Sarga 71

Verse 1

स्वबलंव्यथितंदृष्टवातुमुलंरोमहर्षणम् ।भ्रातृ़ंश्चनिहतान् दृष्टवाशक्रतुल्यपराक्रमान् ।।।।पितृव्यौचापिसनृदृश्यसमरेसन्निघादितौ ।युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौराक्षसर्षभौ ।।।।चुकोप च महातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि ।अतिकायोऽद्रिसङ्काशोदेवदानवदर्पहा ।।।।

తన సైన్యం చిత్తుగా ఓడిపోయి వ్యాకులమై, రోమాంచం కలిగించే భయంకర కలకలంలో ఉన్నదని చూసి; ఇంద్రసమ పరాక్రమం గల తన సోదరులు హతులై పడివున్నారని చూసి; సమరంలో తన పితృవ్యులు కూడా సంహరింపబడ్డారని గమనించి; రాక్షసవృషభులైన తన సోదరులు యుద్ధోన్మత్తుడు, మత్తుడు పడిపోయినదాన్ని చూసి—బ్రహ్మదేవుని వరప్రాప్తుడైన మహాతేజస్సు గల, పర్వతసమాకారుడైన, దేవ-దానవుల దర్పాన్ని దమనించే అటికాయుడు యుద్ధభూమిలో కోపంతో మండిపడ్డాడు।

Verse 2

स्वबलंव्यथितंदृष्टवातुमुलंरोमहर्षणम् ।भ्रातृ़ंश्चनिहतान् दृष्टवाशक्रतुल्यपराक्रमान् ।।6.71.1।।पितृव्यौचापिसनृदृश्यसमरेसन्निघादितौ ।युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौराक्षसर्षभौ ।।6.71.2।।चुकोप च महातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि ।अतिकायोऽद्रिसङ्काशोदेवदानवदर्पहा ।।6.71.3।।

తన సైన్యం చిత్తుగా ఓడిపోయి వ్యాకులమై, రోమాంచం కలిగించే భయంకర కలకలంలో ఉన్నదని చూసి; ఇంద్రసమ పరాక్రమం గల తన సోదరులు హతులై పడివున్నారని చూసి; సమరంలో తన పితృవ్యులు కూడా సంహరింపబడ్డారని గమనించి; రాక్షసవృషభులైన తన సోదరులు యుద్ధోన్మత్తుడు, మత్తుడు పడిపోయినదాన్ని చూసి—బ్రహ్మదేవుని వరప్రాప్తుడైన మహాతేజస్సు గల, పర్వతసమాకారుడైన, దేవ-దానవుల దర్పాన్ని దమనించే అటికాయుడు యుద్ధభూమిలో కోపంతో మండిపడ్డాడు।

Verse 3

स्वबलंव्यथितंदृष्टवातुमुलंरोमहर्षणम् ।भ्रातृ़ंश्चनिहतान् दृष्टवाशक्रतुल्यपराक्रमान् ।।6.71.1।।पितृव्यौचापिसनृदृश्यसमरेसन्निघादितौ ।युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौराक्षसर्षभौ ।।6.71.2।।चुकोप च महातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि ।अतिकायोऽद्रिसङ्काशोदेवदानवदर्पहा ।।6.71.3।।

తన సైన్యం చిత్తుగా ఓడిపోయి వ్యాకులమై, రోమాంచం కలిగించే భయంకర కలకలంలో ఉన్నదని చూసి; ఇంద్రసమ పరాక్రమం గల తన సోదరులు హతులై పడివున్నారని చూసి; సమరంలో తన పితృవ్యులు కూడా సంహరింపబడ్డారని గమనించి; రాక్షసవృషభులైన తన సోదరులు యుద్ధోన్మత్తుడు, మత్తుడు పడిపోయినదాన్ని చూసి—బ్రహ్మదేవుని వరప్రాప్తుడైన మహాతేజస్సు గల, పర్వతసమాకారుడైన, దేవ-దానవుల దర్పాన్ని దమనించే అటికాయుడు యుద్ధభూమిలో కోపంతో మండిపడ్డాడు।

Verse 4

स भास्करसहस्रस्यसङ्घातमिवभास्वरम् ।रथमास्थायशक्रारिरभिदुद्राववानरान् ।।।।

వెయ్యి సూర్యుల సమిష్టి కాంతివలె ప్రకాశిస్తూ శక్రశత్రువు రథమారూఢుడై వానరులపై నేరుగా దూసుకొచ్చాడు।

Verse 5

स विस्फार्यमहाचापंकिरीटीमृष्टकुण्डलः ।नामविश्रावयामासननाद च महास्वनम् ।।।।

కిరీటధారి, మెరుస్తున్న కుండలాలతో అలంకృతుడైన లక్ష్మణుడు మహాధనుస్సును టంకరింపజేసి, తన నామాన్ని ఘోషించి, మహానాదంతో గర్జించాడు।

Verse 6

तेनसिंहप्रणादेननामविश्रावणेन च ।ज्याशब्देन च भीमेनत्रासयामासवानरान् ।।।।

ఆ సింహనాదముతో, తన నామఘోషణతో, మరియు భయంకరమైన ధనుర్జ్యా ధ్వనితో అతడు వానరసేనను భీతిపరచెను॥

Verse 7

तेदृष्टवादेहमाहात्म्यंकुम्भकर्णोऽयमुथतितः ।भयार्तावानरास्सर्वेसंश्रयन्तेपरस्परम् ।।।।

ఆ దేహపు అపార మహిమను చూచి వానర వీరులు—“ఇది కుంభకర్ణుడు మళ్లీ లేచాడు” అని భావించారు. భయంతో ఆర్తులై అందరూ పరస్పరం ఆశ్రయించి ఒకరినొకరు అంటిపెట్టుకున్నారు.

Verse 8

तेतस्यरूपमालोक्ययथाविष्टोस्त्रिविक्रमे ।भयाद्वानरयूधास्तेविद्रवन्तिततस्ततः ।।।।

అతని రూపాన్ని చూచి—త్రివిక్రముని పరాక్రమం ఆవేశించినవాడివలె—భయంతో ఆ వానరయోధుల గుంపులు అన్ని దిశలకూ చెదిరి పారిపోయాయి।

Verse 9

तेऽतिकायंसमासाद्यवानरामूढचेतसः ।शरण्यंशरणंजग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे ।।।।

అతికాయుని ఎదుర్కొని వానర వీరులు మోహితచిత్తులయ్యారు. యుద్ధంలో వారు శరణ్యుడైన లక్ష్మణాగ్రజుడు శ్రీరాముని శరణు చేరిరి।

Verse 10

तोऽतिकायंकाकुत्स्थोरथस्थंपर्वतोपमम् ।ददर्शधवनिनंदूराद्गर्जन्तंकालमेघवत् ।।।।

అప్పుడు కాకుత్స్థుడు శ్రీరాముడు దూరం నుంచే అటికాయుణ్ని చూశాడు—రథస్థుడై, పర్వతసముడై, ధనుస్సు ధరించి, ప్రళయకాల మేఘంలా గర్జిస్తున్నవాడిగా।

Verse 11

स तंदृष्टवामहात्मानंराघवस्तुविसिस्मिये ।वानरान् सान्त्वयित्वा च विभीषणमुवाच ह ।।।।

ఆ మహాత్ముని చూచి రాఘవుడు విస్మయమొందెను. అనంతరం వానరులను సాంత్వనపరచి విభీషణునితో ఇలా పలికెను।

Verse 12

कोऽसौपर्वतसङ्काशोधनुष्मान्हरिलोचनः ।युक्तेहयसहस्रेणविशालेस्यन्दनेस्थितः ।।।।

అతడు ఎవరు—పర్వతసమాన మహాకాయుడు, ధనుస్సు ధరించినవాడు, హరితనేత్రుడు—వెయ్యి గుర్రములు జోడించిన విశాల రథములో నిలిచియున్నాడు?

