Sarga 59

Verse 1

तस्मिन्हतेराक्षससैन्यपालेप्लवङ्गमानामृषभेणयुद्धे ।भीमयुधंसागरतुल्यवेगंविदुद्रुवेराक्षसराजसैन्यम् ।।6.59.1।।

వానరులలో వృషభసముడైన వీరుడు యుద్ధంలో రాక్షససేనాపాలకుని హతమార్చినప్పుడు, భయంకర ఆయుధాలతో సన్నద్ధమై సముద్రతుల్య వేగంతో దూసుకొచ్చిన రాక్షసరాజు సేన చెదిరి పారిపోయింది.

Verse 2

गत्वाऽथरक्षोधिपतेश्शशंसुस्सेनापतिंपावकसूनुशस्तम् ।तच्छापितेषांवचनंनिशम्यरक्षोधिपःक्रोधवशंजगाम ।।6.59.2।।

అనంతరం మిగిలినవారు రాక్షసాధిపతియొద్దకు వెళ్లి, సేనాపతి పావకసూనువు (అగ్నిపుత్రుడు) చేత హతుడయ్యాడని నివేదించారు. వారి మాట విని రాక్షసాధిపతి క్రోధవశుడయ్యాడు।

Verse 3

सङ् ख्येप्रहस्तंनिहतंनिशम्यशोकार्दितःक्रोधपरीतचेताः ।उवाचतान्राक्षसयूथमुख्यानिन्द्रोयथानिर्जरयोथमुख्यान् ।।6.59.3।।

యుద్ధంలో ప్రహస్తుడు హతుడయ్యాడని విని, శోకంతో కృంగి క్రోధంతో ఆవరితచిత్తుడై, రాక్షససేనల ప్రధానులను ఇంద్రుడు అమరసేనాధిపతులను సంబోధించినట్లే సంబోధించాడు.

Verse 4

नावज्ञारिपवेकार्यायैरिन्द्रबलसूदनः ।सूदितस्सैन्यपालोमेसानुयात्रस्सकुञ्जरः ।।6.59.4।।

శత్రువును ఎప్పుడూ తృణీకరించకూడదు; ఇతడే నా సేనాపతిని సంహరించాడు—ఇంద్రబలాన్నికూడా నాశనం చేయగల శూరుడు—అనుచరులు, ఏనుగులతో సహా।

Verse 5

सोऽहंरिपुविनाशायविजयायाविचारयन् ।स्वयमेवगमिष्यामिरणशीर्षंतदद्भुतम् ।।6.59.5।।

శత్రువినాశము, విజయము అనే సంకల్పంతో, ఏ సందేహమూ లేక, నేనే స్వయంగా ఆ అద్భుతమైన రణశీర్షానికి వెళ్తాను॥

Verse 6

अद्यतद्वानरानीकंरामंचसहलक्ष्मणम् ।निर्दहिष्यामिबाणौघैर्वनंदीप्स्सैरिवानगिभिः ।।6.59.6।।

ఈ రోజు ఆ వానరసేనను—లక్ష్మణునితో కూడిన రాముని కూడా—బాణవర్షపు ప్రవాహాలతో దహించివేస్తాను; అగ్నిశలాక లేకుండానే జ్వాలలు అడవిని కాల్చినట్లు.

Verse 7

सएवमुक्त्वाज्वलनप्रकाशंरथंतुरङ्गोत्तमराजयुक्तम् ।प्रकाशमानंवपुषाज्वलन्तंसमारुरोहामरराजशत्रुः ।।6.59.7।।

ఇట్లు పలికి ఇంద్రశత్రువు రావణుడు అగ్నివలె ప్రకాశించే, ఉత్తమ రాజాశ్వాలతో యుక్తమైన, స్వర్ణకాంతితో జ్వలించే రథాన్ని అధిరోహించాడు।

Verse 8

सशङ्खभेरीपणवप्रणादैरास्फोटितक्षेळ्वितसिंहनादैः ।पुण्यैस्स्तवैश्चाप्यभिपूज्यमानस्तदाययौराक्षसराजमुख्य:।। 6.59.8।।

శంఖ-భేరీ-పణవాల నాదాలతో, చప్పట్ల గర్జనతో, హర్షధ్వనులతో, సింహనాదాలతో—పుణ్యస్తవాలతో సత్కరింపబడుతూ—అప్పుడు రాక్షసరాజులలో అగ్రగణ్యుడు ముందుకు బయలుదేరాడు।

