Sarga 96

Verse 1

आर्तानांराक्षसीनांतुलङ्कायांवैकुलेकुले ।रावणःकरुणंशब्दंशुश्रावपरिदेवितम् ।।6.96.1।।

లంకలో ఇంటింటా బాధిత రాక్షసీ స్త్రీల కరుణ విలాపధ్వని వినిపించింది; ఆ శోకభరిత పరితాపశబ్దాన్ని రావణుడు విన్నాడు.

Verse 2

स तुदीर्घंविनिःश्वस्यमुहूर्तंध्यानमास्थितः ।बभूवपरमक्रुद्धोरावणोभीमदर्शनः ।।6.96.2।।

అతడు దీర్ఘంగా నిట్టూర్చి క్షణమాత్రం ధ్యానంలో నిలిచాడు; భయంకర దర్శనుడైన రావణుడు పరమక్రోధంతో ఉవ్వెత్తున లేచాడు।

Verse 3

सन्दश्यदशनैरोष्ठंक्रोधसम्रक्तलोचनः ।राक्षसैरपिदुर्दर्शःकालाग्निरिवमूर्छितः ।।6.96.3।।

దంతముల మధ్య పెదవిని నొక్కుకొని, క్రోధముతో ఎర్రబడిన నేత్రములతో రావణుడు రాక్షసులకైనా దర్శనమునకు దుర్లభుడై—కాలాగ్నివలె ఉద్ధృతుడై ప్రకాశించెను।

Verse 4

उवाच च समीपस्थान्राक्षसान्राक्षसेश्वरः ।क्रोधाव्यक्तकथस्तत्रनिर्दहन्निवचक्षुषा ।।6.96.4।।महोदरंमहापार्श्वंविरूपाक्षं च राक्षसम् ।शीघ्रंवदतसैन्यानिनिर्यातेतिममाज्ञया ।।6.96.5।।

అప్పుడు రాక్షసాధిపతి సమీపంలో నిలిచిన రాక్షసులను ఉద్దేశించి పలికాడు—కోపంతో మాటలు గొంతులోనే ఆగిపోయినట్లు, చూపు దహించేదిగా. అతడు మహోదర, మహాపార్శ్వ, విరూపాక్ష రాక్షసునితో—“వెంటనే సైన్యాలను బయలుదేరు చేయించండి; ఇది నా ఆజ్ఞ” అని అన్నాడు.

Verse 5

उवाच च समीपस्थान्राक्षसान्राक्षसेश्वरः ।क्रोधाव्यक्तकथस्तत्रनिर्दहन्निवचक्षुषा ।।6.96.4।।महोदरंमहापार्श्वंविरूपाक्षं च राक्षसम् ।शीघ्रंवदतसैन्यानिनिर्यातेतिममाज्ञया ।।6.96.5।।

అప్పుడు రాక్షసాధిపతి సమీపంలో నిలిచిన రాక్షసులను ఉద్దేశించి పలికాడు—కోపంతో మాటలు గొంతులోనే ఆగిపోయినట్లు, చూపు దహించేదిగా. అతడు మహోదర, మహాపార్శ్వ, విరూపాక్ష రాక్షసునితో—“వెంటనే సైన్యాలను బయలుదేరు చేయించండి; ఇది నా ఆజ్ఞ” అని అన్నాడు.

Verse 6

तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसास्तेभयार्दिताः ।चोदयामासुरव्यग्रान्राक्षसांस्तान्नृपाज्ञया ।।6.96.6।।

తమ రాజు మాటలు విని ఆ రాక్షసులు భయంతో కుదేలయ్యారు; అయినా రాజాజ్ఞ ప్రకారం, స్థిరంగా ఉన్న ఇతర రాక్షసులను ఉత్సాహపరచి ముందుకు నడిపించారు।

Verse 7

तेतुसर्वेतथेत्युक्त्वाराक्षसाभीमदर्शनाः ।कृतस्वस्त्वयनाःसर्वेतेरणाभिमुखाययुः ।।6.96.7।।

అప్పుడు భయంకర దర్శనమున్న ఆ రాక్షసులందరూ “తథాస్తు” అని పలికి, మంగళ స్వస్త్యయనాలు చేసి, యుద్ధాభిముఖంగా బయలుదేరారు।

Verse 8

प्रतिपूज्ययथान्यायंरावणंतेमहारथाः ।तस्थुःप्राञ्जलयःसर्वेभर्तुर्विजयकाङ्क्षिणः ।।6.96.8।।

విధివిధానంగా రావణునికి ప్రతిపూజ చేసి, ఆ మహారథులందరూ అంజలి ఘటించి నిలిచారు; తమ ప్రభువు విజయాన్ని ఆకాంక్షిస్తూ।

