Sarga 61

Verse 1

ततोरामोमहातेजाधनुरादायवीर्यवान् ।किरीटिनंमहाकायंकुम्भकर्णंददर्श ह ।।6.61.1।।

అప్పుడు మహాతేజస్సు, పరాక్రమవంతుడైన శ్రీరాముడు ధనుస్సు ఎత్తుకొని కిరీటధారి, మహాకాయుడైన కుంభకర్ణుని దర్శించాడు।

Verse 2

तंदृष्टवाराक्षसश्रेष्ठंपर्वताकारदर्शनम् ।क्रममाणमिवाकाशंपुरानारायणंप्रभुम् ।।6.61.2।।

ఆ పర్వతాకార దర్శనమున్న రాక్షసశ్రేష్ఠుని చూచి, అతడు పూర్వకాలపు ప్రభువు నారాయణుడివలె ఆకాశంలో అడుగులు వేస్తూ ముందుకు సాగుతున్నట్లు అనిపించాడు।

Verse 3

सतोयाम्बुदसङ्काशंकाञ्चनाङ्गदभूषणम् ।दृष्टवापुनःप्रदुद्रवावानराणांमहाचमूः ।।6.61.3।।

జలభరిత మేఘమువలె శ్యామవర్ణుడై, స్వర్ణ అంగదాలతో అలంకృతుడైన ఆ రాక్షసుని చూచి వానరుల మహాసేన మరల భయంతో పరుగెత్తెను.

Verse 4

विद्रुतांवाहिनींदृष्टवावर्धमानं च राक्षसम् ।सविस्मयमिदंरामोविभीषणमुवाच ह ।।6.61.4।।

పరుగెత్తుతున్న సేనను, అలాగే ఒక రాక్షసుడు విస్తరిస్తూ మహారూపం దాల్చడాన్ని చూసి, ఆశ్చర్యపడిన రాముడు విభీషణునితో ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 5

कोऽसौपर्वतसङ्काशःकिरीटीहरिलोचनः ।लङ्कायांदृश्यतेवीरःसविद्युदिवतोयदः ।।6.61.5।।

“అతడు ఎవరు ఆ వీరుడు—పర్వతసమానంగా విస్తారుడు, కిరీటధారి, హరితనేత్రుడు—లంకలో కనిపిస్తున్నాడు; విద్యుత్తుతో ప్రకాశించే మేఘంలా?”

Verse 6

पृथिव्यांकेतुभूतोऽसौमहानेकोऽत्रदृश्यते ।यंदृष्टवावानरास्सर्वेविद्रवन्तिततस्ततः ।।6.61.6।।

“అతడు ఇక్కడ భూమిపై ధూమకేతువలె—మహానుగా, ఒంటరిగా—కనిపిస్తున్నాడు; అతనిని చూసి వానరులందరూ అటూ ఇటూ పారిపోతున్నారు।”

Verse 7

आचक्षवसुमहान् कोऽसौरक्षोवायदिवाऽसुरः ।न मयैवंविधंभूतंदृष्टपूर्वंकदाचन ।।6.61.7।।

నాకు చెప్పుము—ఆ అత్యంత మహాకాయమైన సత్త్వం ఎవరు? అతడు రాక్షసుడా, లేక అసురుడా? ఇలాంటి ప్రాణిని నేను ఎప్పుడూ ముందుగా చూడలేదు।

Verse 8

संपृष्टोराजपुत्रेणरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।विभीषणोमहाप्राज्ञःकाकुत्थ्समिदमब्रवीत् ।।6.61.8।।

అక్లిష్టకర్ముడైన రాజకుమారుడు రాముడు అడుగగా, మహాప్రాజ్ఞుడు విభీషణుడు కాకుత్స్థునికి ఈ విధంగా పలికెను।

Verse 9

येनवैवस्वतोयुद्धेवासवश्चपराजितः ।सैषविश्रवसःपुत्रःकुम्भकर्णःप्रतापवान् ।।6.61.9।।अस्यप्रमाणसदृशोराक्षसाऽन्यो न विद्यते ।