Verse 9

सशैलजीमून्तिकाशरूपैर्मांसादनैःपावकदीप्तनेत्रैः ।बभौवृतोराक्षसराजमुख्योभूतैर्वृतोरुद्रइवासुरेशः ।।6.59.9।।

పర్వతములు, ఘనమేఘముల వంటి రూపములు గల, మాంసభక్షకులు, అగ్నిదీప్త నేత్రములు గల భూతగణములతో చుట్టుముట్టబడిన రాక్షసరాజముఖ్యుడు ప్రకాశించాడు—అసురుల మధ్య భూతవృందములతో వృతుడైన రుద్రునివలె।

Verse 10

ततोनगर्यास्सहसामहौजानिष्क्रम्यतद्वानरसैन्यमुग्रम् ।महार्णवाभ्रस्तनितंददर्शसमुद्यतंपादपशैलहस्तम् ।।6.59.10।।

అప్పుడు ఆ మహావీరుడు సహసా నగరమునుండి బయలుదేరి, మహాసముద్ర-మేఘగర్జనలవలె నినదించే, చేతులలో వృక్షములు శైలములు ఎత్తి సిద్ధమైన ఆ ఉగ్ర వానరసైన్యమును చూచెను।

Verse 11

तद्राक्षसानीकमतिप्रचण्डमालोक्यरामोभुजगेन्द्रबाहुः ।विभीषणंशस्त्रभृतांवरिष्ठमुवाचसेवानुगतःपृथुश्रीः ।।6.59.11।।

అత్యంత ప్రచండమైన రాక్షససేనను చూచి, నాగేంద్రసమాన భుజములు గలవాడు, విస్తారమైన తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ తన సేనతో కూడిన శ్రీరాముడు, శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైన విభీషణునితో పలికెను।

Verse 12

नानापताकध्वजशस्त्रजुष्टंप्रासासिशूलायुथवज्रजुष्टम् ।कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टंमहेन्द्रोपमनागजुष्टम् ।।6.59.12।।

ఇది ఎవరిది ఈ అక్షోభ్యమైన, నిర్భయమైన సైన్యం—నానావిధ పతాకా-ధ్వజాలతో అలంకృతమై, భల్లాలు, ఖడ్గాలు, త్రిశూలాలు, గదలు, వజ్రసమాన ఆయుధాలతో నిండిపోయి, మహేంద్రపర్వతసమాన గజబలంతో ఆధారపడినది?

Verse 13

ततस्तुरामस्यनिशम्यवाक्यंविभीषणंश्शक्रसमानवीर्यः ।शशंसरामस्यबलप्रवेगंमहात्मनांराक्षसपुङ्गवानाम् ।।6.59.13।।

అప్పుడు ఇంద్రసమాన పరాక్రమముగల విభీషణుడు రాముని వాక్యమును విని, మహాత్ములైన రాక్షసప్రవరుల బలమును వారి దాడి-వేగమును రామునకు నివేదించెను।

Verse 14

योऽसौगजस्कन्धगतोमहात्मानवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः ।प्रकम्पयन्नागशिरोऽभ्युपैतिह्यकम्पनंत्वेनमवेहिराजन् ।।6.59.14।।

హే రాజా! గజస్కంధముపై ఆసీనుడై, నవోదిత సూర్యునివలె తామ్రవర్ణ ముఖముతో, గజశిరస్సును కంపింపజేస్తూ సమీపించుచున్న ఆ మహాత్ముడే ‘అకంపనుడు’ అని నీవు తెలుసుకొనుము।

Verse 15

योऽसौरथस्थोमृगराजकेतुर्दून्वस्थिन्दनुश्शक्रधनुःप्रकाशम् ।करीवभात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रस्सइन्द्रजिन्नामवरप्रधानः ।।6.59.15।।

అతడు రథస్థుడు, మృగరాజచిహ్నధ్వజధారి; ఇంద్రధనుస్సువలె ప్రకాశించే ధనుస్సును ఊపుతున్నాడు. భయంకరంగా ముందుకు వచ్చిన దంతాలతో ఏనుగువలె భాసిస్తున్నాడు—వరప్రదానములచే ప్రసిద్ధుడైన అతని పేరు ఇంద్రజిత్।