Verse 9

अथोवाचप्रहस्यैतान्रावणःक्रोधमूर्छितः ।महोदरमहापार्श्वौविरूपाक्षं च राक्षसम् ।।6.96.9।।

అప్పుడు కోపోన్మత్తుడైన రావణుడు హసించి ఆ రాక్షసులతో పలికెను—మహోదరుడు, మహాపార్శ్వుడు, విరూపాక్షుడు।

Verse 10

अद्यबाणैर्धनुर्मुक्स्सैर्युगान्तादित्यसन्निभैः ।राघवंलक्ष्मणंचैवनेष्यामियमसादनम् ।।6.96.10।।

ఈ రోజు నేను ధనుస్సు నుండి విడిచే, యుగాంతసూర్యుని వలె దహించే బాణాలతో రాఘవుని మరియు లక్ష్మణుని—ఇద్దరినీ—యమసదనానికి పంపిస్తాను.

Verse 11

खरस्यकुम्भकर्णस्यप्रहसेन्द्रजितोस्तथा ।करिष्यामिप्रतीकारमद्यशत्रुवधादहम् ।।6.96.11।।

ఈ రోజు శత్రువును సంహరించి నేను ఖరునికి, కుంభకర్ణునికి, అలాగే ప్రహస్తునికి మరియు ఇంద్రజితునికి ప్రతీకారాన్ని తీర్చుకుంటాను.

Verse 12

नैवान्तरिक्षं न दिशो न नद्यौर्नापिसागराः ।प्रकाशत्वंगमिष्यन्तिमद्बाणजलदावृताः ।।6.96.12।।

నా బాణమేఘసమూహంతో ఆవరించబడినప్పుడు ఆకాశమూ కాదు, దిక్కులూ కాదు, నదులూ కాదు, సముద్రాలైనా తమ ప్రకాశాన్ని నిలుపుకోలేవు।

Verse 13

अद्यवानरमुख्यानांतानियूथानिभागशः ।धनुषाशरजालेनवधिष्यामिपतत्रिणा ।।6.96.13।।

ఈ రోజు నా ధనుస్సు నుండి పక్షపక్షాలతో కూడిన బాణజాలాన్ని విసిరి, ఆ ప్రధాన వానరుల దళాలను భాగాలుగా చేసి సంహరిస్తాను।

Verse 14

अद्यवानरसैन्यानिरथेनपवनौजसा ।धनुस्समुद्रादुद्भूतैर्मथिष्यामिशरोर्मिभिः ।।6.96.14।।

ఈ రోజు రథంపై ఎక్కి, గాలివేగంతో, నా ధనుస్సు-సముద్రం నుండి ఉద్భవించే తరంగాల వంటి బాణప్రవాహాలతో వానరసేనలను మథించి ఛిన్నభిన్నం చేస్తాను।

Verse 15

व्याकोशपद्मवक्त्राणिपद्मकेसरवर्चसाम् ।अद्ययूथतटाकानिगजवत्प्रमथाम्यहम् ।।6.96.15।।

పూర్తిగా వికసించిన పద్మాల వంటి ముఖాలు, పద్మకేశరసమాన కాంతి కలిగిన వానరుల దళరూప తటాకాలను ఈ రోజు నేను గజంలా తొక్కి విధ్వంసం చేస్తాను।

Verse 16

सशरैरद्यवदनैस्सङ्ख्येवानरयूथपाः ।मण्डयिष्यन्तिवसुधांसनालैरिवपङ्कजैः ।।6.96.16।।

ఈ రోజు యుద్ధంలో బాణాలతో ఛేదించబడిన ముఖాలు గల వానరయూథపతులు, కాండంతో కూడిన కమలాల వలె భూమిని అలంకరిస్తారు।

Verse 17

अद्ययूथप्रचण्डानांहरीणांद्रुमयोधिनाम् ।मुक्तेनैकेषुणायुद्धेभेत्स्यामि च शतंशतम् ।।6.96.17।।

ఈ రోజు యుద్ధంలో నేను విడిచే ఒక్కొక్క బాణంతో వృక్షాలతో యుద్ధం చేసే ఆ ఉగ్ర వానరుల వందలకొద్దీని వందలకొద్దీగా ఛేదిస్తాను।

Verse 18

हतोभर्ताहतोभ्रातायासां च चतनयोहतः ।वधेनाद्यरिपोस्तासांकरोम्यश्रुप्रमार्जनम् ।।6.96.18।।