Verse 13

य एषनिशितैश्शूलैस्सुतीक्णैःप्रासमुद्गरैः ।अर्चिष्मद्भिर्वृतोभातिभूतैरिवमहेश्वरः ।।।।

అతడు ఎవరు—నిశితమైన త్రిశూలములు, అత్యంత తీక్ష్ణమైన ప్రాసములు, ముద్గరములు వంటి జ్వలించే ఆయుధములతో చుట్టుముట్టబడి, భూతగణములతో పరివృతుడైన మహేశ్వరునివలె ప్రకాశిస్తున్నాడు?

Verse 14

कालजिह्वाप्रकाशाभिर्यएषोऽतिविराजते ।आवृतोरथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिवतोयदः ।।।।

అతడు ఎవరు—కాలజిహ్వలవలె ప్రకాశించే రథశక్తులతో ఆవరించబడి అత్యంత విరాజిల్లుతున్నాడు; విద్యుత్తులతో చుట్టుముట్టబడిన మేఘమువలె?

Verse 15

धनूंषिचास्यसज्जानिहेमपृष्ठानिसर्वशः ।शोभयन्तिरथश्रेष्ठंशक्रचापमिवाम्बरम् ।।।।

అతని సర్వత్ర సిద్ధంగా ఉన్న స్వర్ణపృష్ఠ ధనుస్సులు ఆ శ్రేష్ఠ రథాన్ని అలంకరిస్తున్నాయి; అది ఇంద్రధనుస్సు ఆకాశాన్ని శోభింపజేసినట్లే।

Verse 16

क एषरक्षश्शार्दूलोरणभूमिविराजयन् ।अभ्येतिरथिनांश्रेष्ठोरथेनादित्यतेजसा ।।।।ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेनराहुणाभिविराजते ।सूर्यरमशिनिभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन् ।।।।

యుద్ధభూమిని ప్రకాశింపజేస్తూ, సూర్యతేజస్సుతో దీప్తించే రథంపై అధిరోహించి రథికులలో శ్రేష్ఠుడై ముందుకు వస్తున్న ఈ రాక్షసశార్దూలుడు ఎవరు? ధ్వజదండ శిఖరంపై స్థాపితమైన రాహు-చిహ్నంతో అతని ధ్వజం మెరిసిపోతుంది; సూర్యకిరణసమానమైన బాణాలతో దశదిశలను వెలిగిస్తున్నాడు।

Verse 17

क एषरक्षश्शार्दूलोरणभूमिविराजयन् ।अभ्येतिरथिनांश्रेष्ठोरथेनादित्यतेजसा ।।6.71.16।।ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेनराहुणाभिविराजते ।सूर्यरमशिनिभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन् ।।6.71.17।।

అతని ధనుస్సు కూడా ప్రకాశిస్తోంది—త్రివక్రంగా, మేఘగర్జనవంటి నాదంతో, స్వర్ణపృష్ఠ అలంకారంతో—శతక్రతు (ఇంద్రుడు) ధనుస్సుతో సమానంగా ప్రసిద్ధమైనది।

Verse 18

त्रिणतंमेघसन्नादंहेमपृष्ठमलङ्कृतम् ।शतक्रतुधनुःप्रख्यंधनुश्चास्यविराजते ।।।।

అతని ధనుస్సు కూడా ప్రకాశిస్తోంది—త్రివక్రంగా, మేఘగర్జనవంటి నాదంతో, స్వర్ణపృష్ఠ అలంకారంతో—శతక్రతు (ఇంద్రుడు) ధనుస్సుతో సమానంగా ప్రసిద్ధమైనది।

Verse 19

स ध्वजस्सपताकश्चसानुकर्षोमहारथः ।चतुस्सादिसमायुक्तोमेघस्तनितानि ।।।।

ఆ మహారథం ధ్వజం, పతాకతో కూడి, సమస్త ఉపకరణాలతో సుసజ్జితమై, నాలుగు సారథులతో సమాయుక్తమై, మేఘగర్జనవలె గంభీరంగా మ్రోగింది।

Verse 20

विंशतिर्दशचाष्टौ च तूण्योऽस्यरथमास्थिताः ।कार्मुकानि च भीमानिज्याश्चकाञ्चनपिङ्गळाः ।।।।

అతని రథంపై ఇరవై తూణీరాలు అమర్చబడి ఉన్నాయి; పది భయంకరమైన ధనుస్సులు, అలాగే కాంచన-పింగళవర్ణమైన ఎనిమిది జ్యాలు కూడా సక్రమంగా నిలిపి ఉన్నాయి।

Verse 21

द्वौ च खडगौरथगतौपार्श्वस्थौपार्श्वशोभितौ ।चतुर्हस्तत्सरुयुतौव्यक्तहस्तदशायतौ ।।।।

రథంలోని రెండు ప్రక్కలపై అలంకారంలా రెండు ఖడ్గాలు వేలాడుతున్నాయి; అవి నాలుగు హస్తాల ప్రమాణమైన ముఠితో కూడి, స్పష్టంగా పది హస్తాల పొడవు కలవై ఉన్నాయి।

Verse 22

रक्तगण्ठगुणोधीरोमहापर्वतसन्निभः ।कालःकालमहावक्त्रोमेघस्थइवभास्करः ।।।।

మెడలో రక్తవర్ణ మాల ధరించిన ఆ ధీరుడు మహాపర్వతసమానంగా నిలిచెను; కాలుడివలె భయంకరుడు, అంధకారమయ మహావక్త్రుడు—మేఘావృత భాస్కరునివలె ప్రకాశించెను।

Verse 23

काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्यांभूजाभ्यामेषशोभते ।शृङ्गाभ्यामिवतुङ्गाभ्यांहिमवान् पर्वतोत्तमः ।।।।

కాంచన అంగదాలతో బంధింపబడిన రెండు భుజాలతో అతడు ప్రకాశించెను; రెండు ఎత్తైన శృంగాలతో ఉన్న పర్వతోత్తమ హిమవంతునివలె।

Verse 24

कुण्डलाभ्यांतुयस्यैतद्भतध्भातिशुभेक्ष ।पुनर्वस्वन्तरगतंपूर्णंभिंबमिवैंदवम् ।।।।

హే శుభనేత్రా! అతని రెండు కుండలాల మధ్య అతని ముఖము అలా ప్రకాశిస్తుంది; పునర్వసు నక్షత్రమధ్యంలో నిలిచిన పూర్ణ చంద్రబింబంలా వెలుగుతుంది।

Verse 25

आचक्ष्वमेमहाबाहोत्वमेनंराक्षसोत्तमम् ।यंदृष्टवावानरास्सर्वेभयार्ताविद्रुतादिशः ।।।।

హే మహాబాహో! నాకు చెప్పుము—ఈ రాక్షసోత్తముడు ఎవడు? ఇతనిని చూచి సమస్త వానరులు భయార్తులై అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు।

