Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 61, Shloka 19

कुम्भकर्णदर्शनम्

The Appearance of Kumbhakarna and the Account of His Might

Devanagari script

कुम्भकर्णस्यदौरात्म्यंशशंसुस्तेप्रजापतेः ।।6.61.19।।प्रजानांभक्षणंचापिधर्षणं च दिवौकसाम् ।आश्रमध्वंसनंचापिपरस्त्रीहरणंभृशम् ।।6.61.20।।

Transliteration

kumbhakarṇasya daurātmyaṃ śaśaṃsus te prajāpateḥ ||6.61.19||

prajānāṃ bhakṣaṇaṃ cāpi dharṣaṇaṃ ca divaukasām |

āśramadhvaṃsanaṃ cāpi parastrīharaṇaṃ bhṛśam ||6.61.20||

Translation

వారు ప్రజాపతి బ్రహ్మునికి కుంభకర్ణుని దౌరాత్మ్యాన్ని నివేదించారు—అతడు ప్రజలను భక్షిస్తాడు, దివౌకసులను ధర్షిస్తాడు, ఆశ్రమాలను ధ్వంసం చేస్తాడు, పరస్త్రీలను ఘోరంగా అపహరిస్తాడు అని।

Word by Word

• कुम्भकर्णस्य: of Kumbhakarna
• कुम्भकर्णस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: कुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• दौरात्म्यम्: wickedness/cruelty
• दौरात्म्यम्: कर्म (Object of reporting)
• Type: Noun
• Root: दौरात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (accusative/कर्म), एकवचन

• शशंसुः: reported/told
• शशंसुः: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: शंस् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• ते: they
• ते: कर्ता (Subject of शशंसुः)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• प्रजापतेः: to/of Prajapati (Brahma)
• प्रजापतेः: सम्बन्ध (To/at Brahma—genitive with verbs of speaking)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• प्रजानाम्: of creatures
• प्रजानाम्: सम्बन्ध (Object’s genitive)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive), बहुवचन

• भक्षणम्: devouring
• भक्षणम्: विषय (Item reported)
• Type: Noun
• Root: भक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (nominative; item in list), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: समुच्चय/अवधारण (Also/emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle)

• धर्षणम्: outraging/violence
• धर्षणम्: विषय (Item reported)
• Type: Noun
• Root: धर्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• दिवौकसाम्: of the dwellers in heaven (gods)
• दिवौकसाम्: सम्बन्ध (Whom he outrages—genitive)
• Type: Noun
• Root: दिवौकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive), बहुवचन

• आश्रमध्वंसनम्: destruction of hermitages
• आश्रमध्वंसनम्: विषय (Item reported)
• Type: Noun
• Root: आश्रम-ध्वंसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समास: आश्रमस्य ध्वंसनम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: समुच्चय/अवधारण (Also)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle)

• परस्त्रीहरणम्: abduction of others’ wives
• परस्त्रीहरणम्: विषय (Item reported)
• Type: Noun
• Root: पर-स्त्री-हरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समास: परस्याः स्त्रियाः हरणम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• भृशम्: violently/excessively
• भृशम्: क्रियाविशेषण (Degree/manner)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

Context

That foremost of Rakshasas was like a mountain in appearance, it was like Lord Narayana taking steps to the sky earlier.

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Prajāpati (Brahmā)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma protects the vulnerable and upholds social order: devouring the innocent, violating others, destroying āśramas, and abducting women are explicit markers of adharma, demanding correction by lawful authority.

What is the narrative situation?

The Devas and other beings formally present Brahmā with a list of Kumbhakarṇa’s crimes to seek intervention.

Which character virtue is emphasized?

The emphasized virtue is truth-speaking for the common good: they articulate wrongdoing clearly (satya) so that cosmic and social justice (dharma) can be restored.