ఎవరి స్త్రీల భర్త హతుడయ్యాడో, అన్న/తమ్ముడు హతుడయ్యాడో, కుమారుడూ హతుడయ్యాడో—శత్రువును సంహరించి ఈ రోజు వారి కన్నీళ్లను తుడిచివేస్తాను।

Verse 19

अद्यमद्भाणनिर्भिन्नैःप्रकीर्णैर्गतचेतनैः ।करोमिवानरैर्युद्धेयत्नावेक्ष्यतलांमहीम् ।।6.96.19।।

ఈ రోజు యుద్ధంలో నా బాణాలతో ఛేదింపబడి చెల్లాచెదురై ప్రాణం విడిచిన వానరులతో భూమిని అలా నింపుతాను—భూమితలాన్ని చూడటమే కష్టమయ్యేలా।

Verse 20

अद्यगोमयवोगृध्राश्चये च मांसाशिनोऽपरे ।सर्वांस्तांस्तर्पयिष्यामिशत्रुमांसैश्शरार्दितैः ।।6.96.20।।

ఈ రోజు నక్కలు, గద్దలు మరియు ఇతర మాంసాహారులందరినీ—నా బాణాలతో చీలిన శత్రుమాంసంతో—తృప్తిపరుస్తాను।

Verse 21

कल्प्यतांमेरथंशीघ्रंक्षिप्रमानीयतांधनुः ।अनुप्रयान्तुमांयुद्धेयेऽत्रशिष्टानिशाचराः ।।6.96.21।।

నా రథాన్ని వెంటనే సిద్ధం చేయండి; నా ధనుస్సును త్వరగా తీసుకురండి. ఇక్కడ మిగిలిన నిశాచరులు యుద్ధంలో నన్ను అనుసరించి రండి.

Verse 22

तस्यतद्वचनंश्रुत्वामहापार्श्वोऽब्रवीद्वचः ।बलाध्यक्षान् स्थिथांस्तत्रबलंसंत्वर्यतामिति ।।6.96.22।।

అతని మాటలు విని మహాపార్శ్వుడు అక్కడ నిలిచిన సేనాధిపతులతో— “సేనను త్వరగా సిద్ధం చేయండి!” అని అన్నాడు.

Verse 23

बलाध्यक्षास्तुसम्रब्दाराक्षसांस्तान् गृहेगृहे ।चोदयन्तःपरिययुर्लङ्कांलघुपराक्रमाः ।।6.96.23।।

అప్పుడు సేనాధిపతులు ఉత్సాహంతో, వేగంగా, లంకలో ఇంటింటా తిరుగుతూ ఆ రాక్షసులను పిలిచి లేపి సమీకరించమని ప్రేరేపించారు.

Verse 24

ततोमुहूर्तान्निष्पेतूराक्षसाभीमदर्शनाः ।नदन्तोभीमवदनानानाप्रहरणैर्भुजैः ।।6.96.24।।असिभिःपट्टसै: शूलैर्गदाभिर्मुसलैर्हलैः ।शक्तिभिस्तीक्ष्णधाराभिर्महद्भि: कूटमुद्गरैः ।।6.96.25।।यष्टिभिर्विमलैश्चक्रैर्निशितैश्चपरश्वथै: ।भिन्दिपालैःशतघ्नीभिरन्यैश्चापिवरायुधैः ।।6.96.26।।

తర్వాత కొద్దిసేపటిలోనే భయంకర దర్శనమున్న రాక్షసులు బయటికి దూసుకొచ్చారు. వారు వికట ముఖాలతో గర్జిస్తూ, భుజాలపై అనేక రకాల ఆయుధాలు ధరించి ఉన్నారు.

Verse 25

ततोमुहूर्तान्निष्पेतूराक्षसाभीमदर्शनाः ।नदन्तोभीमवदनानानाप्रहरणैर्भुजैः ।।6.96.24।।असिभिःपट्टसै: शूलैर्गदाभिर्मुसलैर्हलैः ।शक्तिभिस्तीक्ष्णधाराभिर्महद्भि: कूटमुद्गरैः ।।6.96.25।।यष्टिभिर्विमलैश्चक्रैर्निशितैश्चपरश्वथै: ।भिन्दिपालैःशतघ्नीभिरन्यैश्चापिवरायुधैः ।।6.96.26।।

అప్పుడు రావణుని ఆజ్ఞతో సేనాధిపతి త్వరగా, సారథితో కూడిన, ఎనిమిది గుర్రాలు జూచిన వేగవంతమైన రథాన్ని తీసుకొచ్చాడు. అప్పుడు స్వతేజస్సుతో ప్రకాశించే భయంకరుడైన రావణుడు దానిపై ఎక్కాడు.