Verse 26

स पृष्टोराजपुत्रेणरामेणामिततेजसा ।आचचक्षेमहातेजारघवायविभीषणः ।।।।

అమిత తేజస్సుగల రాజపుత్రుడు రాముడు అడుగగా, మహాతేజస్సుగల విభీషణుడు రాఘవునికి దానిని వివరించాడు।

Verse 27

दशग्रीवोमहातेजाराजावैश्रवणानुजः ।भीमकर्मामहोत्साहोरावणोराक्षसाधिपः ।।।।

దశగ్రీవుడు, మహాతేజస్సుగల రాజు—వైశ్రవణుని అనుజుడు—భీమకర్ముడు, మహోత్సాహి రావణుడే రాక్షసాధిపతి।

Verse 28

तस्यासीद्वीर्यवान्पुत्रोरावणप्रतिमोरणे ।वृद्धसेवीश्रुतिधरस्सर्वास्त्रविदुषांवरः ।।।।

అతనికి ఒక వీర్యవంతుడైన కుమారుడు జన్మించాడు; యుద్ధంలో రావణునికి సమానుడు. అతడు వృద్ధసేవకుడు, శ్రుతిధరుడు, సమస్తాస్త్రవిదులలో శ్రేష్ఠుడు।

Verse 29

अश्वपृष्ठेरथेनागेखडगेधनुषिकर्षणे ।भेदेसान्त्वे च दाने च नयेमन्त्रे च सम्मतः ।।।।

అతడు అశ్వారోహణం, రథారోహణం, గజారోహణంలోను, ఖడ్గం‑ధనుస్సు ప్రయోగంలోను నిపుణుడు; అలాగే భేదం, సాంత్వం, దానం, నీతి, మంత్రణ—ఇవన్నిటిలోనూ సమ్మతుడై యుండెను।

Verse 30

यस्यबाहूसमाश्रित्यलङ्कावसतिनिर्भया ।तनयंधान्यमालिन्याअतिकायमिमंविदुः ।।।।

య whose భుజబలాన్ని ఆశ్రయించి లంక నిర్భయంగా నివసించుచున్నదో—ధాన్యమాలినీ కుమారుడైన ఇతడే ‘అతికాయుడు’ అని తెలుసుకొనుడి।

Verse 31

एतेनाराधितोब्रह्मोतपसाभावितात्मना ।अस्त्राणिचाप्यवाप्तानिरिपवश्चपराजिताः ।।।।

తపస్సుతో ఆత్మను శుద్ధి చేసుకొని ఇతడు బ్రహ్మదేవుని ఆరాధించాడు; అలాగే దివ్యాస్త్రాలను పొందాడు—వాటితో శత్రువులను పరాజయపరచెను।

Verse 32

सुरासुरैरवध्यत्वंदत्तमस्मैस्वयम्भुवा ।एतच्चकवचंदिव्यंरधश्चैषोऽरभास्वरः ।।।।

స్వయంభూ బ్రహ్మదేవుడు ఇతనికి దేవాసురులచే అవధ్యత్వాన్ని ప్రసాదించాడు; అలాగే ఇతనికి ఈ దివ్య కవచమును, సూర్యసమ ప్రకాశించే ఈ రథమును కూడా కలదు।

Verse 33

एतेनशतशोदेवादानवाश्चपराजिताः ।रक्षितानि च रक्षांसियक्षाश्चापिनिषूदिताः ।।।।

ఇతనిచేత వందలాది దేవులు, దానవులు పరాజితులయ్యారు; రాక్షసులు రక్షింపబడ్డారు, యక్షులుకూడా సంహరింపబడ్డారు॥

Verse 34

वज्रंविष्टम्भितंयेनबाणैरिन्द्रस्यधीमतः ।पाशस्सलिलराजस्यरणेप्रतिहतस्तथा ।।।।एषोऽतिकायोबलवान्राक्षसानामथर्षभः ।रावणस्यतोधीमान्देवदानवदर्पहा ।।।।

ఎవడు తన బాణములతో ధీమంతుడైన ఇంద్రుని వజ్రాన్ని అడ్డగించెనో; అలాగే యుద్ధంలో జలరాజు వరుణుని పాశమును కూడా ప్రతిహతం చేసెను॥

Verse 35

वज्रंविष्टम्भितंयेनबाणैरिन्द्रस्यधीमतः ।पाशस्सलिलराजस्यरणेप्रतिहतस्तथा ।।6.71.34।।एषोऽतिकायोबलवान्राक्षसानामथर्षभः ।रावणस्यतोधीमान्देवदानवदर्पहा ।।6.71.35।।

ఇతడే అతికాయుడు—బలవంతుడు, రాక్షసులలో వృషభసముడు; రావణుని ధీమంతుడైన కుమారుడు, దేవదానవుల దర్పాన్ని నశింపజేయువాడు॥

Verse 36

तदस्मिन्क्रियतांयत्नःक्षिप्रंपुरुषपुंगव ।पुरावानरसैन्यानिक्ष्यंनयतिसायकैः ।।।।

కాబట్టి, ఓ పురుషపుంగవా, ఇతనిపై శీఘ్రముగా యత్నము చేయుము; లేనియెడల ఇతడు తన శరములతో వానరసైన్యమును ముందే నాశనమునకు నడిపించును॥

Verse 37

ततोतिकायोबलवान्प्रविश्यहरिवाहिनीम् ।विष्फारयामासधनुर्ननाद च पुनःपुनः ।।।।

అప్పుడు బలవంతుడైన అతికాయుడు హరివాహినిలో ప్రవేశించెను; ధనుస్సును టంకారింపజేసి, మళ్లీ మళ్లీ గర్జించెను॥

Verse 38

तंभीमवपुषंदृष्टवारथस्थंरथिनांवरम् ।अभिपेतुर्महात्मानोयेप्रधानावनौकसः ।।।।

భయంకర రూపధారి, రథస్థుడై రథవీరులలో శ్రేష్ఠుడైన అతనిని చూచి ప్రధాన మహాత్మ వానరులు అతనిపై దూకి పడ్డారు।

Verse 39

कुमुदोद्विविदोमैन्दोनीलश्शरभएव च ।पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चयुगपत्समभिद्रवन् ।।।।

కుముదుడు, ద్వివిదుడు, మైందుడు, నీలుడు, శరభుడూ—వృక్షాలు, గిరిశిఖరాలు చేతబట్టి ఒకేసారి అతనిపై దాడి చేశారు।

Verse 40

तेषांवृक्षांश्चशैलांश्चशरैःकाञ्चनभूषणैः ।अतिकायोमहातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदांवरः ।।।।

అస్త్రవిద్యలో శ్రేష్ఠుడైన మహాతేజస్వి అతికాయుడు స్వర్ణాభరణ బాణాలతో వారు విసిరిన వృక్షాలు, శిలలను చీల్చివేశాడు।

Verse 41

तांश्चैवसर्वान् स हरीन् शरैस्सर्वायसैर्बली ।विव्याथाभिमुखस्सङ्ख्येभीमकायोनिशाचर ।।।।

భీమకాయుడైన ఆ బలవంత నిశాచరుడు యుద్ధంలో ఎదురుగా నిలిచి ఇనుప బాణాలతో ఆ వానరులందరినీ గాయపరిచాడు।

