Valmiki Ramayana 6.74.68 — Yuddha Kanda, Sarga 74, Shloka 68

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

सतसमुत्पाट्यखमुत्पपातवित्रास्यलोकान् ससुरासुरेन्द्रान् ।संस्तूयमानःखचरैरनेकैर्जगामवेगाद्गरुडोग्रवेगः ।।6.74.68।।

Transliteration

sa taṃ samutpāṭya kham utpapāta vitrāsya lokān sa-surāsurendrān |

saṃstūyamānaḥ khacarair anekair jagāma vegād garuḍogra-vegaḥ ||6.74.68||

Translation

ఆ పర్వతాన్ని పెకిలించి అతడు ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు; గరుడుని వంటి ఉగ్రవేగంతో దూసుకుపోతూ దేవాసురాధిపతులతో కూడిన లోకాలను భయపెట్టాడు. అనేక ఖచరులు స్తుతించగా, అతడు మహావేగంతో ముందుకు సాగాడు।

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तम्: it/that (peak)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समुत्पाट्य: having uprooted
• समुत्पाट्य: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम् + उत् + पट्/पाट् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having torn up/uprooted’

• खम्: the sky
• खम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उत्पपात: leapt up
• उत्पपात: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत् + पत् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘leapt up/flew up’

• वित्रास्य: having terrified
• वित्रास्य: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वि + त्रस् (धातु) + ल्यप्/तुमुन्-भाव?
• Form: अव्ययकृदन्त (gerund-like; ‘having terrified’), from वि+त्रस् ‘to frighten’

• लोकान्: worlds/people
• लोकान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• ससुरासुरेन्द्रान्: the chiefs of gods and demons
• ससुरासुरेन्द्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुर + असुर + इन्द्र (प्रातिपदिक; समास)
• Form: द्वन्द्व (सुराश्च असुराश्च) + ‘इन्द्र’ (chiefs) बहुव्रीह्यर्थे/तत्पुरुषे ‘their chiefs’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• संस्तूयमानः: being praised
• संस्तूयमानः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्तु (धातु) + यमान (कृदन्त; कर्मणि वर्तमान)
• Form: कर्मणि वर्तमान-कृदन्त (passive present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘being praised’

• खचरैः: by aerial beings
• खचरैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: खचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘sky-goers’

• अनेकैः: many
• अनेकैः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण, पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘went’

• वेगात्: swiftly
• वेगात्: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; ‘with speed’

• गरुडोग्रवेगः: of Garuḍa-like terrible speed
• गरुडोग्रवेगः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गरुड + उग्रवेग (प्रातिपदिक; समास)
• Form: बहुव्रीहि (गरुड इव उग्रः वेगः यस्य/‘having Garuḍa-like fierce speed’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

Resembling the Sun closely, radiant like the Sun he was taking the top of the mountain, betaking himself in the vicinity of the Sun he was like another Sun.

Characters & Entities

• Hanumān (implied by continuation: son of Vāyu in next verse)
• Garuḍa
• mountain (for Mahauṣadhis)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Power is shown as righteous only when used for protection and restoration. Hanumān’s overwhelming strength is directed toward healing and saving lives, aligning might with Dharma.

What is the narrative situation?

Hanumān uproots the mountain bearing the life-restoring herbs and flies rapidly through the sky back toward the battlefield, astonishing celestial beings.

Which character virtue is emphasized?

Single-minded service (sevā) and heroic resolve—extraordinary capability guided by a truthful, compassionate mission.