Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 88, Shloka 29

इन्द्रजित्–लक्ष्मण संवादः तथा युद्धप्रवृत्तिः

Indrajit and Lakshmana: War-Boasts, Rebuke, and the Clash

Devanagari script

अनुक्त्वापरुषंवाक्यंकिञ्चिदप्यनवक्षिपन् ।।।।अविकत्थन्वधिष्यामित्वांपश्यपुरुषाधम ।

Transliteration

anuktvā paruṣaṃ vākyaṃ kiñcid apy anavakṣipan |

avikatthan vadhiṣyāmi tvāṃ paśya puruṣādhama ||

Translation

కఠిన వాక్యములు పలకక, ఏ ప్రతివాక్యంతోనూ అడ్డుపడక, గర్వోక్తి చేయక—నేను నిన్ను సంహరిస్తాను. చూడు, ఓ పురుషాధమా!

Word by Word

• अनुक्त्वा: without uttering
• अनुक्त्वा: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्-√वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव (gerund); नञ्-पूर्वक (without saying)

• परुषम्: harsh
• परुषम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वाक्यम्)

• वाक्यम्: speech
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• किञ्चित्: anything
• किञ्चित्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम्-चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक (something)

• अपि: even
• अपि: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक निपात (even/also)

• अनवक्षिपन्: not reviling / not interrupting
• अनवक्षिपन्: Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनव-√क्षिप् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; लक्ष्मणस्य विशेषणम् (not interrupting/abusing)

• अविकत्थन्: without boasting
• अविकत्थन्: Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अवि-√कत्थ् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; नञ्/अ-भाव (without boasting)

• वधिष्यामि: I will kill
• वधिष्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वध्/√हन् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पश्य: see
• पश्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश्/√दृश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

• पुरुषाधम: O lowest of men
• पुरुषाधम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुरुष-अधम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषवत् (अधमः पुरुषः)

Context

"Lowly Rakshasa! without any harsh words, indeed without boasting, commenting, interrupting I will assail you. You may see."

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Indrajit

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in conflict is disciplined action: Lakṣmaṇa rejects verbal excess and commits to decisive, duty-bound action rather than ego-driven speech.

What is the narrative situation?

After rebuking Indrajit’s boasting, Lakṣmaṇa declares he will answer not with words but with immediate martial action.

Which character virtue is emphasized?

Self-restraint and resolve: controlled speech paired with firm execution of duty.