Verse 42

तेऽर्दितांबाणवर्षेणभिन्नगात्राःप्लवङ्गमाः ।न शेकुरतिकायस्यप्रतिकर्तुंमहारणे ।।।।

అతికాయుని బాణవర్షానికి నలిగిపోయి, అవయవాలు చీలి గాయపడిన ఆ ప్లవంగములు ఆ మహారణ్యంలో అతనికి ప్రతిఘాతం చేయలేకపోయిరి।

Verse 43

तत् त्सैन्यंहरिवीराणांत्रासयामासराक्षसः ।मृगयूथमिवक्रुद्धोहरिर्यौवनदर्पितः ।।।।

ఆ రాక్షసుడు వానర వీరుల సేనను భయాక్రాంతం చేసెను—యౌవనదర్పంతో ఉగ్రుడైన క్రోధిత సింహము జింకల గుంపును చెదరగొట్టినట్లు।

Verse 44

सराक्षसेन्द्रोहरिसैन्यमध्येनायुध्यमानंनिजघानकञ्चित् ।उपेत्यरामंसधम: कलापी स गर्वितंवाक्यमिदंबभाषे ।।।।

రాక్షసేంద్రుడు వానరసేన మధ్యలో యుద్ధం చేస్తున్నవారినే సంహరించెను; యుద్ధం చేయనివారిని ఎవరినీ కాదు। తరువాత చేతిలో ధనుస్సు, వెనుక తూణీ ధరించి రాముని సమీపించి గర్వభరితమైన ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 45

रथेस्थितोहंशरचापपाणिर्नप्राकृतंकञ्चनयोधयामि ।यस्यास्तिकश्चिद्व्यवसाययुक्तोददातुमेक्षिप्रमिहाद्ययुद्धम् ।।।।

నేను రథస్థుడను, చేతిలో ధనుస్సు బాణములు; సామాన్య యోధులతో యుద్ధం చేయను. ఇక్కడ ఎవరికైనా దృఢనిశ్చయం, సామర్థ్యం ఉంటే, ఈ రోజే త్వరగా నాకు యుద్ధం ప్రసాదించుగాక।

Verse 46

तत्तस्यवाक्यंब्रुवतोनिशम्यचुकोपसौमित्रिरमित्रहन्ता ।अमृष्यमाणश्चसमुत्पपातजग्राहचापं च ततस्स्मयित्वा ।।।।

అతడు ఆ మాటలు పలుకగా విని, శత్రుహంత సౌమిత్రి కోపంతో రగిలెను। ఆ గర్వాన్ని సహించలేక లేచి దూకి, తరువాత చిరునవ్వుతో ధనుస్సును పట్టుకొనెను।

Verse 47

क्रुद्धस्सौमित्रिरुत्पत्यतूणादाक्षिप्यसायकम् ।पुरस्तादतिकायस्यविचकर्षमहद्धनुः ।।।।

క్రోధంతో ఉప్పొంగిన సౌమిత్రి లక్ష్మణుడు ఒక్కసారిగా లేచి, తూణీరం నుండి బాణాన్ని తీసుకొని, అటికాయుని ముందర నిలిచి తన మహాధనుస్సును పూర్తిగా వెనక్కి లాగాడు।

Verse 48

पूरयन् स महींशैलानाकाशंसागरंदिशः ।ज्याशब्दोलक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन् रजनीचरान् ।।।।

లక్ష్మణుని ధనుస్సు యొక్క భయంకరమైన జ్యాధ్వని భూమి, పర్వతాలు, ఆకాశం, సముద్రం, అన్ని దిక్కులను నింపి, రజనీచరులను భీతిగొల్పింది।

Verse 49

सौमित्रेश्चापनिर्घोषंश्रुत्वाप्रतिभयंतदा ।विसिष्मियेमहातेजाराक्षसेन्द्रात्मजोबली ।।।।

అప్పుడు సౌమిత్రి ధనుస్సు యొక్క గర్జనసమానమైన టంకారాన్ని విని, రాక్షసేంద్రుని తేజోవంతుడైన బలవంతుడైన కుమారుడుకూడా భయంతో ఆశ్చర్యచకితుడయ్యాడు।

Verse 50

अथातिकायःकुपितोदृष्टवालक्ष्मणमुत्थितम् ।आदायनिशितंबाणमिदंवचनमब्रवीत् ।।।।

అనంతరం లక్ష్మణుడు లేచి ఎదురుగా నిలిచినదాన్ని చూసి అటికాయుడు కోపంతో రగిలిపోయి, పదునైన బాణాన్ని తీసుకొని ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 51

बालस्त्वमसिसौमित्रेविक्रमेष्वविचक्षणः ।गच्छकिंकालसदृशंमांयोधयतुमिच्छसि ।।।।

సౌమిత్రీ, నీవు ఇంకా బాలుడవు; విక్రమకార్యాలలో వివేకం లేదు. వెళ్ళు—కాలసమానమైన నాతో యుద్ధం చేయాలని ఎందుకు కోరుతున్నావు?

Verse 52

न हिमद्बाहुसृष्टानामस्त्राणाहिमवानपि ।सोढुमुत्सहतेवेगमन्तरिक्षमथोमही ।।।।

నా భుజం నుండి విడిచిన అస్త్రాల వేగాన్ని హిమవంతుడుకూడా భరించలేడు; అంతరిక్షమూ కాదు, భూమియూ కాదు—ఆ బలాన్ని మోయలేవు.

Verse 53

सुखप्रसुप्तंकालाग्निंविबोधयितुमिच्छसि ।न्यस्यचापंनिवर्तस्वमाप्राणान् जहिमद्गतः ।।।।

సుఖంగా నిద్రిస్తున్న ప్రళయాగ్నిని నీవు మేల్కొలపాలని కోరుతున్నావా? ధనుస్సు దించి వెనుదిరుగు; నాపై వచ్చి ప్రాణాలు కోల్పోకు.

Verse 54

अथवात्वंप्रतिष्टब्धो न निवर्तितुमिच्छसि ।तिष्ठप्राणान् परित्यज्यगमिष्यसियमक्ष्यम् ।।।।

లేదా నీవు మొండిగా వెనుదిరగనని అనుకుంటే, నిలుచో; ప్రాణాలు విడిచి యమలోకానికి వెళ్లిపోతావు.

Verse 55

पश्यमेनिशितान्बाणानरिदर्पनिषूदनान् ।ईश्वरायुधसङ्काशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान् ।।।।

నా పదునైన బాణాలను చూడు—శత్రువుల గర్వాన్ని నశింపజేసేవి; ఈశ్వరాయుధాల వలె, తప్త స్వర్ణాభరణాలతో అలంకృతమైనవి.