యుద్ధంలో వైవస్వతుడు యముడిని, వాసవుడు ఇంద్రుడినికూడా జయించినవాడు—విశ్రవసుని ప్రతాపవంతుడైన కుమారుడు కుంభకర్ణుడే ఇతడు. అతని దేహప్రమాణానికి సమానుడు మరొక రాక్షసుడు లేడు।

Verse 10

एतेनदेवायुधिदानवाश्चयक्षाभुजङ्गाःपिशिताशनाश्च ।गन्धर्वविद्याधरकिन्नरैश्चसहस्रशोराघवसम्प्रभग्नाः ।।6.61.10।।

ఓ రాఘవా! ఇతని చేత యుద్ధంలో దేవులు, దానవులు, యక్షులు, నాగులు, మాంసభక్షకులు మరియు గంధర్వులు, విద్యాధరులు, కిన్నరులు—వేల సంఖ్యలో—సంపూర్ణంగా పరాజితులయ్యారు।

Verse 11

शूलपाणिंविरूपाक्षंकुम्भकर्णंमहाबलम् ।हन्तुं न शेकुस्त्रिदशाःकालोऽयमितिमोहिताः ।।6.61.11।।

శూలం చేతబట్టి, భయంకర నేత్రాలున్న, మహాబలుడైన కుంభకర్ణుని త్రిదశ దేవతలుకూడా సంహరించలేకపోయారు; ‘ఇది స్వయంగా కాలమే’ అని భావించి వారు మోహితులయ్యారు।

Verse 12

प्रकृत्याह्येषतेजस्वीकुम्भकर्णोमहाबलः ।अन्येषांराक्षसेन्द्राणांवरदानकृतंबलम् ।।6.61.12।।

కుంభకర్ణుడు స్వభావతఃనే తేజస్సుతో కూడిన మహాబలవంతుడు; ఇతర రాక్షసేంద్రుల బలం మాత్రం వరదానాల వల్ల కలిగినది।

Verse 13

एतेनजातमात्रेणक्षुधार्तेनमहात्मना ।भक्षितानिसहस्राणिसत्त्वानांसुबहून्यपि ।।6.61.13।।

జన్మించిన క్షణమే ఆకలితో బాధపడిన ఆ మహాత్ముడు సహస్రాలకొద్దీ, ఇంకా అనేక జీవులను కూడా భక్షించాడు।

Verse 14

तेषुसंभक्षयमाणेषुप्रजाभयनिपीडिताः ।यान्तिस्मशरणंशक्रंतमप्यर्थंन्यवेदयन् ।।6.61.14।।

అతడు వారిని నిరంతరం భక్షిస్తుండగా, భయంతో నలిగిన ప్రజలు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) శరణు పొంది ఆ విషయాన్ని ఆయనకు నివేదించారు।

Verse 15

सकुन्भकर्णंकुपितोमहेन्द्रोजघानवज्रेणशितेनवज्री ।सशक्रवज्राभिहतोमहात्माचचालकोपाच्चभृशंननाद ।।6.61.15।।

అప్పుడు కోపించిన మహేంద్రుడు, వజ్రధారి ఇంద్రుడు, పదునైన వజ్రంతో కుంభకర్ణుని కొట్టాడు; శక్రవజ్రానికి గాయపడిన ఆ మహాత్ముడు తూలి, కోపంతో ఘోరంగా గర్జించాడు।

Verse 16

तस्यनानद्यमानस्यकुम्भकर्णस्यरक्षसः ।श्रुत्वानिनादंवित्रस्ताःभूमिभूयोवितत्रसे ।।6.61.16।।

గర్జిస్తున్న ఆ రాక్షసుడు కుంభకర్ణుని నినాదాన్ని విని భయపడిన జీవులు భూమిపై మళ్లీ మళ్లీ మరింతగా వణికిపోయారు।

