Sarga 74

Verse 1

तयोस्तदासादितयोरणाग्रेमुमोहसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् ।सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो न चापिकिञ्चित्प्रतिपेदिरेते ।।6.74.1।।

ఆ ఇద్దరూ యుద్ధముందుభాగంలో గాయపడగానే, శ్రేష్ఠ వానరుల సైన్యం మోహంలో పడింది. సుగ్రీవుడు, నీలుడు, అంగదుడు, జాంబవంతుడు కూడా ఏం చేయాలో నిర్ణయించలేకపోయారు॥

Verse 2

ततोविषण्णंसमवेक्ष्यसैन्यंविभीषणोबुद्धिमतांवरिष्ठः ।उवाचशाखमृगराजवीरानाश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः ।।6.74.2।।

అప్పుడు విషాదగ్రస్తమైన సేనను చూచి, బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడైన విభీషణుడు, వానరరాజుల వీర నాయకులను అపూర్వ వచనాలతో ధైర్యపరుస్తూ పలికాడు।

Verse 3

माभैष्टनास्त्यत्रविषादकालोयदार्यपुत्त्रौविवशौविषण्णौ ।स्वयम्भुवोवाक्यमथोद्वहन्तौयत्सादिताविन्द्रजिदस्त्रजालैः ।।6.74.3।।

భయపడకండి—ఇది విషాదపడవలసిన సమయం కాదు. స్వయంభూ (బ్రహ్మ) ఆజ్ఞను మోసుకుంటూ ఉన్న ఆ ఇద్దరు ఆర్యపుత్రులు, యథార్థంగా వివశులై విషణ్ణులైనప్పటికీ, ఇంద్రజితుని అస్త్రజాలముచే బాధింపబడ్డారు।

Verse 4

तस्मैतुदत्तंपरमास्त्रमेतत्स्वयम्भुवाब्राह्मममोघवेगम् ।तन्मानयन्तौयुधिराजपुत्रौनिपातितौकोऽत्रविषादकालः ।।6.74.4।।

స్వయంభూ బ్రహ్ముడు అతనికి ఈ పరమ బ్రాహ్మాస్త్రాన్ని ప్రసాదించాడు—అమోఘ వేగముతో, తప్పనిసరి ఫలమిచ్చేది. ఆ అస్త్రాన్ని గౌరవిస్తూ యుద్ధంలో ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులు పడిపోయారు; ఇక్కడ విషాదానికి ఏ అవకాశం ఉంది?

Verse 5

ब्राह्ममस्त्रंततोधीमान्मानयित्वातुमारुतिः ।विभीषणवचश्श्रुत्वाहनूमांस्तमथाब्रवीत् ।।6.74.5।।

అప్పుడు బుద్ధిమంతుడైన మారుతినందనుడు హనుమంతుడు బ్రహ్మాస్త్రాన్ని యథావిధిగా గౌరవించి, విభీషణుని మాట విని, తరువాత అతనితో ఇలా అన్నాడు।

Verse 6

एतस्मिन्निहतेसैन्येवानराणांतरस्विनाम् ।योयोधारयतेप्राणांस्तंतमाश्वासयाव ।।6.74.6।।

ఇప్పుడు పరాక్రమశాలి వానరసేన దెబ్బతిని పడిపోయింది; ఎవరు ఎవరు ఇంకా ప్రాణం నిలుపుకొని ఉన్నారో, వారివద్దకు వెళ్లి వారిని ధైర్యపరచుదాం।

Verse 7

तावुभौयुगपवदीरौहनूमद्राक्षसोत्तमौ ।उल्काहस्तौतदारात्रौरणशीर्षेविचेरतुः ।।6.74.7।।

అప్పుడు రాత్రివేళ ఆ ఇద్దరు వీరులు—హనుమానుడు మరియు రాక్షసోత్తముడు (విభీషణుడు)—చేతుల్లో దివిటీలను పట్టుకొని యుద్ధభూమిలో కలిసి సంచరిస్తూ, పడిపోయినవారిలో వెదుకుతూ తిరిగారు।

Verse 8

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः ।स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।

వారు అక్కడక్కడ పడిపోయిన వానరులను చూశారు—కొందరి తోకలు తెగిపోయి, చేతులు మరియు తొడలు విరిగి, పాదాలు మరియు వేళ్లు నలిగి, తలలు మరియు మెడలు దెబ్బతిని; గాయపడిన దేహాల నుండి రక్తం, ద్రవాలు ధారలుగా కారుతున్నాయి।

Verse 9

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः ।स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।

వారు భూమిని పర్వతాకారంగా పడిపోయిన వానరులతోను, ప్రకాశించే పడిపోయిన ఆయుధాలతోను నిండిపోయి గుంపులుగా ఉన్నట్లు చూశారు।