Verse 56

एषतेसर्पसंकाशोबाणःपास्यतिशोणितम् ।मृगराजइवक्रुद्धोनागराजस्यशोणितम् ।।।।इत्येवमुक्त्वासंक्रुद्धश्शरंधनुषिसंदधे ।

ఈ నా సర్పసదృశమైన బాణము నీ రక్తమును పానము చేయును—క్రోధించిన సింహము గజరాజ రక్తమును పానము చేయునట్లు. ఇట్లు చెప్పి అతడు మహాక్రోధంతో బాణమును ధనుస్సుపై సంధించాడు॥

Verse 57

श्रुत्वातिकायस्यवचस्सरोषंसगर्वितंसम्यतिराजपुत्रः ।स सञ्चुकोपातिबलोमनस्वीरुवाचवाक्यं च ततोमहार्थम् ।।।।

యుద్ధభూమిలో అతికాయుని క్రోధభరితమైన, గర్వోక్తమైన మాటలు విని రాజపుత్రుడు—అతిబలవంతుడు, ఉన్నతమనస్సుగలవాడు—తానూ కోపించి, అనంతరం మహార్థమైన ప్రత్యుత్తర వాక్యమును పలికెను॥

Verse 58

न वाक्यमात्रेणभवान् प्रधानो न कत्थनात्सत्पुरुषाभवन्ति ।मयिस्थितेधन्विनिबाणपाणौनिदर्शयस्वात्मबलंदुरात्मन् ।।।।

కేవలం మాటలతో నీవు ప్రధానుడవు కావు; గొప్పలు చెప్పుటతో సత్పురుషులు కారు. నేను ఇక్కడ ధనుర్ధరుడనై, బాణము చేతిలో సిద్ధంగా నిలిచియున్నాను—హే దురాత్మా, నీ స్వబలమును చూపుము॥

Verse 59

कर्मणासूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि ।पौरुषेणतुयोयुक्तस्सतुशूरइतिस्मृतः ।।।।

కర్మచేతనే నిన్ను నీవు తెలియజేయుము; గొప్పలు చెప్పుట నీకు తగదు. యథార్థంగా పౌరుషముతో యుక్తుడైనవాడే ‘శూరుడు’ అని స్మరింపబడును॥

Verse 60

सर्वायुधसमायुक्तोधन्वीत्वंरथमास्थितः ।शरैर्वायदिवाप्यस्त्रैर्दर्शयस्वपराक्रमम् ।।।।

నీవు సమస్త ఆయుధాలతో సన్నద్ధుడైన ధనుర్ధరుడై రథారూఢుడవై ఉన్నావు; ఈ ప్రదర్శన మాత్రమేగాని ప్రమాణం కాదు. బాణములచేత గాని ఇతరాస్త్రములచేత గాని నీ పరాక్రమాన్ని చూపుము।

Verse 61

ततश्शिरस्तेनिशितैःपातयिष्याम्यहंशरैः ।मारुतःकालसम्पक्वंवृन्तात्ताळफलंयथा ।।।।

అప్పుడు నేను నిశిత బాణములతో నీ శిరస్సును పడగొట్టుదును—కాలసంపక్వమైన తాళఫలాన్ని గాలి కాడ నుండి పడగొట్టినట్లు।

Verse 62

अद्यतेमामकाबाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः ।पास्यन्तिरुधिरंगात्राद्बाणशल्यान्तरोत्थितम् ।।।।

ఈ రోజు నా బాణములు తప్తకాంచనాభరణాలతో ప్రకాశిస్తూ, నీ గాత్రమున బాణశల్యగాయాల మధ్యనుండి ఉప్పొంగే రుధిరాన్ని పానము చేయును।

Verse 63

बालोऽयमितिविज्ञाय न मावज्ञातुमर्हसि ।बालोवायदिवावृद्धोमृत्युंजानीहिसंयुगे ।।।।बालेनविष्णुनालोकास्त्रयःक्रान्तास्त्रिविक्रमैः ।

‘ఇతడు బాలుడు’ అని తెలిసి నన్ను అవమానించకుము. బాలుడైనా వృద్ధుడైనా—యుద్ధంలో నన్ను మృత్యువుగా తెలుసుకొనుము. ఎందుకంటే బాలుడైన విష్ణువు కూడా త్రివిక్రమరూపంలో మూడు అడుగులతో త్రిలోకమును ఆక్రమించాడు।

Verse 64

लक्ष्मणस्यवचश्श्रुत्वाहेतुमत्परमार्थवत् ।।।।अतिकायःप्रचुक्रोधबाणंचोत्तममाददे ।

లక్ష్మణుని హేతుమత్, పరమార్థవంతమైన వచనములు విని అతికాయుడు తీవ్రంగా కోపించి, ఉత్తమమైన బాణమును గ్రహించెను।

Verse 65

ततोविद्याधराभूतादेवादैत्यामहर्षयः ।।।।गुह्यकाश्चमहात्मानस्तद्युद्धंद्रष्टुमागमन् ।

అప్పుడు విద్యాధరులు, భూతులు, దేవులు, దైత్యులు, మహర్షులు మరియు మహాత్ములైన గుహ్యకులు—ఆ యుద్ధాన్ని దర్శించుటకు అక్కడికి వచ్చారు।

Verse 66

तोऽतिकायःकुपितश्चापमारोप्यसायकम् ।।।।लक्ष्मणायप्रचिक्षेपसङ्क्षिपन्निवचाम्बरम् ।

అప్పుడు కోపోద్రిక్తుడైన అతికాయుడు ధనుస్సుపై బాణాన్ని ఎక్కించి లక్ష్మణుని మీదికి విసిరాడు—ఆకాశాన్నే చీల్చినట్లుగా।

Verse 67

तमापतन्तंनिशितंशरमाशीविषोपमम् ।।।।अर्धचन्द्रेणचिच्छेदलक्ष्मणःपरवीरहा ।

విషసర్పసమానమైన ఆ పదునైన, దూసుకొచ్చే బాణాన్ని పరవీరహంతుడైన లక్ష్మణుడు అర్ధచంద్రాకార బాణంతో నరికివేశాడు।

Verse 68

तंनिकृत्तंशरंदृष्टवाकृत्तभोगमिवोरगम् ।।।।अतिकायोभृशंक्रुद्धःपञ्चबाणान् समाददे ।

తన బాణం నరికివేయబడినదాన్ని చూసి—కుండలాలు కోసిన సర్పంలా—అతికాయుడు తీవ్రంగా కోపించి ఐదు బాణాలను తీసుకున్నాడు।

Verse 69

तान्शरान् सम्प्रचिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः ।।।।तानप्राप्तान् शरैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदभरतानुजः ।

ఆ నిశాచరుడు ఆ బాణాలను లక్ష్మణుని మీదికి విసిరాడు; కానీ భరతానుజుడైన లక్ష్మణుడు అవి చేరకముందే పదునైన బాణాలతో వాటిని నరికివేశాడు।

Verse 70

सतान् छित्त्वाशितैर्बाणैर्लक्ष्मणःपरवीरहा ।।।।आददेनिशितंबाणंज्वलन्तमिवतेजसा ।

తీక్ష్ణ బాణాలతో ఆ ఆయుధాలను ఛేదించిన పరవీరహా లక్ష్మణుడు, తన తేజస్సుతోనే జ్వలిస్తున్నట్లున్న మరో పదునైన బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.

Verse 71

तमादायधनुश्श्रेष्ठेयोजयामासलक्ष्मणः ।।।।विचकर्ष च वेगेनविससर्ज च वीर्यवान् ।

ఆ బాణాన్ని తీసుకొని వీరుడైన లక్ష్మణుడు తన ఉత్తమ ధనుస్సుకు దానిని అమర్చాడు; వేగంగా లాగి విడిచిపెట్టాడు.

Verse 72

पूर्णायतविसृषेनशरेणनतपर्वणा ।।।।ललाटेराक्षसश्रेष्ठमाजघान स वीर्यवान् ।

పూర్తిగా లాగి విడిచిన, వంగిన సంధులు గల ఆ బాణంతో ఆ వీరుడు రాక్షసశ్రేష్ఠుని లలాటంపై బలంగా కొట్టాడు.