Verse 16

यश्चैषव्निध्यास्तमहेन्द्रकल्पोधन्वीरथस्थोऽतिरथोतिवीरः ।विष्पारयन् चापमतुल्यमानंनाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः ।।6.59.16।।

మరియు ఇతడు—వింధ్య, మహేంద్ర పర్వతాలవలె, రథస్థుడైన ధనుర్ధరుడు, అతిరథుడు, అతివీరుడు—అతులమైన మహాధనుస్సును బిగించి లాగుతున్నాడు; ఇతని పేరు ‘అతికాయుడు’, అపారంగా పెరిగిన మహాకాయుడు।

Verse 17

योऽसौनवार्कोदितताम्रचक्षुरारुह्यघण्टानिनदप्रणादम् ।गजंखरंगर्जतिवैमहात्मामहोदरोनामसएषःवीरः ।।6.59.17।।

నవోదయ సూర్యునివలె తామ్రవర్ణ నేత్రాలుగలవాడు, గంటానినాదంలా ప్రతిధ్వనించే గజారూఢుడై కఠోరంగా గర్జిస్తున్నాడు—ఆ మహాత్మ వీరుడు ‘మహోదరుడు’ అనే వాడు ఇదే।

Verse 18

योऽसौहयंकाञ्चनचित्रभाण्डमारुह्यसन्ध्याभ्रगिरिप्रकाशम् ।प्रासंसमुद्यम्यमरीचिनद्धंपिशाचएषोऽशनितुल्यवेगः ।।6.59.18।।

సువర్ణచిత్రిత ఆభరణాలతో అలంకృతమై, సంధ్యామేఘావృత పర్వతంలా ప్రకాశించే అశ్వంపై ఆరూఢుడై, కిరణమయమైన శూలబాణాన్ని ఎత్తి పట్టుకున్నాడు—వజ్రతుల్య వేగముగల ‘పిశాచుడు’ ఇతడే।

Verse 19

यश्चैषशूलंनिशितंप्रगृह्यविद्युत्प्रभंकिङ्करवज्रवेगम् ।वृषेन्द्रमास्थायगिरिप्रकाशमायातियोऽसौत्रिशिरायशस्वी ।।6.59.19।।

ఇతడు మెరుపువలె ప్రకాశించే పదునైన త్రిశూలాన్ని పట్టుకొని, వజ్రవేగంతో దూసుకువచ్చే వాడు; పర్వతంలా ప్రకాశించే శ్రేష్ఠ వృషభంపై ఆరూఢుడై వస్తున్నాడు—ఈయనే యశస్వి ‘త్రిశిరుడు’।

Verse 20

असौचजीमूतनिकाशरूपःकुम्भःपृथुव्यूढसुजातवक्षाः ।समाहितःपन्नगराजकेतुर्विष्पारयन्यातिधनुर्विधून्वन् ।।6.59.20।।

మేఘసమాన రూపముగల కుంభుడు, విశాలంగా సుస్థిరంగా నిర్మితమైన వక్షస్థలముతో; పూర్తిగా సిద్ధమై, నాగరాజ కేతువును ధరించి, ధనుస్సును లాగి ఊపుతూ ముందుకు వస్తున్నాడు।

Verse 21

यश्चैषजाम्बूनदवज्रजुष्टंदीप्तंसधूमंपरिघंप्रगृह्य ।आयातिरक्षोबलकेतुभूतःसोऽसौनिकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा ।।6.59.21।।

ఇతడు జాంబూనద స్వర్ణముతోను వజ్రాలతోను జడితమై, ధూమముతో కూడి జ్వలించే పరిఘాన్ని పట్టుకొని, రాక్షసబలానికి కేతువుగా ముందుకు వస్తున్నాడు—అద్భుతమూ ఘోరమూ అయిన కర్మలు చేసే ‘నికుంభుడు’ ఇతడే।

Verse 22

यश्चैषचापासिशरौघजुष्टंपताकिनंपावकदीप्तरूपम् ।रथंसमास्थायविभात्युदग्रोनरान्तकोऽसौनगशृङ्गयोधी ।।6.59.22।।

ఇతడూ ధ్వజధారిగా, అగ్నివలె దీప్తరూపుడై, ధనుస్సులు-ఖడ్గాలు-బాణవర్షాలతో నిండిన రథాన్ని అధిరోహించి ఎత్తుగా ప్రకాశిస్తున్నాడు—పర్వతశిఖరాలతో యుద్ధం చేసే నరాంతకుడే ఇతడు।