Verse 10

सुग्रीवमङ्गदंनीलंशरभंगन्धमादनम् ।गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ।।6.74.10।।मैन्दंनळंज्योतिमुखंद्विविदंपनसंतथा ।विभीषणोहनूमांश्चददृशातेहतान् रणे ।।6.74.11।।

విభీషణుడు మరియు హనుమంతుడు యుద్ధభూమిలో గాయపడి పడిపోయిన నాయకులను చూశారు—సుగ్రీవుడు, అంగదుడు, నీలుడు, శరభుడు, గంధమాదనుడు, గవాక్షుడు, సుషేణుడు, వేగదర్శి, ఆహుక; అలాగే మైందుడు, నలుడు, జ్యోతిముఖుడు, ద్వివిదుడు, పనసుడు॥

Verse 11

सुग्रीवमङ्गदंनीलंशरभंगन्धमादनम् ।गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ।।6.74.10।।मैन्दंनळंज्योतिमुखंद्विविदंपनसंतथा ।विभीषणोहनूमांश्चददृशातेहतान् रणे ।।6.74.11।।

విభీషణుడు మరియు హనుమంతుడు యుద్ధభూమిలో గాయపడి పడిపోయిన నాయకులను చూశారు—సుగ్రీవుడు, అంగదుడు, నీలుడు, శరభుడు, గంధమాదనుడు, గవాక్షుడు, సుషేణుడు, వేగదర్శి, ఆహుక; అలాగే మైందుడు, నలుడు, జ్యోతిముఖుడు, ద్వివిదుడు, పనసుడు॥

Verse 12

सप्तषष्टिर्हताःकोट्योवानराणांतरस्विनाम् ।अह्नःपञ्चमशेषेणवल्लभेनस्वयम्भुवः ।।6.74.12।।

స్వయంభువుని ప్రియుడైన ఇంద్రజిత్ స్వయంభువుని అస్త్రంతో, దినపు ఐదవ మిగిలిన భాగంలో, బలవంతులైన వానరుల అరవైఏడు కోట్లను సంహరించాడు।

Verse 13

सागरौघनिभंभीमंदृष्टवाबाणार्दितंबलम् ।मार्गतेजाम्बवन्तंस्मिहनूमान् सविभीषणः ।।6.74.13।।

సముద్రపు ఉప్పెనవలె విస్తారమైన, భయంకరమైన, బాణాలతో గాయపడిన ఆ సేనను చూచి, హనుమంతుడు విభీషణుడితో కలిసి జాంబవంతుని వెదకసాగాడు।

Verse 14

स्वभावजरयायुक्तंवृद्धंशरशतैश्चितम् ।प्रजापतिसुतंवीरंशाम्यन्तमिवपावकम् ।।6.74.14।।दृष्टवातमुपसङ्ग्रम्यपौलस्त्योवाक्यमब्रवीत् ।

స్వభావజన్య జరతో వృద్ధుడై, వందల బాణాలతో నిండిపోయి, ప్రజాపతి పుత్రుడైన వీర జాంబవంతుడు—శాంతించుచున్న అగ్నివలె—కనిపించగా; అతని దగ్గరకు వెళ్లిన పౌలస్త్య విభీషణుడు మాటలాడాడు।

Verse 15

च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ।।6.74.15।।विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः ।कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.74.16।।

ఆర్య మహాశయా! ఈ తీక్ష్ణ బాణాలచేత మీ ప్రాణాలు నశించలేదుకదా?

Verse 16

च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ।।6.74.15।।विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः ।कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.74.16।।

విభీషణుని మాటలు విని, ఎలుగుబంట్లలో శ్రేష్ఠుడైన జాంబవాన్ మహా కష్టంతో మాటలను వెలిబుచ్చి ఈ విధంగా పలికాడు।

Verse 17

नैरृतेन्द्रमहावीर्यस्वरेणत्वाऽभिलक्ष्ये ।पीड्यमानशशितैर्बाणैर्नत्वापश्यामिचक्षुषा ।।6.74.17।।

హే నైరృతేంద్రా, మహావీర్యవంతుడా! నీ స్వరంతోనే నిన్ను గుర్తిస్తున్నాను; కానీ తీక్ష్ణ బాణాల బాధతో కళ్లారా నిన్ను చూడలేకున్నాను।

Verse 18

अञ्जनासुप्रजायेनमातरिश्वा च नैरृत ।हनुमान् वानरश्रेष्ठःप्राणान् धारयतेक्वचित् ।।6.74.18।।

హే నైరృతా! అంజనా మరియు మాతరిశ్వుడు (వాయుదేవుడు) సుపుత్రుడిని పొందినవారై ధన్యులైనట్లు చేసిన వానరశ్రేష్ఠుడు హనుమాన్—ఇప్పటికీ ఏదో విధంగా ప్రాణాలు నిలుపుకుంటున్నాడా?