Verse 73

सललाटेशरोमग्नस्तस्यभीमस्यरक्षसः ।।।।ददृशेशोणितेनाक्तःपन्नगेन्द्रइवाचले ।

ఆ భయంకర రాక్షసుని లలాటంలో బాణం లోతుగా దిగిపోయింది; రక్తంతో తడిసిన అది కొండపై కనిపించే నాగేంద్రునిలా దర్శనమిచ్చింది.

Verse 74

राक्षसःप्रचकम्पे च लक्ष्मणेषुप्रपीडितः ।।।।रुद्रबाणहतंघोरंयथात्रिपुरगोपुरम् ।

లక్ష్మణుని బాణాలచేత తీవ్రంగా పీడింపబడిన ఆ రాక్షసుడు బలంగా కంపించాడు—రుద్రబాణంతో తాకబడిన త్రిపుర గోపురము భయంకరంగా వణికినట్లు।

Verse 75

चिन्तयामासचाश्वास्यविमृश्य च महाबलः ।।।।साधुबाणनिपातेनश्लाघनीयोऽसिमेरिपुः ।

ఆ మహాబలుడు శ్వాసను సర్దుకొని ఆలోచించి—“సాధు! ఈ బాణపాతంతో నీవు నాకు ప్రశంసనీయుడైన శత్రువు” అని అన్నాడు।

Verse 76

विधायैवंविनम्यास्यंनियम्य च भुजावुभौ ।।।।स रथोपस्थमास्थायरथेनप्रचचार ह ।

అలా చేసి ముఖాన్ని వంచి, రెండు భుజాలను స్థిరపరచి; రథపు వెనుక భాగంలో నిలిచి రథాన్ని ముందుకు నడిపించాడు।

Verse 77

कंत्रीन्पञ्चसप्तेतिसायन्राक्षसर्षभः ।।।।आददेसन्दधेचापिविचकर्षोत्ससर्ज च ।

రాక్షసర్షభుడైన అతడు ఒకటి, తరువాత మూడు, తరువాత ఐదు, తరువాత ఏడు బాణాలను తీసుకొని; ధనుస్సుకు సంధించి, లాగి, విడిచెను।

Verse 78

तेबाणाःकालसङ्काशाराक्षसेन्द्रधुनुश्च्युताः ।।।।हेमपुङ्खारविप्रख्याश्चक्रुर्दीप्तमिवाम्बरम् ।

కాలసమానమైన ఆ బాణాలు రాక్షసేంద్రుని ధనుస్సు నుండి దూసుకొచ్చాయి; స్వర్ణపుంఖాలు, సూర్యసమ ప్రకాశములు—ఆకాశాన్ని జ్వలిస్తున్నట్లుగా చేశాయి।

Verse 79

तस्तान्राक्षसोत्सृष्टान्शरौघान्राघवानुजः ।।।।असम्ब्रान्तःप्रचिच्छेदनिशितैर्बहुभिश्शरैः ।

అప్పుడు రాఘవానుజుడైన సౌమిత్రి ఏమాత్రం కలవరపడక, రాక్షసుడు విడిచిన బాణవర్షాన్ని తన అనేక పదునైన బాణాలతో యుద్ధంలోనే చీల్చివేశాడు।

Verse 80

तान् शरान्युधिसम्प्रेक्ष्यनिकृत्तान्रावणात्मजः ।।।।चुकोपत्रिदशेन्द्रारिर्जग्राहनिशितंशरम् ।

యుద్ధంలో ఆ బాణాలు చీల్చబడినట్లు చూసి రావణపుత్రుడు—త్రిదశేంద్రుని శత్రువు—కోపంతో రగిలి, మరొక పదునైన బాణాన్ని పట్టుకున్నాడు।

Verse 81

ससन्धायमहातेजास्तंबाणंसहसोत्सृजत् ।।।।तेनस्सौमित्रिमायान्तमाजघानस्तनान्तरे ।

ఆ మహాతేజస్సు గలవాడు ఆ బాణాన్ని సంధించి బలంగా విడిచెను; దానితో ముందుకు వస్తున్న సౌమిత్రిని వక్షస్థల మధ్యలో బలంగా తాకించాడు।

Verse 82

अतिकायेनसौमित्रिस्ताडितोयुधिवक्षसि ।।।।सुस्रावरुधिरंतीव्रंमदंमत्तइवद्विपः ।

అటికాయుడు యుద్ధంలో వక్షస్థలంపై కొట్టగా సౌమిత్రి నుండి వేగంగా రక్తం ప్రవహించింది—మత్తు ఏనుగుని మదజలం కారినట్లుగా।

Verse 83

सचकारतदात्मानंविशल्यंसहसाविभुः ।।।।जग्राह च शरंतीक्ष्णमस्त्रेणापिचसन्दधे ।

అప్పుడు ఆ మహావీరుడు సహసా తనను శల్యరహితుడిగా చేసుకొని, పదునైన బాణాన్ని గ్రహించి, అస్త్రమంత్రంతో దానిని సంధించాడు।

Verse 84

आग्नेयेनतदाऽस्त्रेणयोजयामाससायकम् ।।।।स जज्वालतदाबाणोधनुष्यस्यमहात्मनः ।

అప్పుడు అతడు ఆగ్నేయాస్త్రాన్ని ఆహ్వానించి బాణాన్ని యోజించాడు; మహాత్ముని ధనుస్సుపై ఉన్న ఆ బాణం వెంటనే జ్వలించింది।

Verse 85

अतिकायोतितेजस्वीसौरमस्त्रंसमादधे ।।।।तेनबाणंभुजङ्गाभंहेमपुङ्खमयोजयत् ।

అతితేజస్సుతో దగ్ధమయ్యే అతికాయుడు సౌరాస్త్రాన్ని స్వీకరించాడు; దానితో సర్పసదృశమైన, స్వర్ణపుంఖములుగల బాణాన్ని ధనుస్సుపై యోజించాడు।

Verse 86

तदस्त्रंज्वलितंघोरंलक्ष्मणश्शरमाहितम् ।।।।अतिकायायचिक्षेपकालदण्डमिवान्तकः ।

లక్ష్మణుడు ఆ భయంకరమైన జ్వలితాస్త్రాన్ని బాణంపై ఆరూపించి, అతికాయునిపై విసిరాడు—యముడు కాలదండాన్ని విసిరినట్లుగా।

Verse 87

आग्नेयेनाभिसंयुक्तंदृष्टवाबाणंनिशाचरः ।।।।उत्ससर्जतदाबाणंदीप्तंसूर्यास्त्रयोजितम् ।

ఆగ్నేయాస్త్రంతో సంయుక్తమైన బాణాన్ని చూసి ఆ నిశాచరుడు, అప్పుడు సూర్యాస్త్రంతో యోజితమైన దివ్యదీప్త బాణాన్ని విడిచాడు।

Verse 88

तावुभावम्बरेबाणावन्योन्यमभिजघ्नतुः ।।।।तेजसासंप्रदीप्ताग्रौक्रुद्धाविवभुजंगमौ ।

ఆకాశమందు ఉన్న ఆ రెండు బాణాలు పరస్పరం ఢీకొన్నవి. వారి అగ్రభాగాలు తేజస్సుతో దగ్ధమై—కోపించిన రెండు భుజంగాలు ఢీకొనినట్లుగా కనిపించెను।

Verse 89

तावन्योन्यंविनिर्दह्यपेततुर्धरणीतले ।।।।निरर्चिषौभस्मकृतौ न भ्राजेतेशरोत्तमौ ।तावुभौदीप्यमानौस्म न भ्राजेतेमहीतले ।।।।