Verse 23

यश्चैषनानाविधघोररूपैर्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रै: ।भूतैर्वृतोभातिविवृत्तनेत्स्रैसोऽसौसुराणामपिदर्पहन्ता ।।6.59.23।।त्रैतदिन्दुप्रतिमंविभातिछत्रंसितंसूक्ष्मशलाकमग्य्रम् ।अत्रैषरक्षोधिपतिर्महात्माभूतैर्वृतोरुद्रइवावभाति ।।6.59.24।।

ఇతడు అనేక భయంకర రూపాలైన—పులి, ఒంటె, గజేంద్ర, జింక, గుర్రం ముఖాలతో, ఉన్మత్తంగా తిరిగే కన్నులతో ఉన్న భూతగణాలతో చుట్టుముట్టబడి ప్రకాశిస్తున్నాడు—దేవుల గర్వాన్నికూడా నశింపజేసేవాడే ఇతడు।

Verse 24

यश्चैषनानाविधघोररूपैर्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रै: ।भूतैर्वृतोभातिविवृत्तनेत्स्रैसोऽसौसुराणामपिदर्पहन्ता ।।6.59.23।।त्रैतदिन्दुप्रतिमंविभातिछत्रंसितंसूक्ष्मशलाकमग्य्रम् ।अत्रैषरक्षोधिपतिर्महात्माभूतैर्वृतोरुद्रइवावभाति ।।6.59.24।।

అతని పై చంద్రునివలె ప్రకాశించే, సూక్ష్మ దండాలతో కూడిన శ్రేష్ఠమైన తెల్లని రాజఛత్రం వెలుగుతోంది। ఇక్కడ ఆ మహాత్మ రాక్షసాధిపతి భూతగణాలతో చుట్టుముట్టబడి, గణాలతో కూడిన రుద్రునివలె ప్రకాశిస్తున్నాడు।

Verse 25

असौकिरीटीचलकुण्डलास्योनगेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः ।महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्तारक्षोधिपस्सूर्यइवावभाति ।।6.59.25।।

అక్కడ ఆ రాక్షసాధిపతి కిరీటధారి; ఊగే కుండలాలతో ముఖం శోభిస్తోంది. అతని భయంకర దేహం పర్వతరాజు మరియు వింధ్య పర్వతాల వలె ఉంది. ఇంద్రుడు, యముడి గర్వాన్నికూడా అణిచిన వాడు, సూర్యునివలె ప్రకాశిస్తున్నాడు।

Verse 26

प्रत्युवाचततोरामोविभीषणमरिन्दम् ।अहोदीप्तमहातेजारावणोराक्षसेश्वरः ।।6.59.26।।

అప్పుడు శత్రుదమనుడు శ్రీరాముడు విభీషణునితో పలికెను— “అహో! రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు మహాతేజస్సుతో దివ్యంగా ప్రకాశిస్తున్నాడు.”

Verse 27

आदित्यइवदुष्प्रेक्ष्योरश्मिभिर्भातिरावणः ।सुव्यक्तंलक्ष्यतेह्यस्यरूपंतेजःसमावृतम् ।।6.59.27।।

రావణుడు ఆదిత్యునివలె కిరణాలతో ప్రకాశిస్తాడు; అతనిని చూడటం దుష్కరం. అతని రూపం తేజస్సుతో ఆవరించబడినందున స్పష్టంగా కనిపించదు.

Verse 28

देवदानववीराणांवपुर्नैवंविधंभवेत् ।यादृशंराक्षसेन्द्रस्यवपुरेतत्प्रकाशते ।।6.59.28।।

దేవదానవ వీరులలో కూడా ఇలాంటి దేహకాంతి ఉండదు; ఇక్కడ ప్రకాశిస్తున్న రాక్షసేంద్రుని దేహం అటువంటిది.

Verse 29

सर्वेपर्वतसङ्काशास्सर्वेपर्वतयोधिनः ।सर्वेदीप्तायुधधरायोधाश्चास्यमहोजस:।। 6.59.29।।

అతని యోధులందరూ పర్వతసమానులు; అందరూ పర్వతాలను విసిరి యుద్ధం చేయువారు; అందరూ దివ్యంగా మెరుస్తున్న ఆయుధధారులు—అతని యోధులు మహాబలశాలులు.