Verse 19

श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यमुवाचेदंविभीषणः ।आर्यपुत्रावतिक्रम्यकस्मात्पृच्छसिमारुतिम् ।।6.74.19।।

జాంబవానుని మాటలు విని విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు—“ఆర్య మహాశయా! ఇతర ఆర్యపుత్రులను దాటివేసి మీరు ఎందుకు ప్రత్యేకంగా మారుతి (హనుమాన్) గురించే అడుగుతున్నారు?”

Verse 20

नैवराजनिसुग्रीवेनाङ्गदेनापिराघवे ।आर्यसन्दर्शितस्स्नेहोयथावायुसुतेपरः ।।6.74.20।।

ఆర్యా, మీరు వాయుపుత్రుడైన హనుమంతునిపై చూపే స్నేహం వంటి స్నేహాన్ని రాజు సుగ్రీవునిపైనా, అంగదునిపైనా, రాఘవ శ్రీరామునిపైనా అంతగా చూపడం లేదు।

Verse 21

विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवान्वाक्यमब्रवीत् ।शृणुनैरृतशार्दूलयस्मात् पृच्छामिमारुतिम् ।।6.74.21।।

విభీషణుని మాటలు విని జాంబవంతుడు పలికాడు—“ఓ రాక్షసశార్దూలా, విను; నేను మారుతి (హనుమంతుడు) గురించి ఎందుకు అడుగుతున్నానో చెబుతాను।”

Verse 22

तस्मिन्जीवतिवीरेतुहतमप्यहतंबलम् ।हनूमत्युज्झितप्राणेजीवन्तोऽपिवयम् हृता ।।6.74.22।।

ఆ వీరశ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు జీవించి ఉన్నంతవరకు, సేన చిద్రమైనప్పటికీ అది నిజంగా నశించినట్లు కాదు; కానీ హనుమంతుని ప్రాణం విడిచిపోతే, మేము జీవించి ఉన్నా మృతప్రాయులమే అవుతాము।

Verse 23

धरतेमारुतिस्तातमारुतप्रतिमोयदि ।वैश्वानरसमोवीर्वेजीविताशाततोभवेत् ।।6.74.23।।

ప్రియమా, వాయుదేవునితో సమానమైన పరాక్రమం కలిగి, వైశ్వానరుని వంటి తేజస్సుతో ఉన్న మారుతి (హనుమంతుడు) ఇంకా శ్వాసిస్తున్నాడంటే, దానివల్లనే జీవనాశ పుడుతుంది।

Verse 24

ततोवृद्धमुपागम्यनियमेनाभ्यवादयत् ।गृह्यजाम्बवतःपादौहनूमान्मारुतात्मजः ।।6.74.24।।

అప్పుడు వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు వృద్ధుడైన జాంబవంతుని దగ్గరకు వెళ్లి, నియమాన్ని పాటిస్తూ ఆయన పాదాలను పట్టుకొని భక్తితో నమస్కరించాడు।

Verse 25

श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंतदाऽपिव्यथितेन्द्रियः ।पुनर्जातमिवात्मानंमन्यतेप्लवगोत्तमः ।।6.74.25।।

హనుమంతుని వాక్యము విని, ఇంద్రియములు వ్యథితమై ఉన్నప్పటికీ, వానరశ్రేష్ఠుడు జాంబవంతుడు తనను తాను పునర్జన్మ పొందినవాడివలె భావించాడు।

Verse 26

ततोऽब्रवीन्महातेजाहनूमन्तं स जाम्बवान् ।आगच्छहरिशार्दूल वानरांस्त्रातुमर्हसि ।।6.74.26।।

అప్పుడు మహాతేజస్సు గల జాంబవంతుడు హనుమంతునితో పలికెను—“రా, హరిశార్దూలా! వానరులను రక్షించి కాపాడవలసినవాడు నీవే.”

Verse 27

नान्योवक्रमपर्याप्तस्त्वमेषांपरमस्सखा ।त्वत्पराक्रमकालोऽयंनान्यंपश्यामिकथञ्चन ।।6.74.27।।

ఇక్కడ మరెవ్వరూ ఈ కార్యానికి సమర్థులు కారు; నీవే వీరికి పరమసఖుడవు. ఇది నీ పరాక్రమకాలము—నేను మరొకరిని ఏమాత్రం చూడలేను.

Verse 28

ऋक्ष्वानरवीराणामनीकानिप्रहर्षय ।शल्यौकुरुचाप्येतासादितौरामलक्ष्मणौ ।।6.74.28।।

ఋక్ష-వానర వీరుల సేనలను ఉల్లాసపరచుము; అలాగే శరశల్యములతో బాధపడుతూ పడివున్న రామలక్ష్మణులను శల్యముక్తులుగా చేసి పునరుద్ధరించుము.

Verse 29

गत्वापरममध्वानमुपर्युपरिसागरम् ।हिमवन्तंनगश्रेष्ठंहनुमन्गन्तुमर्हसि ।।6.74.29।।

హనుమా! సముద్రముపై ఎగిరి అత్యంత దీర్ఘ మార్గము దాటి, పర్వతశ్రేష్ఠుడైన హిమవంతుని చేరవలసినవాడు నీవే.