Verse 17

तत्रकोपान्महेन्द्रस्यकुम्भकर्णोमहाबलः ।विकृष्यैरावताद्धन्तंजघानोरसिवासवम् ।।6.61.17।।

అప్పుడు మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు కోపంతో ఐరావతం నుండి ఒక దంతాన్ని లాగి తీసి వాసవుడు (ఇంద్రుడు) వక్షస్థలంపై కొట్టాడు।

Verse 18

कुम्भकर्णप्रहारार्तोविजज्वाल स वासवः ।ततोविषेदुस्सहसादेवाब्रह्मर्षिदानवाः ।।6.61.18।।प्रजाभिस्सहशक्रश्चययौस्थानंस्वयम्भुवः ।

కుంభకర్ణుని ప్రహారంతో బాధపడిన వాసవుడు (ఇంద్రుడు) దుఃఖాగ్నితో జ్వలించాడు. అప్పుడు దేవులు, బ్రహ్మర్షులు, దానవులు అకస్మాత్తుగా విషాదంలో మునిగారు; శక్రుడు సమస్త ప్రజలతో కలిసి స్వయంభూ బ్రహ్ముని ధామానికి వెళ్లాడు.

Verse 19

कुम्भकर्णस्यदौरात्म्यंशशंसुस्तेप्रजापतेः ।।6.61.19।।प्रजानांभक्षणंचापिधर्षणं च दिवौकसाम् ।आश्रमध्वंसनंचापिपरस्त्रीहरणंभृशम् ।।6.61.20।।

వారు ప్రజాపతి బ్రహ్మునికి కుంభకర్ణుని దౌరాత్మ్యాన్ని నివేదించారు—అతడు ప్రజలను భక్షిస్తాడు, దివౌకసులను ధర్షిస్తాడు, ఆశ్రమాలను ధ్వంసం చేస్తాడు, పరస్త్రీలను ఘోరంగా అపహరిస్తాడు అని।

Verse 20

कुम्भकर्णस्यदौरात्म्यंशशंसुस्तेप्रजापतेः ।।6.61.19।।प्रजानांभक्षणंचापिधर्षणं च दिवौकसाम् ।आश्रमध्वंसनंचापिपरस्त्रीहरणंभृशम् ।।6.61.20।।

వారు బ్రహ్మునికి కుంభకర్ణుని పాపకృత్యాలను నివేదించారు—జీవులను భక్షించడం, దేవులనూ ధర్షించడం, ఋషుల ఆశ్రమాలను ధ్వంసం చేయడం, పరస్త్రీలను ఘోరంగా అపహరించడం అని।

Verse 21

एवंप्रजायदित्वेषभक्षयिष्यतिनित्यशः ।अचिरेणैवकालेनशून्योलोकोभविष्यति ।।6.61.21।।

అతడు ఇలాగే నిత్యమూ ప్రజలను భక్షిస్తూనే ఉంటే, అతి త్వరలోనే కాలక్రమంలో ఈ లోకం జీవశూన్యమైపోతుంది.

Verse 22

वासवस्यवचश्श्रुत्वासर्वलोकपितामहः ।रक्षांस्यावाहयामासकुम्भकर्णंददर्श ह ।।6.61.22।।

వాసవుని మాటలు విని, సర్వలోక పితామహుడు బ్రహ్మ రాక్షసులను ఆహ్వానించాడు; వారిలో కుంభకర్ణుని దర్శించాడు.

Verse 23

कुम्भकर्णंसमीक्ष्यैववितत्रासप्रजापतिः ।दृष्टवाविश्वास्यचैवैनंस्वयम्भूरिदमब्रवीत् ।।6.61.23।।

కుంభకర్ణుని చూచగానే ప్రజాపతి భయాక్రాంతుడయ్యాడు. అప్పుడు అతనికి ధైర్యం కలిగించుటకై స్వయంభూ బ్రహ్మ ఈ వచనములు పలికెను.