Verse 26

ततोमुहूर्तान्निष्पेतूराक्षसाभीमदर्शनाः ।नदन्तोभीमवदनानानाप्रहरणैर्भुजैः ।।6.96.24।।असिभिःपट्टसै: शूलैर्गदाभिर्मुसलैर्हलैः ।शक्तिभिस्तीक्ष्णधाराभिर्महद्भि: कूटमुद्गरैः ।।6.96.25।।यष्टिभिर्विमलैश्चक्रैर्निशितैश्चपरश्वथै: ।भिन्दिपालैःशतघ्नीभिरन्यैश्चापिवरायुधैः ।।6.96.26।।

వారు దండములు, నిర్మలమైన దీప్తిచక్రాయుధములు, పదునైన పరశువులు ధరించి—భిందిపాలములు, శతఘ్నీలు మరియు ఇతర శ్రేష్ఠాయుధములతో సుసన్నద్ధులై ముందుకు సాగిరి।

Verse 27

अथानयद्बलाध्यक्षस्सत्वरोरावणाज्ञया ।द्रुतंसूतसमायुक्तंयुक्ताष्टतुरगंरथम् ।आरुरोहतदाभीमोदीप्यमानंस्वतेजसा ।।6.96.27।।

అప్పుడు రావణుని ఆజ్ఞతో సేనాధిపతి త్వరగా, సారథితో కూడిన, ఎనిమిది గుర్రాలు జూచిన వేగవంతమైన రథాన్ని తీసుకొచ్చాడు. అప్పుడు స్వతేజస్సుతో ప్రకాశించే భయంకరుడైన రావణుడు దానిపై ఎక్కాడు.

Verse 28

ततःप्रयातस्सहसाराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ।।6.96.28।।रावणःसत्त्वगाम्भीर्याद्दारयन्निवमेदिनीम् ।

అనంతరం అనేక రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి రావణుడు సహసా బయలుదేరెను; తన గంభీరమైన బలప్రభావముచే భూమిని చీల్చుచున్నవాడివలె కనిపించెను।

Verse 29

रावणेनाभ्यनुज्ञातौमहापार्श्वमहोदरौ ।विरूपाक्षश्चदुर्धर्षोरथानारुरुहुस्तदा ।।6.96.29।।

రావణుని అనుమతితో మహాపార్శ్వుడు, మహోదరుడు మరియు దుర్ధర్షుడైన విరూపాక్షుడును అప్పుడు తమ తమ రథములపై అధిరోహించిరి।

Verse 30

तेतुहृष्टाविवर्धन्तोभिन्दन्तइवमेदिनीम् ।नादंघोरंविमुञ्चन्तोनिर्ययुर्जयकाङ्क्षिणः ।।6.96.30।।

వారు హర్షంతో, గర్వంతో ఉప్పొంగుతూ, భూమిని చీల్చినట్లుగా ముందుకు సాగి, భయంకర నాదాన్ని విడిచిపెడుతూ విజయాకాంక్షతో బయలుదేరారు।

Verse 31

ततोयुद्धायतेजस्वीरक्षोगणबलैर्वृतः ।निर्ययावुद्यतधनुःकालान्तकयमोपमः ।।6.96.31।।

అప్పుడు తేజస్సుగల రావణుడు రాక్షససేనాబలంతో చుట్టుముట్టబడి, ధనుస్సు ఎత్తుకొని యుద్ధానికి బయలుదేరాడు—ప్రళయాంతక యముని వలె।

Verse 32

ततःप्रजविताश्वेनरथेन स महारथः ।द्वारेणनिर्ययौतेनयत्रतौरामलक्ष्मणौ ।।6.96.32।।

తర్వాత ఆ మహారథుడు అత్యంత వేగవంతమైన అశ్వాలు జోడించిన రథంలో, రామలక్ష్మణులు ఉన్న చోటుకు వెళ్లే ఆ ద్వారం గుండా బయలుదేరాడు।

Verse 33

ततोनष्टप्रभःसूर्योदिशश्चतिमिरावृताः ।द्विजाश्चनेदुर्घोराश्चसञ्चचाल च मेदिनी ।।6.96.33।।

అప్పుడు సూర్యుని కాంతి మసకబారినట్లైంది; దిక్కులు చీకటితో కమ్ముకున్నాయి; పక్షులు భయంకరంగా కేకలు వేసాయి, భూమి కూడా కంపించింది।

Verse 34

ववर्षरुधिरंदेवश्चस्खलुश्चतुरङ्गमाः ।ध्वजाग्रेन्यपतद्गृध्रोविनेदुश्चाशिवाःशिवाः ।।6.96.34।।