Verse 30

ततःकाञ्चनमत्युच्चमृषभंपर्वतोत्तमम् ।कैलासशिखरंचापिद्रक्ष्यस्यरिनिषूदन ।।6.74.30।।

అనంతరం, ఓ శత్రునిషూదన! నీవు అత్యంత ఎత్తైన, స్వర్ణమయమైన ఋషభము—పర్వతశ్రేష్ఠము—మరియు కైలాస శిఖరమును కూడా దర్శించెదవు।

Verse 31

तयोशशिखरयोर्मध्येप्रदीप्तमतुलप्रभम् ।सर्यौषधियुतंवीर द्रक्ष्यस्यौषधिपर्यतम् ।।6.74.31।।

ఓ వీరా! ఆ రెండు పర్వతశిఖరాల మధ్య నీవు అతుల ప్రభతో ప్రకాశించే, సమస్త ఔషధులతో నిండిన ‘ఔషధి పర్వతం’ను దర్శించెదవు।

Verse 32

तस्यवानरशार्दूल चतस्रो मूधि सम्भवाः ।द्रक्ष्यस्योषधयोदीप्तादीपय्नत्योदिशोदश ।।6.74.32।।

ఓ వానరశార్దూలా! ఆ పర్వత శిఖరంపై పుట్టిన నాలుగు దీప్తిమంతమైన ఔషధులను నీవు చూచెదవు; అవి దశ దిశలను ప్రకాశింపజేస్తాయి।

Verse 33

मृतसञ्जीवनींचैवविशल्यकरणीमपि ।सुवर्णकरणींचैवसन्धानकरणींतथा ।।6.74.33।।

అవి—మృతసంజీవనీ, అలాగే విశల్యకరణీ; సువర్ణకరణీ కూడా, మరియు సంధానకరణీ కూడా।

Verse 34

तास्सर्वाहनुमन्गृह्वक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ।आश्वासयहरीन् प्राणैर्योज्यगन्धवहात्मज ।।6.74.34।।

హే హనుమా! ఆ సమస్త ఔషధులను తీసుకొని వెంటనే తిరిగి రావలసినది. హే వాయుపుత్రా, నీ ప్రాణశక్తితో వానరులను ఆశ్వాసింపజేసి వారి ప్రాణాలను పునఃస్థాపించు॥

Verse 35

श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यंहनूमान् हरिपुङ्गवः ।आपूर्यतबलोद्धर्षैस्तोयवेगैरिवार्णवः ।।6.74.35।।

జాంబవంతుని మాటలు విని వానరశ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు బలోత్సాహంతో నిండిపోయెను; జలప్రవాహ వేగాలతో సముద్రం ఉప్పొంగినట్లు॥

Verse 36

पर्वततटाग्रस्थःपीडयन् पर्वतोत्तमम् ।हनूमान्दृश्यतेवीरोद्वितीयइवपर्वतः ।।6.74.36।।

పర్వత అంచు శిఖరంపై నిలిచి శ్రేష్ఠమైన పర్వతాన్ని పాదాలతో నొక్కుతూ వీర హనుమంతుడు రెండవ పర్వతంలా దర్శనమిచ్చెను॥

Verse 37

हरिपादविनिर्भग्नोनिषसाद स पर्वतः ।न शशाकतदात्मानंसोढुंभृशनिपीडितः ।।6.74.37।।

వానరుని పాదాలచే నలిగిన ఆ పర్వతం కుంగిపోయెను; అత్యంతంగా నొక్కబడినందున అది తనను తాను తట్టుకోలేకపోయెను॥

Verse 38

तस्यपेतुर्नगाभूमौहरिवेगाच्चजज्वलुः ।शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्तपीडितस्यहनूमता ।।6.74.38।।

హనుమంతుని వేగం వల్ల ఆ పర్వతపు శిలాఖండాలు నేలపై పడిపోయి మండిపోయెను; హనుమంతుడు నొక్కినందున దాని శిఖరాలు కూడా విరిగి చెల్లాచెదురయ్యెను॥

Verse 39

तस्मिन् सम्पीड्यमानेतुभग्नद्रुमशिलातले ।न शेकुर्वानरास्स्थातुंघूर्णमानेनगोत्तमे ।।6.74.39।।

ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతం విరిగిన వృక్షాలు, శిలలతో నిండిన తలంతో నలిగిపోతూ ఊగి కంపించగా, వానరులు దానిపై నిలబడలేకపోయారు।

Verse 40

साघूर्णितमहाद्वाराप्रभग्नगृहगोपुरा ।लङ्कात्रासाकुलारात्रौप्रवृत्तेवाभवत्तदा ।।6.74.40।।