Verse 30

भातिरक्षोराजोऽसौप्रदीप्त्तैर्भीमविक्रमैः ।भूतैःपरिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः ।।6.59.30।।

ఆ రాక్షసరాజు జ్వలించే తేజస్సుతో, భయంకర పరాక్రమముగల, తీక్ష్ణమైన దేహధారులైన భూతగణములతో పరివృతుడై ప్రకాశిస్తున్నాడు—తన స్వరూపాలతోనే చుట్టుముట్టబడిన అంతకుడు (మృత్యువు) వలె।

Verse 31

दिष्ट्याऽयमद्यपापात्माममदृष्टिपथंगतः ।अद्यक्रोधंविमोक्ष्यामिसीताहरणसम्भवम् ।।6.59.31।।

దైవానుగ్రహముచేత ఈ పాపాత్ముడు నేడు నా దృష్టిపథమునకు వచ్చాడు. నేడు సీతాహరణమునుండి జనించిన నా క్రోధమును నేను విప్పి విడిచెదను।

Verse 32

एवमुक्त्वाततोरामोधनुरादायवीर्यवान् ।लक्ष्मणानुचरस्तस्थौसमुद्धृत्यशरोत्तमम् ।।6.59.32।।

ఇట్లు పలికి పరాక్రమశాలి రాముడు ధనుస్సును గ్రహించాడు; లక్ష్మణుడు అనుసరించగా, ఉత్తమ శరమును పైకెత్తి యుద్ధసన్నద్ధుడై నిలిచెను।

Verse 33

ततःसरक्षोधिपतिर्महात्मारक्षांसितान्याहमहाबलानि ।द्वारेषुचर्यागृहगोपुरेषुसुनिर्वृतास्तिष्ठतनिर्विशङ्काः ।।6.59.33।।

అనంతరం మహాత్ముడైన రాక్షసాధిపతి ఆ మహాబల రాక్షసులను ఉద్దేశించి చెప్పెను—“ద్వారములయందు, గస్తీగృహములయందు, నగరగోపురములయందు నిశ్చింతగా, భయములేక నిలిచియుండుడి।”

Verse 34

हाऽगतंमांसहितंभवद्भिर्वनौकसश्छिद्रमिदंविदित्वा ।शून्यापुरींदुष्प्रसहांप्रमथ्यप्रधर्षयेयुस्सहसासमेताः ।।6.59.34।।

వనవాసులు నేను మీతో కలిసి ఇక్కడికి వచ్చినదని తెలిసికొనినయెడల, దీనిని ఒక బలహీన ఛిద్రముగా భావించుదురు; వారు సహసా సమేతులై, క్షణమాత్రం శూన్యమైన దుర్జయ నగరిని ఛేదించి, దానిని ధ్వంసముచేసి దోచుకొనగలరు।

Verse 35

विसर्जयित्वासचिवांस्ततस्तान्गतेषुरक्षस्सुयथानियोगम् ।व्यचारयद्वानरसागरौघंमहाझषःपूर्णमिवार्णवौघम् ।।6.59.35।।

అప్పుడు రావణుడు ఆ మంత్రులను విసర్జించాడు. రాక్షసులు ఆజ్ఞానుసారం తమ తమ స్థానాలకు వెళ్లిన తరువాత, అతడు వానరుల విశాల ‘సముద్ర’మధ్య సంచరించాడు—పూర్ణమైన సముద్రపు ఉప్పెనను మహామత్స్యం చీల్చుకుంటూ పోయినట్లు.

Verse 36

तमापतन्तंसहसासमीक्ष्यदीप्तेषुचापंयुधिराक्षसेन्द्रम् ।महत्समुत्पाट्यमहीधराग्रंदुद्रावरक्षोधिपतिंहरीशः ।।6.59.36।।

యుద్ధంలో జ్వలించే ధనుస్సుతో అకస్మాత్తుగా దూసుకొస్తున్న రాక్షసేంద్రుణ్ని చూసి, వానరాధిపతి ఒక మహా పర్వతశిఖరాన్ని పెకలించి రాక్షసాధిపతిపైకి దూకాడు.

Verse 37

तच्छैलशृङ्गंबहुवृक्षसानुंप्रगृह्यचिक्षेपनिशाचराय ।तमापतन्तंसहसासमीक्ष्यचिच्छेदबाणैस्तपनीयपुङ्खैः ।।6.59.37।।

చెట్లతో నిండిన ఆ పర్వతశిఖరాన్ని పట్టుకొని సుగ్రీవుడు నిశాచరునిపైకి విసిరాడు. అది దూసుకొస్తుండగా చూసిన రావణుడు బంగారు పుంఖాల బాణాలతో దానిని చీల్చి చెదరగొట్టాడు.