ఆకాశం రక్తవర్షం కురిపించినట్లైంది; గుర్రాలు తడబడాయి; ధ్వజశిఖరంపై గద్ద వాలింది; అశుభ సూచక నక్కలు భయంకరంగా అరచాయి।

Verse 35

नयनंचास्फुरद्वामंवामोबाहुरकम्पत ।विवर्णवदनश्साकतिंचिदभ्रश्यतस्वनः ।।6.96.35।।

అతని ఎడమ కన్ను తడిమింది, ఎడమ భుజం కంపించింది. ముఖవర్ణం వెలసిపోయి, స్వరం కూడా కొంత విరిగి కర్కశంగా మారింది॥

Verse 36

ततोनिष्पततोयुद्धेदशग्रीवस्यरक्षसः ।रणेनिधनशंसीनिरूपाण्येतानिजज्ञिरे ।।6.96.36।।

అప్పుడు యుద్ధానికి దూసుకెళ్లిన రాక్షసుడు దశగ్రీవునకు, రణంలో మరణాన్ని సూచించే ఈ అపశకున రూపాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి॥

Verse 37

अन्तरिक्षात्पपातोल्कानिराघतसमनिर्घास्वना ।विनेदुरशिवागृध्रावायसैरभिमिश्रिताः ।।6.96.37।।

ఆకాశం నుంచి ఒక ఉల్క పడింది; ఢీకొనకుండానే మేఘగర్జనలాంటి ఘోర ధ్వని వినిపించింది. గద్దలు, కాకులతో కలసి అపశకునకరమైన శివాల (నక్కల) అరుపులు మార్మోగాయి॥

Verse 38

एतानचिन्तयन्घोरानुत्पातान्समवस्थितान् ।निर्ययौरावणोमोहाद्वधार्थंकालचोदितः ।।6.96.38।।

ఈ ఘోర అపశకునాలు ప్రత్యక్షమైనా వాటిని ఆలోచించకుండా, మోహగ్రస్తుడై కాలప్రేరణతో రావణుడు తన వధదిశగా బయలుదేరాడు॥

Verse 39

तेषांतुरथघोषेणराक्षसानांमहात्मनाम् ।वानराणामपिचमूर्युद्धायैवाभ्यवर्तत ।।6.96.39।।

ఆ మహాత్మ రాక్షసుల రథఘోషకు, వానరసేన కూడా ముందుకు కదిలింది—యుద్ధానికే సమాయత్తమై॥

Verse 40

तेषांतुतुमुलंयुद्धंबभूवकपिरक्षसाम् ।अन्योन्यमाह्वयानानांक्रुद्धानांजयमिच्छताम् ।।6.96.40।।

అనంతరం వానరులు–రాక్షసుల మధ్య ఘోరమైన యుద్ధం చెలరేగింది. కోపంతో పరస్పరం సవాలు చేసుకుంటూ, ఇద్దరూ విజయాన్ని కోరుకున్నారు.

Verse 41

ततःक्रुद्धोदशग्रीवश्शरैःकाञ्चनभूषणैः ।वानराणामनीकेषुचकारकदनंमहत् ।।6.96.41।।

అప్పుడు కోపించిన దశగ్రీవుడు బంగారు అలంకారమున్న బాణాలతో వానరసేన వ్యూహాలలో మహా సంహారం చేశాడు.

Verse 42

विकृत्तशिरसःकेचिद्रावणेनवलीमुखाः ।केचिद्विच्छिन्नहृदयाःकेचिच्छ्रोत्रविवर्जिताः ।।6.96.42।।

రావణుని దెబ్బలకు కొందరు వానరుల తలలు చిద్రమయ్యాయి, కొందరి హృదయాలు ఛేదించబడ్డాయి, మరికొందరు చెవులు కోల్పోయారు.

Verse 43

निरुच्छवासाहताःकेचित्केचित्पार्श्वेषुदारिताः ।केचिद्विभिन्नशिरसःकेचिच्चक्षुर्विनाकृताः ।।6.96.43।।

కొందరు గాయపడి శ్వాసలేని వారై పడిపోయారు, కొందరి ప్రక్కలు చీల్చబడ్డాయి, కొందరి తలలు పగిలిపోయాయి, మరికొందరు కళ్లను కోల్పోయారు.

Verse 44

క్రోధంతో నేత్రాలు విస్తరించి వికృతమై దశాననుడు రథంపై ఎక్కడెక్కడ ముందుకు సాగాడో, అక్కడక్కడ వానరయూథపతులు అతని శరవర్షపు ఉద్ధృతిని తట్టుకోలేకపోయారు।