పరస్పరం దహించుకొని ఆ రెండు బాణాలు భూమిపై పడిపోయినవి. వారి జ్వాలలు ఆరిపోయి, భస్మసమానమై, ఆ శ్రేష్ఠ శరాలు ఇక మెరయలేదు. ముందుగా దగ్ధమై వెలిగినవైనా, నేలపై పడగానే ప్రకాశించలేదు।

Verse 90

तावन्योन्यंविनिर्दह्यपेततुर्धरणीतले ।।6.71.89।।निरर्चिषौभस्मकृतौ न भ्राजेतेशरोत्तमौ ।तावुभौदीप्यमानौस्म न भ्राजेतेमहीतले ।।6.71.90।।

పరస్పరం దహించుకొని ఆ రెండు బాణాలు భూమిపై పడిపోయినవి. వారి జ్వాలలు ఆరిపోయి, భస్మసమానమై, ఆ శ్రేష్ఠ శరాలు ఇక మెరయలేదు. ముందుగా దగ్ధమై వెలిగినవైనా, నేలపై పడగానే ప్రకాశించలేదు।

Verse 91

ततोऽतिकायस्सङ्कृद्धस्त्वस्त्रमैषीकमुत्सृजत् ।तत्प्रचिच्छेदसौमित्रिरस्त्रमैन्द्रेणवीर्यवान् ।।।।

అప్పుడు అతికాయుడు ఘోరంగా కోపించి త్వష్టృ-ప్రభావముతో కూడిన ఐషీక అస్త్రాన్ని ప్రయోగించెను. వీర్యవంతుడైన సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) ఇంద్రాస్త్రంతో దానిని ఛేదించి పడగొట్టెను।

Verse 92

ऐषीकंनिहतंदृष्टवारुषितोरावणात्मजः ।याम्येनार्स्तेणसङ्कृद्धोयोजयामाससायकम् ।।।।

ఐషీక అస్త్రం నశించినదని చూచి రావణపుత్రుడు మరింత రుష్టుడయ్యెను. కోపంతో యామ్యాస్త్ర సంయోగం చేసి తన బాణాన్ని సంధించెను।

Verse 93

ततस्तदस्त्रंचिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः ।वायव्येनतदस्त्रेणनिजघान स लक्ष्मणः ।।।।

అప్పుడు ఆ నిశాచరుడు లక్ష్మణునిపై ఆ అస్త్రాన్ని విసిరాడు. లక్ష్మణుడు వాయవ్యాస్త్రంతో దానిని ప్రతిహతం చేసి నిర్వీర్యం చేశాడు॥

Verse 94

अथैनंशरधाराभिर्धाराभिरिवतोयदः ।अभ्यवर्षत्सुसङ्कृद्धोलक्ष्मणोरावणात्मजम् ।।।।

అనంతరం తీవ్రక్రోధంతో లక్ష్మణుడు రావణపుత్రునిపై బాణధారలను కురిపించాడు; మేఘం జలధారలను కురిపించినట్లు॥

Verse 95

तेऽतिकायंसमासाद्यकवचेवज्रभूषिते ।भग्नाग्रशल्यास्सहसापेतुर्बाणामहीतले ।।।।

ఆ బాణాలు అతికాయుని వజ్రసమ దృఢమైన కవచాన్ని తాకగానే వాటి మొనలు విరిగి, వెంటనే నేలపై పడిపోయాయి॥

Verse 96

तान्मोघानभिसम्प्रेक्ष्यलक्ष्मणःपरवीरहा ।अभ्यवर्षन्महेषूणांसहस्रेणमहायशाः ।।।।

ఆ బాణాలు నిర్వీర్యమైనట్లు చూసి, శత్రువీర సంహారకుడు మహాయశస్సుగల లక్ష్మణుడు వెయ్యి మహాబాణాలను వర్షింపజేశాడు॥

Verse 97

स वृष्यमाणोबाणौघैरतिकायोमहाबलः ।अवध्यकवचस्सङ्ख्येराक्षसोनैवविव्यथे ।।।।

బాణవర్షంతో పూర్తిగా కప్పబడినప్పటికీ మహాబలుడైన రాక్షసుడు అతికాయుడు—అభేద్య కవచధారి—యుద్ధరంగంలో ఏమాత్రం చలించలేదు।

Verse 98

शरंचाशीविषाकारंलक्ष्मणायव्यपासृजत् ।स तेनविद्धस्सौमित्रिर्मर्मदेशेशरेण ह ।।।।मुहूर्तमात्रंनिस्संज्ञोह्यभवच्छत्रुतापनः ।

అతికాయుడు లక్ష్మణునిపై విషసర్పంలాంటి భయంకరమైన బాణాన్ని సంధించాడు. ఆ బాణం మర్మస్థానంలో తగలడంతో శత్రువులను తాపించే సౌమిత్రి క్షణమాత్రం స్పృహ కోల్పోయాడు।

Verse 99

ततःस्संज्ञामुपालभ्यचतुर्भिस्सायकोत्तमैः ।।।।निजघानहयान्सङ्ख्येसारथिं च महाबलः ।ध्वजस्योन्मथनंकृत्वाशरवर्षैररिन्दमः ।।।।

ఆపై స్పృహను పొందిన మహాబలుడైన అరిం దముడు నాలుగు ఉత్తమ బాణాలతో యుద్ధంలో గుర్రాలను, సారథిని కూల్చివేశాడు; అలాగే బాణవర్షంతో రథధ్వజదండాన్ని కూడా విరిచివేశాడు।

Verse 100

ततःस्संज्ञामुपालभ्यचतुर्भिस्सायकोत्तमैः ।।6.71.99।।निजघानहयान्सङ्ख्येसारथिं च महाबलः ।ध्वजस्योन्मथनंकृत्वाशरवर्षैररिन्दमः ।।6.71.100।।

అప్పుడు మహాబలుడైన శత్రుదమనుడు స్పృహను పొందిన వెంటనే నాలుగు ఉత్తమ బాణాలతో యుద్ధంలో గుర్రాలను, సారథిని సంహరించాడు; అలాగే బాణవర్షంతో ధ్వజదండాన్ని కూడా పెకిలించాడు।

Verse 101

असम्भ्रान्तस्ससौमित्रिस्तान्शरानभिलक्षितान् ।मुमोचलक्ष्मणोबाणान्वधार्थंतस्यरक्षसः ।।।।

సౌమిత్రి లక్ష్మణుడు కలతలేక సంయమంతో, సరిగ్గా లక్ష్యించిన ఆ శరాలను ఆ రాక్షసుని వధార్థమై విడిచెను।

Verse 102

न शशाकरुजंकर्तुंयुधितस्यनरोत्तमः ।अथैनमभ्युपागम्यवायुर्वाक्यमुवाच ह ।।।।

యుద్ధంలో నరోత్తముడైన లక్ష్మణుడు అతనికి ఏ హానీ చేయలేకపోయెను. అప్పుడు వాయుదేవుడు సమీపించి ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 103

ब्रह्मदत्तवरोह्येषअवध्यकवचावृतः ।ब्राह्मेणास्त्रेणभ्निथ्येनमेषवध्योहिनान्यथा ।।।।अवध्यएषह्यन्येषामस्त्राणांकवचीबली ।