Verse 24

ध्रुवंलोकविनाशायपौलस्त्येनासिनिर्मितः ।तस्मात्त्वमद्यप्रभृतिमृतकल्पःशयिष्यसे ।।6.61.24।।

నిశ్చయముగా లోకవినాశార్థమే పౌలస్త్యుడు నిన్ను నిర్మించాడు. కనుక నేటి నుండీ నీవు మృతసముడై శయనించుదువు.

Verse 25

ब्रह्मशापाभिभूतोऽथनिपपाताग्रतःप्रभोः ।ततःपरमसम्भ्रान्तोरावणोवाक्यमब्रवीत् ।।6.61.25।।

బ్రహ్మశాపముచే అభిభూతుడై అతడు ప్రభువు సమక్షమున పడిపోయెను. అప్పుడు పరమ కలవరపడిన రావణుడు ఈ వచనములు పలికెను.

Verse 26

विवृद्धःकाञ्चनोवृक्षःफलकालेनिकृत्यते ।न नप्तारंस्वकंन्यायंशप्तुमेवंप्रजापते ।।6.61.26।।

ఫలకాలమున పూర్తిగా పెరిగిన స్వర్ణవృక్షమును నరికివేయరు. ఓ ప్రజాపతీ, నీ ప్రపౌత్రుని ఇట్లా శపించుట న్యాయము కాదు.

Verse 27

न मिथ्यावचनश्चत्वंस्वप्स्यत्येष न संशयः ।कालस्तुक्रियतामस्यशयनेजागरेतथा ।।6.61.27।।

నీ వాక్యము అసత్యమగదు—సందేహమే లేదు; ఇతడు తప్పక నిద్రించును. అయితే ఇతని శయనమునకును జాగరణమునకును ఒక కాలమును నిర్ణయించుము.

Verse 28

रावणस्यवचश्श्रुत्वास्वयम्भूरिदमब्रवीत् ।शयिताह्येषषण्मासानेकाहंजागरिष्यति ।।6.61.28।।

రావణుని మాటలు విని స్వయంభూ బ్రహ్మ ఇలా పలికెను—“ఇతడు ఆరు నెలలు నిద్రించును; ఒక్క దినమే జాగరూకుడై ఉండును.”

Verse 29

एकेनाह्नात्वसौवीरश्चरन् भूमिंबुभुक्षितः ।व्यात्तास्योभक्षयेल्लोकान् सङ्कृद्धइवपावकः ।।6.61.29।।

ఆ ఒక్క దినమున ఆ వీరుడు ఆకలితో ఉన్మత్తుడై భూమిపై సంచరించుచు, నోరు విప్పి, క్రోధంతో మండే అగ్నివలె లోకజీవులను భక్షించును.

Verse 30

सोऽसौव्यसमापन्नःकुम्भकर्णमबोधयत् ।त्वत्पराक्रमभीतश्चराजासम्प्रतिरावणः ।।6.61.30।।

విపత్తుచే కుంగిపోయి, నీ పరాక్రమమునకు భయపడిన రాజు రావణుడు ఇప్పుడు కుంభకర్ణుని నిద్ర నుండి లేపెను.

Verse 31

स एषनिर्गतोवीरःशिबिराद्भीमविक्रमः ।वानरान्भृशसङ्कृद्धोभक्षयन्परिधावति ।।6.61.31।।

ఆ భయంకర పరాక్రమశాలి వీరుడు శిబిరమునుండి బయలుదేరెను; అత్యంత క్రోధంతో వానరులను భక్షించుటకు ఉద్దేశించి చుట్టూ పరుగెత్తుచున్నాడు.

Verse 32

कुम्भकर्णंसमीक्ष्यैवहरयोऽद्यप्रविद्रुतुः ।कथमेनंरणेक्रुद्धंवारयिष्यन्तिवानराः ।।6.61.32।।

కుంభకర్ణుని చూచిన వెంటనే ఈ రోజు వానరులు పారిపోయారు. యుద్ధంలో క్రోధంతో ఉగ్రుడైన అతనిని వానరయోధులు ఎలా ఆపగలరు?

