in the lap / in the seat
• उपस्थे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उपस्थ (प्रातिपदिक)

• अनन्तम्: endless, boundless
• अनन्तम्: Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य) / विशेष्य-विशेषणभाव
• Type: Adjective
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)

• अन्यत्: another (one)
• अन्यत्: Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• रुशत्: shining, bright
• रुशत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective (participle)
• Root: रुश् (धातु; ‘दीप्तौ/श्वेतत्वे’) → वर्तमानकृदन्त

• अस्य: of him / of it
• अस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध) (पाजः इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पाजः: radiance, splendor
• पाजः: Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पाजस् (प्रातिपदिक; ‘तेजस्/बलम्’)

• कृष्णम्: dark, black
• कृष्णम्: Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य) / विशेष्य-विशेषणभाव
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)

• अन्यत्: another (one)
• अन्यत्: Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• हरितः: the tawny (mares/rays)
• हरितः: Kartā (कर्ता) (भरन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun (collective/adj. used substantively)
• Root: हरित् (प्रातिपदिक; ‘हरित/हरिण-वर्ण’)

• सम्: together, completely
• सम्: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• भरन्ति: bear, carry
• भरन्ति: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु; ‘धारणे/वहने’)