ఇతనికి బ్రహ్మదేవుని వరం కలదు; అవధ్యమైన కవచంతో ఆవరించబడి ఉన్నాడు. బ్రాహ్మాస్త్రంతో ఇతనిని భేదించు—అప్పుడే ఇతడు వధ్యుడు, ఇతరథా కాదు. కవచధారియైన ఈ బలవంతుడు ఇతర అన్ని అస్త్రాలకు అవధ్యుడు।

Verse 104

ततस्तुवायोर्वचनंनिशम्यसौमित्रिरिन्द्रप्रतिमानवीर्यः ।समाददेबाणममोघवेगंतद्ब्राह्ममस्त्रंसहसानियोज्य ।।।।

వాయుదేవుని వాక్యము విని, ఇంద్రసమాన వీర్యుడైన సౌమిత్రి సహసా బ్రాహ్మాస్త్రాన్ని సంధించి, అమోఘ వేగముగల బాణాన్ని గ్రహించెను।

Verse 105

नियुज्यमानेसौमित्रिणाबाणवरेशिताग्रे ।दिशश्चचन्द्रर्कमहाग्रहाश्चनभश्चतत्रासचचालचोर्वी ।।।।

సౌమిత్రి క్షురధార అగ్రముగల ఆ శ్రేష్ఠ బాణాన్ని నియోగించుచుండగా, దిక్కులు కంపించెను; చంద్రుడు, సూర్యుడు, మహాగ్రహములు, ఆకాశము మరియు భూమి కూడ భయంతో వణికెను।

Verse 106

तंब्रह्मणोऽस्त्रेणनियुज्यचापेशरंसुपुङ्खंयमदूतकल्पम् ।सौमित्रिरिन्द्रारिसुतस्यतस्यससर्जबाणंयुधिवज्रकल्पम् ।।।।

బ్రహ్మాస్త్రంతో అభిమంత్రితమైన, సుపుంఖములతో యుక్తమైన, యమదూతసమాన భయంకరమైన ఆ శరాన్ని ధనుస్సుపై సంధించి, సౌమిత్రి లక్ష్మణుడు యుద్ధంలో ఇంద్రశత్రుపుత్రుడైన అతికాయునిపై వజ్రసమాన బాణాన్ని సంధించాడు।

Verse 107

तंलक्ष्मणोत्सृष्टममोघवेगंसमापतन्तंज्यलनप्रकाशम् ।सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खंतदाऽतिकायस्समरेददर्श ।।।।

అప్పుడు సమరభూమిలో అతికాయుడు లక్ష్మణుడు విడిచిన ఆ బాణాన్ని చూచెను—అమోఘ వేగంతో దూసుకొచ్చేది, అగ్నివలె జ్వలించేది, గరుడపక్షసమానమైన ఉత్తమ విచిత్ర పుంఖాలతో శోభించేది।

Verse 108

तंप्रेक्षमाणस्सहसाऽतिकायोजघानबाणैर्निशितैरनेकैः ।स सायकस्तस्यसुपर्णवेगस्तदातिकायस्यजगामपार्श्वम् ।।।।

అతికాయుడు దానిని చూచి అకస్మాత్తుగా అనేక పదునైన బాణాలతో కొట్టెను; అయినా వాటిలో ఒక శరం గరుడవేగంతో దూసుకొని ఆ సమయంలో అతికాయుని పార్శ్వాన్ని చేరింది।

Verse 109

तमागतंप्रेक्ष्यतदातिकायोबाणंप्रदीप्तान्तककालकल्पम् ।जघानक्त्यृष्टिगदाकुठारैशूलैर्हुलैश्चाप्यविपन्नचेता ।।।।

అంతకుడు, కాలుడు వలె జ్వలించే ఆ దూసుకొచ్చే బాణాన్ని చూచినప్పటికీ అతికాయుని మనస్సు కదలలేదు; అతడు శక్తి, ఋష్టి, గద, కుఠార, శూల, హుల మొదలైన ఆయుధాలతో దానిని కొట్టి అడ్డుకొనెను।

Verse 110

तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणिमोघानिकृत्वा स शरोऽग्निदीप्तः ।प्रगृह्यतस्यैवकिरीटजुष्टम् ततोऽतिकायस्यशिरोजहार ।।।।

ఆ అద్భుతాకార ఆయుధాలను వ్యర్థం చేసి, అగ్నిదీప్తమైన ఆ శరం ముందుకు దూసుకెళ్లి, కిరీటంతో శోభించిన అతికాయుని శిరస్సును పట్టుకొని క్షణంలోనే ఛేదించి తీసుకుపోయింది।

Verse 111

तछचिरस्सशिरस्त्राणंलक्ष्मणेषुप्रपीडितम् ।पपातसहसाभूमौशृङ्गंहिमवतोयथा ।।।।

లక్ష్మణుని బాణాలచే నలిగిన ఆ శిరస్సు, శిరస్త్రాణంతో కూడి, హఠాత్తుగా భూమిపై పడిపోయింది—హిమవంతుని శిఖరం కూలినట్లుగా।

Verse 112

तंभूमौनिपतितंदृष्टवाविक्षिप्तभूषणम्बभूवुर्व्यथितास्सर्वेहतशेषानिशाचराः ।।।।

అతడు భూమిపై పడివుండగా, ఆభరణాలు చెల్లాచెదురై ఉండటం చూసి, మిగిలిన నిశాచరులందరూ తీవ్రంగా వ్యథితులయ్యారు।

Verse 113

तेविषण्णमुखादीनाःप्रहारजनितश्रमाः ।विनेदुरुच्चैर्बहवस्सहसाविस्वरैस्स्वरैः ।।।।

వారి ముఖాలు విషాదంతో వాలిపోయాయి; దెబ్బల వల్ల వచ్చిన శ్రమతో అలసిపోయారు; వారిలో చాలామంది హఠాత్తుగా కర్కశమైన, అస్వరమైన గొంతులతో గట్టిగా విలపించారు।

Verse 114

ततस्तेत्वरितंयातानिरपेक्षानिशाचराः ।पुरीमभिमुखाभीताद्रवन्तोनायकेहते ।।।।

అప్పుడు వారి నాయకుడు హతుడైనందున, భయపడిన నిశాచరులు ఎవరినీ లెక్కచేయకుండా త్వరగా లంకాపురి వైపు పరుగెత్తారు।

Verse 115

प्रहर्षयुक्ताबहवस्तुवानराःप्रबुद्दपद्मप्रतिमाननास्तदा ।अपूजयन्लक्ष्मणविष्टभागिनंहतेरिपौभीमबलेदुरासदे ।।।।

అప్పుడు హర్షంతో నిండిన అనేక వానరులు, వికసించిన పద్మాలవంటి ముఖములు కలవారు, భయంకరబలముగల దురాసద శత్రువు హతుడైనందున హృష్టుడైన యజ్ఞభాగాధికారి లక్ష్మణుని భక్తితో పూజించి సత్కరించారు।

Verse 116

अतिबलमतिकायमभ्रकल्पंयुधिविनिपात्य स लक्ष्मणःप्रहृष्टः ।त्वरितमथतदा स रामपार्श्वंकपिनिवहैश्चसुपूजितोजगाम ।।।।

అతిబలవంతుడైన, మేఘసమాన విస్తారకాయుడైన అతికాయుని యుద్ధంలో నేలకొరిగించి లక్ష్మణుడు హర్షించాడు। కపివృందములచే సుపూజితుడై, అప్పుడు త్వరగా రాముని పార్శ్వమునకు వెళ్లాడు।