అప్పుడు రాత్రివేళ భయంతో కలవరపడిన లంకలో మహాద్వారాలు కంపించాయి, ఇళ్లు మరియు గోపురాలు విరిగిపోయాయి; లంక నర్తిస్తున్నట్లుగా వణికింది।

Verse 41

पृथिवीधरसङ्काशोनिपीड्यधरणीधरम् ।पृथिवींक्षोभयामाससार्णवांमारुतात्मजः ।।6.74.41।।

పర్వతసమానమైన మారుతాత్మజుడు ఆ ధరణీధర పర్వతాన్ని నలిపి, సముద్రాలతో కూడిన భూమిని అంతటినీ కంపింపజేశాడు।

Verse 42

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

అప్పుడు ఆ వానరుడు అక్కడి నుండి ఎక్కి మలయ పర్వతాన్ని అధిరోహించాడు; అది మేరు, మందర పర్వతాల వలె ఉండి, అనేక జలధారలు, ఊటలతో నిండివుంది।

Verse 43

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

అది నానావిధ వృక్షలతలతో నిండిపోయి, వికసించిన కమల–ఉత్పలాలతో ప్రకాశించుచుండెను. దేవగంధర్వులు సేవించు ఆ పర్వతము అరవై యోజనముల ఎత్తున నిలిచియుండెను.

Verse 44

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

అది విద్యాధరులు, మునిగణములు, అప్సరసలు ఆశ్రయించుచుండెను. నానావిధ మృగగణములతో నిండిపోయి, అనేక కందరలతో శోభిల్లుచుండెను.

Verse 45

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

అక్కడ యక్ష, గంధర్వ, కిన్నరులందరిని కలవరపరచుచు, మేఘసమాన విస్తారుడైన మారుతాత్మజ హనుమంతుడు పరిమాణములో మరింతగా విస్తరించెను.

Verse 46

पद्भ्यांतुशैलमापीड्यबडबामुखवन्मुखम् ।विवृत्योग्रंननादोच्चैस्त्रासयन्निवराक्षसान् ।।6.74.46।।

పాదములతో పర్వతమును బిగించి, బడబాముఖాగ్నివలె నోరు విప్పి, అతడు ఉగ్రంగా గొంతెత్తి గర్జించెను—రాక్షసులను భయపెట్టునట్లు.

Verse 47

तस्यनानद्यमानस्यश्रुत्वानिनदमद्भुतम् ।लङ्कास्थाराक्षसास्सर्वे न शेकुस्स्पन्दितुंभयात् ।।6.74.47।।

అతడు గర్జించుచున్న ఆ అద్భుత నినాదమును విని, లంకలోనున్న రాక్షసులందరు భయముచేత కదలికకూడ చేయలేకపోయిరి.

Verse 48

नमस्कृत्वाऽथरामायमारुतिर्भीमविक्रमः ।राघवार्थेपरंकर्मसमीहतपरन्तपः ।।6.74.48।।

అప్పుడు భీమవిక్రముడైన, శత్రుసంతాపకుడైన మారుతి శ్రీరామునకు నమస్కరించి, రాఘవుని హితార్థం పరమ కార్యాన్ని చేయుటకు దృఢసంకల్పమయ్యాడు।

Verse 49

स पुच्छमुद्यम्यभुजङ्गकल्पंविनम्यपृष्ठंश्रवणेनिकुञ्च्य ।विवृत्यवक्त्रंबडबामुखाभमापुफ्लुवेव्योमनिचण्डवेगः ।।6.74.49।।

అతడు సర్పసమానమైన తోకను ఎత్తి, వెన్నును వంచి, చెవులను ముడుచుకొని, బడబాగ్ని వంటి ముఖాన్ని విప్పి, ఉగ్రవేగంతో ఆకాశంలోకి దూకెను।

Verse 50

सवृक्षषण्डांस्तरसाजहारशैलान् शिलाःप्राकृतवानरांश्च ।बाहूरुवेगोद्धतसम्प्रणुन्नास्तेक्षीणवेगास्सलिलेनिपेतुः ।।6.74.50।।

అతడు వేగంగా వృక్షసమూహాలు, పర్వతాలు, శిలలు, సాధారణ వానరులనూ తోడుకొని పోయెను; కాని భుజాలు, తొడల బలవేగంతో త్రోసివేయబడి వారు వేగం కోల్పోయి నీటిలో పడిపోయారు।

Verse 51

तौप्रसार्योरगभोगकल्पौभुजौभुजङ्गारिनिकाशवीर्यः ।जगाममेरुंनगराजमग्य्रंदिशःप्रकर्षन्निववायुसूनुः ।।6.74.51।।

సర్పభోగాలవలె భుజాలను విస్తరించి, సర్పశత్రు గరుడుని సమానమైన వీర్యముగల వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, దిశలను లాగుతున్నట్లుగా, శ్రేష్ఠమైన పర్వతరాజు మేరువైపు దూసుకెళ్లెను।