Verse 38

तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षेशृङ्गेविकीर्णेपतितेपृथिव्याम् ।महाहिकल्पंशरमन्तकाभंसमादधेराक्षसलोकनाथः ।।6.59.38।।

ఆ ఎత్తైన, ఉత్తమ వృక్షాలతో నిండిన శిఖరం చిద్రమై భూమిపై చెల్లాచెదురుగా పడగానే, రాక్షసలోకనాథుడు మహాసర్పసమానంగా, మృత్యుస్వరూపంగా కనిపించే ఒక శరాన్ని సంధించాడు.

Verse 39

सतंगृहीत्वाऽनिलतुल्यवेगंसविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम् ।बाणंमहेन्द्राशनितुल्यवेगंचिक्षेपसुग्रीववधायरुष्टः ।।6.59.39।।

కోపంతో అతడు ఆ బాణాన్ని పట్టుకున్నాడు—గాలివలె వేగంగా, స్ఫులింగాలు చిమ్మే జ్వాలలా ప్రకాశిస్తూ, ఇంద్రవజ్రంలా దారుణ వేగంతో—సుగ్రీవుని వధించుటకై విసిరాడు.

Verse 40

ससायकोरावणबाहुमुक्तःशक्राशनिप्रख्यवपुश्शिताग्रः ।सुग्रीवमासाद्यबिभेदवेगाद्गुहेरिताक्रौञ्चमिवोग्रशक्तिः ।।6.59.40।।

రావణుని భుజం నుండి విడిచిన ఆ పదునైన బాణం, ఇంద్రవజ్రంలా భయంకరంగా, వేగంగా సుగ్రీవుని చేరి అతనిని ఛేదించింది—గుహ విసిరిన ఉగ్రశక్తి క్రౌంచ పర్వతాన్ని చీల్చినట్లుగా।

Verse 41

ससायकार्तोविपरीतचेताःकूजन्पृथिव्यांनिपपातवीरः ।तंप्रेक्ष्यभूमौपतितंविसंज्ञंनेदुःप्रहृष्टायुधियातुधानाः ।।6.59.41।।

బాణవేదనతో బాధపడిన ఆ వీరుడు, చిత్తం విపరీతమై మూలుగుతూ భూమిపై పడిపోయాడు. అతడు నేలపై అచేతనంగా పడి ఉండటం చూసి యుద్ధంలో హర్షించిన యాతుధానులు (రాక్షసులు) పెద్దగా కేకలు వేశారు।

Verse 42

ततोगवाक्षोगवयस्सुदंष्ट्रस्त्वथर्षभोज्योतिमुखोनलश्च ।शैलान् समुत्पाट्यविवृद्धकायाःप्रदुद्रुवुस्तंप्रतिराक्षसेन्द्रम् ।।6.59.42।।

అప్పుడు గవాక్షుడు, గవయుడు, సుదంష్ట్రుడు, అలాగే ఋషభుడు, జ్యోతిముఖుడు, నలుడు—బలంతో దేహాన్ని విస్తరింపజేసుకొని—రాళ్లను పెకలించి ఆ రాక్షసేంద్రుని మీదికి దూసుకెళ్లారు।

Verse 43

तेषांप्रहारान् सचकारमोघान् रक्षोधिपोबाणशतैःशिताग्रैः ।तान्वानरेन्द्रानपिबाणजालैर्बिभेदजाम्बूनदचित्रपुङ्खैः ।।6.59.43।।

వారి దాడులను రాక్షసాధిపతి పదునైన వందల బాణాలతో వ్యర్థం చేశాడు; మరియు జాంబూనద స్వర్ణవర్ణ కాంతితో, విచిత్ర పక్షాలతో కూడిన బాణజాలాన్ని వర్షింపజేసి ఆ వానరనాయకులనూ ఛేదించాడు।

Verse 44

तेवानरेन्द्रास्त्रिदशारिबाणैर्भिन्नानिपेतुर्भुविभीमकायाः ।ततस्तुतद्वानरसैन्यमुग्रंप्रच्छादयामाससबाणजालैः ।।6.59.44।।

దేవశత్రువు బాణాలతో ఛేదింపబడి భయంకరదేహులైన వానరేంద్రులు భూమిపై కూలిపోయారు. అనంతరం అతడు ఆ ఉగ్ర వానరసేనను బాణజాల వర్షంతో నలుమూలలా కప్పివేశాడు.