Verse 33

उच्यन्तांवानराःसर्वेयन्त्रमेतत्समुच्छ्रितम् ।इतिविज्ञायहरयोभविष्यन्तीहनिर्भयाः ।।6.61.33।।

అన్ని వానరయోధులకు చెప్పండి—“ఇది ఎత్తుగా కనిపించే రూపం కేవలం యంత్రకల్పన మాత్రమే.” ఇది తెలిసిన వెంటనే ఇక్కడి వానరులు నిర్భయులవుతారు.

Verse 34

विभीषणवचश्श्रुत्वाहेतुमत्सुमुखेरितम् ।उवाचराघवोवाक्यंनीलंसेनापतिंतदा ।।6.61.34।।

విభీషణుడు హితార్థంగా సుముఖంగా పలికిన యుక్తియుక్తమైన మాటలను విని, అప్పుడు రాఘవుడు సేనాపతి నీలునితో ఇలా పలికెను.

Verse 35

गच्छसैन्यानिसर्वाणिव्यूह्यतिष्ठस्वपावके ।द्वाराण्यादायलङ्कायाश्चर्याश्चाप्यथसङ्क्रमान् ।।6.61.35।।

“వెళ్లు, పావకా! సమస్త సైన్యాన్ని వ్యూహంగా అమర్చి నీ స్థానంలో నిలువు; లంకా ద్వారాలు, వీధులు మరియు సంచరణ-సంక్రమణస్థానాలు (వంతెనలు/ఘాట్లు) స్వాధీనం చేసుకొని కాపాడు.”

Verse 36

शैलशृङ्गाणिवृक्षांश्चशिलाश्चाप्युपसंहर ।तिष्ठन्तुसायुधास्सर्वेसायुधाश्शैलपाणयः ।।6.61.36।।

“పర్వతశిఖరాలు, వృక్షాలు, శిలలను కూడా సమీకరించు. అందరూ ఆయుధాలతో సిద్ధంగా నిలువండి—చేతుల్లో రాళ్లు పట్టుకొని, శస్త్రధారులై.”

Verse 37

राघवेणसमादिष्टोनीलोहरिचमूपतिः ।शशासवानरानीकंयथावत्कपिकुञ्जरः ।।6.61.37।।

రాఘవుని ఆజ్ఞ పొందిన నీలుడు—వానరసేనాధిపతి, కపికుంజరుడివలె—ఆజ్ఞానుసారంగా వానరదళాలను యథావిధిగా నియమించాడు।

Verse 38

ततोगवाक्षश्शरभोहनूमानङ्गदस्तथा ।शैलशृङ्गाणिशैलाभागृहीत्वाद्वारमभ्ययुः ।।6.61.38।।

అప్పుడు గవాక్షుడు, శరభుడు, హనుమంతుడు, అలాగే అంగదుడు—పర్వతశిఖరాలు, శిలాఖండాలు పట్టుకొని—ద్వారమువైపు ముందుకు సాగారు।

Verse 39

रामवाक्यमुपश्रुत्य हरयो जितकाशिनः ।पादपैरर्दयवनीरावानराःपरवाहिनीम् ।।6.61.39।।

రాముని ఆజ్ఞ విని, విజయాకాంక్ష గల వీర వానరులు చెట్లతో కొట్టి శత్రుసేనను నలిపివేయుటకు ప్రవృత్తులయ్యారు।

Verse 40

ततोहरीणांतदनीकमुग्रंरराजशैलोद्यतदीप्तहस्तम् ।गिरेःसमीपानुगतंयथैवहन्महाम्भोधरजालमुग्रम् ।।6.61.40।।

అప్పుడు శిలలు, వృక్షాలు ఎత్తి పట్టిన దగ్ధదీప్త హస్తాలతో హరుల ఆ ఉగ్ర సైన్యం ప్రకాశించింది—పర్వతపు ప్రక్కన చేరిన భయంకర మహామేఘసమూహంలా।