Verse 52

स सागरंघूर्णितवीचिमालंतथाभृशंभ्रामितसर्वसत्त्वम् ।समीक्षमाणस्सहसाजगामचक्रंयथाविष्णुकराग्रमुक्तम् ।।6.74.52।।

అతడు సముద్రాన్ని చూచుచూ—అందులో తరంగమాలలు గిరగిర తిరుగుచుండగా, అందులోని సమస్త జీవులు భయంకరంగా చక్రంలా తిరుగుచుండగా—సహసా దూసుకెళ్లెను; విష్ణువు కరాగ్రం నుండి విడిచిన సుదర్శనచక్రంలా।

Verse 53

स पर्वतान्वृक्षगवान् सरांसिनदीस्तटाकानिपुरोत्तमानि ।स्फीतान् जनान्तानपिसम्प्रवीक्ष्यजगामवेगापतितृतुल्यवेगः ।।6.74.53।।

అతడు పర్వతాలు, వృక్షవనాలు, సరస్సులు, నదులు, చెరువులు, శ్రేష్ఠ నగరాలు, సమృద్ధ జనపదాలు—ఇవన్నీ పరిశీలించుచూ, పితృతుల్యమైన వేగంతో దూసుకెళ్లెను।

Verse 54

आदित्यपथमाश्रित्यजगाम स गतक्लमः ।हनूमांस्त्वरितोवीरःपितृतुल्यपराक्रमः ।।6.74.54।।

ఆదిత్యపథాన్ని ఆశ్రయించి, క్లమం లేని వీరుడు హనుమాన్ త్వరగా సాగెను—పితృతుల్య పరాక్రముడై।

Verse 55

जवेनमहतायुक्तोमारुतिर्मारुतोयथा ।जगामहरिशार्दूलोदिशश्शब्देनपूरयन् ।।6.74.55।।

మహా జవంతో యుక్తుడైన మారుతి, స్వయంగా మారుతుడిలా సాగెను; వానరశార్దూలుడు అతడు, తన శబ్దంతో దిశలను నింపుచూ పోయెను।

Verse 56

स्म्मरन्जाम्बवतोवाक्यंमारुतिर्वातरंहसा ।ददर्शसहसागत्वाहिमवन्तंमहाकपिः ।।6.74.56।।

జాంబవంతుని వాక్యాన్ని స్మరించుచూ, వాతరంహసుడైన మారుతి—ఆ మహాకపి—సహసా చేరి హిమవంతాన్ని (హిమాలయాన్ని) దర్శించెను।

Verse 57

नानाप्रस्रवणोपेतंनानाकन्दरनिर्घरम् ।श्वेताभ्रचयसङ्काशैशशिखरैश्चारुदर्शनैः ।।6.74.57।।शोभितंविविधैर्वृक्षैरगमत्पर्वतोत्तमम् ।

అతడు అనేక ప్రస్రవణాలతో సమృద్ధిగా, నానా గుహలు–నిర్ఝరాల నాదంతో మార్మోగుతూ, తెల్లని మేఘసమూహాలవలె మనోహర శిఖరాలతో, వివిధ వృక్షాలతో శోభిల్లే ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతాన్ని చేరెను।

Verse 58

स तंसमासाद्यमहानगेन्द्रमतिप्रवृद्धोत्तमघोरशृङ्गम् ।ददर्शपुण्यानिमहाश्रमाणिसुरर्षिसंघोत्तमसेवितानि ।।6.74.58।।

అతడు అత్యంత ఎత్తైన, ఉత్తమమైన, భయంకర శిఖరాలతో కూడిన ఆ మహానగేంద్రుని చేరి, దేవర్షుల శ్రేష్ఠ సమూహాలు సేవించే పుణ్య మహాశ్రమాలను దర్శించెను।

Verse 59

स ब्रह्मकोशंरजतालयं च शक्रालयंरुद्रशरप्रमोक्षम् ।हयाननंब्रह्मशिरश्चदीप्तंददर्शवैवस्वतकिङ्करांश्च ।।6.74.59।।

అతడు బ్రహ్మకోశాన్ని, రజతవర్ణ ఆలయాన్ని, శక్ర (ఇంద్ర) ఆలయాన్ని, రుద్రుడు శరాన్ని ప్రయోగించిన స్థలాన్ని, హయాననుడు (హయగ్రీవ) ప్రభువును, దీప్తమైన బ్రహ్మశిర అస్త్రాన్ని, అలాగే వైవస్వతుడు (యమ) యొక్క కింకరులను కూడా దర్శించెను।

Verse 60

वज्रालयंवैश्रवणालयं च सूर्यप्रभंसूर्यनिबन्धनंच । a.ब्रह्मासनंशङ्करकार्मुकं च ददर्शनाभिं च वसुन्धरायाः ।।6.74.60।।

అతడు వజ్రాలయాన్ని, సూర్యప్రభతో ప్రకాశించే వైశ్రవణుడు (కుబేర) ఆలయాన్ని, సూర్యుడు బంధింపబడిన స్థలాన్ని, బ్రహ్మాసనాన్ని, శంకరుని ధనుస్సు ఉన్న స్థలాన్ని, అలాగే వసుంధర యొక్క నాభిని కూడా దర్శించెను।

Verse 61

कैलासमग्य्रंहिमवच्छिलां च तथर्षभंकाञ्चनशैलमग्य्रम् ।सन्दीप्तसर्वौषधिसन्प्रदीप्तंददर्शसर्वौषधिपर्वतेन्द्रम् ।।6.74.61।।

అతడు మహోన్నతమైన కైలాసాన్ని, హిమవంతుని శిలలను, అలాగే ఋషభమనే శ్రేష్ఠ స్వర్ణపర్వతాన్ని చూచెను; అనంతరం సమస్త ఔషధులు ఏకాగ్ర తేజస్సుతో ప్రకాశించే ఆ సర్వౌషధి-పర్వతేంద్రుని దర్శించెను।

Verse 62

स तंसमीक्ष्यानलरश्मिदीप्तंविसिष्मियेवासवदूतसूनुः ।आवृत्यतंचौषधिपर्वतेन्द्रंतत्रौषधीनांविचयंचकार ।।6.74.62।।

అగ్నిరశ్ములవలె ప్రకాశించే ఆ పర్వతేంద్రుని చూచి వాసవదూతుని కుమారుడైన హనుమంతుడు విస్మయపడెను; ఆ ఔషధి-పర్వతేంద్రుని చుట్టుముట్టి తిరుగుతూ అక్కడి ఔషధులను పరిశీలించి గుర్తించుటకు యత్నించెను।

Verse 63

सयोजनसहस्राणिसमतीत्यमहाकपिः ।दिव्यौषधिधरंशैलंव्यचरन्मारुतात्मजः ।।6.74.63।।

వెయ్యి యోజనములు దాటి మారుతాత్మజుడైన మహాకపి హనుమంతుడు దివ్య ఔషధులను ధరించిన ఆ శైలంపై సంచరిస్తూ అన్వేషించెను।

Verse 64

महौषध्यस्ततस्सर्वास्तस्मिन् पर्वतसत्तमे ।विज्ञायार्थिनमायान्तंततोजग्मुरदर्शनम् ।।6.74.64।।

అప్పుడు ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతమందున్న సమస్త మహౌషధులు, తమను కోరుతూ ఒక అన్వేషకుడు వచ్చాడని గ్రహించి, కనబడకుండా అదృశ్యమయ్యెను।

Verse 65

स तामहात्माहनुमानपश्यंश्चुकोपकोपाच्चभृशंननाद ।अमृष्यमाणोऽनगिनिकाशचक्षुर्महीधरेन्द्रंतमुवाचवाक्यम् ।।6.74.65।।

ఆ ఔషధులను చూడక మహాత్ముడైన హనుమంతుడు కోపంతో మండిపోయి, కోపావేశంలో ఘోరంగా గర్జించెను. సహించలేక అగ్నిసమాన నేత్రాలతో ఆ పర్వతేంద్రునితో కఠిన వాక్యములు పలికెను।

Verse 66

कीमेतदेवंसुविनिश्चितंतेयद्राघवेनासिकृतानुकम्प ।पश्याद्यमद्बाहुबलाभिभूतोविकीर्णमात्मानमथोनगेन्द्र ।।6.74.66।।

నీ ఈ దృఢనిశ్చయం ఏమిటి—రాఘవునిపై కరుణ చూపకపోవడం ఎందుకు? చూడు, ఓ పర్వతరాజా! నా భుజబలానికి లోబడి నీవు ఈనాడు చిద్రమై పడిపోతావు।

Verse 67

स तस्यशृङ्गंसनगंसनागंसकाञ्चनंधातुसहस्रजुष्टम् ।विकीर्णकूटंज्वलिताग्रसानुंप्रगृह्यवेगात्सहसोन्ममाथ ।।6.74.67।।

అప్పుడు అతడు ఆ పర్వతశిఖరాన్ని—వృక్షాలతోను ఏనుగులతోను కూడి, స్వర్ణసమృద్ధిగా, అనేక ధాతువులతో నిండినదాన్ని; శిఖరకూటాలు చిద్రమై, అగ్రభాగం జ్వలిస్తున్నట్లున్నదాన్ని—వేగంగా పట్టుకొని అకస్మాత్తుగా పెకిలించి లాగివేశాడు।

Verse 68

सतसमुत्पाट्यखमुत्पपातवित्रास्यलोकान् ससुरासुरेन्द्रान् ।संस्तूयमानःखचरैरनेकैर्जगामवेगाद्गरुडोग्रवेगः ।।6.74.68।।

ఆ పర్వతాన్ని పెకిలించి అతడు ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు; గరుడుని వంటి ఉగ్రవేగంతో దూసుకుపోతూ దేవాసురాధిపతులతో కూడిన లోకాలను భయపెట్టాడు. అనేక ఖచరులు స్తుతించగా, అతడు మహావేగంతో ముందుకు సాగాడు।

Verse 69

स भास्कराध्वानमनुप्रपन्नस्तंभास्कराभंशिखरंप्रगृह्य ।बभौतदाभास्करसन्निकाशोरवेस्समीपेप्रतिभास्कराभः ।।6.74.69।।

సూర్యమార్గాన్ని చేరి, సూర్యసమాన కాంతిగల ఆ శిఖరాన్ని మోసుకుంటూ అతడు అప్పుడు తానూ సూర్యసదృశంగా ప్రకాశించాడు; రవికి సమీపంలో రెండవ సూర్యుడు కనిపించినట్లుగా।

Verse 70

स तेनशैलेनभृशंरराजशैलोपमोगन्धवहात्मजस्तु ।सहस्रधारेणसपावकेनचक्रेणखेविष्णुरिवार्पितेन ।।6.74.70।।

ఆ పర్వతాన్ని ధరించిన పવનపుత్ర హనుమంతుడు అత్యంత ప్రకాశంతో విరాజిల్లెను; అతడు స్వయంగా పర్వతసమానుడు. ఆకాశంలో అతడు విష్ణువులాగా కనిపించెను, సహస్రధార అగ్నిమయ సుదర్శనచక్రాన్ని ధరించినట్టుగా।

Verse 71

तंवानराःप्रेक्ष्यविनेदुरुच्चैस्सतानपिप्रेक्ष्यमुदाननाद ।तेषांसमुध्घुष्टरवंनिशम्यलङ्कालयाभीमतरंविनेदुः ।।6.74.71।।

అతనిని చూచి వానరులు ఆనందంతో గొంతెత్తి హర్షధ్వని చేసిరి; అతడును వారిని చూచి సంతోషించి ఘోరంగా గర్జించెను. ఆ ఉద్ధుష్ట రవాన్ని విని లంకావాసులు భయంతో ఇంకా భయంకరంగా కేకలు వేసిరి।

Verse 72

ततोमहात्मानिपपाततस्मिन् शैलोत्तमेवानरसैन्यमथ्ये ।हर्युत्तमेभ्यशशिरसाऽभिवाद्यविभीषणंतत्र स सस्वजे च ।।6.74.72।।

అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు శ్రేష్ఠ పర్వతాన్ని తీసుకొని వానరసైన్యమధ్యకు దిగివచ్చెను. శ్రేష్ఠ వానరులకు శిరస్సు వంచి అభివాదం చేసి, అక్కడే విభీషణుని ఆలింగనం చేసెను।

Verse 73

तावप्युभौमानुषराजपुत्रौतंगन्धमाघ्रायमहौषधीनाम् ।बभूवतुस्तत्रतदाविशल्यावुत्तस्थुरन्ये च हरिप्रवीराः ।।6.74.73।।

మనుష్యరాజుని ఆ ఇద్దరు కుమారులు ఆ మహౌషధుల సువాసనను పీల్చగానే క్షణంలోనే బాణబాధలు, గాయాలు లేనివారైయ్యిరి. ఇతర వానర వీరులూ లేచి నిలిచిరి।

Verse 74

सर्वेविशल्याविरुजाःक्षणेनहरिप्रवीराश्चहताश्चयेस्युः ।गन्धेनतासांप्रवरौषधीनांसुप्तानिशान्तेष्विवसम्प्रबुद्धाः ।।6.74.74।।

క్షణంలోనే సమస్త వానర వీరులు—గాయపడినవారైనా, పడిపోయినవారైనా—ఆ శ్రేష్ఠ ఔషధుల సువాసనవల్ల బాణబాధలూ నొప్పీ లేనివారైయ్యిరి. వారు రాత్రి అంత్యంలో నిద్రలేచి మేల్కొన్నవారిలా లేచిరి।

Verse 75

दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः ।तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ।।6.74.75।।येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः ।हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ।।6.74.76।।

లంకలో వానరులు–రాక్షసులు యుద్ధం ప్రారంభమైన నాటి నుంచే, రావణుని ఆజ్ఞచేత—గౌరవరక్షణకై, ఏ ఆధారమూ మిగలకుండ చేయుటకై—ఈ ఆచారం నడిచింది।

Verse 76

दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः ।तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ।।6.74.75।।येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः ।हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ।।6.74.76।।

అక్కడ యుద్ధంలో వానరుల మహాబలవంతులైన నాయకులు సంహరించిన రాక్షసులు, పడిన వెంటనే అందరూ సముద్రంలోకి విసిరివేయబడేవారు।

Verse 77

అప్పుడు వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు మహావేగంతో ఆ ఔషధి పర్వతాన్ని హిమవంతునికి చేర్చి, మళ్లీ తిరిగి వచ్చి శ్రీరామునితో కలిశాడు।