Verse 45

तेवध्यमानाःपतिताःप्रवीरानानद्यमानाभयशल्यविद्धाः ।शाखामृगारावणसायकार्ताजग्मुश्शरण्यंशरणंस्मरामम् ।।6.59.45।।

వధింపబడుతూ కూలిపోయిన ఆ శ్రేష్ఠ వానరవీరులు భయశల్యంతో గాయపడి ఆర్తనాదం చేశారు. రావణ బాణాలతో బాధపడిన ఆ శాఖామృగాలు శరణదాత శ్రీరామునే శరణమని భావించి ఆయన వద్దకు చేరాయి.

Verse 46

ततोमहात्मासधनुर्धनुष्मानादायरामस्सहसाजगाम ।तंलक्ष्मणःप्राञ्जलिरभ्युपेत्यउवाचवाक्यंपरमार्थयुक्तम् ।।6.59.46।।

అప్పుడు మహాత్ముడైన ధనుర్ధరుడు శ్రీరాముడు వెంటనే ధనుస్సు ఎత్తుకొని ముందుకు సాగాడు. అంజలి ఘటించి సమీపించి లక్ష్మణుడు పరమార్థసత్యయుక్తమైన మాటలు పలికాడు.

Verse 47

काममार्यस्सुपर्याप्तोवधायास्यदुरात्मनः ।विधमिष्याम्यहंचैतमनुजानीहिमांविभो ।।6.59.47।।

హే ఆర్యా! ఈ దురాత్ముని వధించుటకు నేను పూర్తిగా సమర్థుడను. నేను ఇతనిని ధ్వంసం చేస్తాను—హే విభో, నాకు అనుమతి ఇవ్వండి.

Verse 48

तमब्रवीन्महातेजारामस्सत्यपराक्रमः ।गच्छयत्नपरश्चापिभवलक्ष्मण संयुगे ।।6.59.48।।

అప్పుడు మహాతేజస్సు, సత్యపరాక్రముడైన శ్రీరాముడు అతనితో ఇలా అన్నాడు—“లక్ష్మణా, వెళ్లు; యుద్ధంలో యత్నపరుడై జాగ్రత్తగా ఉండు.”

Verse 49

रावणोहिमहावीर्योरणेऽद्भुतपराक्रमः ।त्रैलोक्येनापिसङ्क्रुद्धोदुष्प्रसह्योनसंशयः ।।6.59.49।।

రావణుడు నిజంగా మహావీరుడు; యుద్ధంలో అతని పరాక్రమం అద్భుతమైనది. అతడు కోపించినప్పుడు త్రిలోకమునకైనా అతడు దుర్జయుడు—ఇందులో సందేహం లేదు॥

Verse 50

तस्यच्छिद्राणिमार्गस्वस्वच्छिद्राणिचलक्ष्य ।चक्षुषाधनुषायत्ना प्रक्षात्मानंसमाहितः ।।6.59.50।।

అతని బలహీన స్థానాలను గమనించు; నీ బలహీనతల్నీ జాగ్రత్తగా గుర్తుంచుకో. స్థిరదృష్టితో, ధనుస్సు చేతబట్టి, యత్నంతో, సమాహితచిత్తుడై నిన్ను నీవే రక్షించుకో॥

Verse 51

राघवस्यवचश्श्रुत्वासपरिष्वज्याभिपूज्यच ।अभिवाद्यतत् रामंययौसौमित्रिराहवम् ।।6.59.51।।

రాఘవుని వచనాలు విని సౌమిత్రి ఆయనను ఆలింగనం చేసి భక్తితో గౌరవించాడు; అనంతరం రామునకు నమస్కరించి యుద్ధానికి బయలుదేరాడు॥

Verse 52

सरावणंवारणहस्तबाहुंददर्शभीमोद्यतदीप्तचापम् ।प्रच्छादयन्तंशरवृष्टिजालैस्तान्वानराभनिन्नविकीर्णदेहान् ।।6.59.52।।

అతడు రావణుణ్ని చూచెను—ఏనుగు తొండంలాంటి భుజాలు గలవాడు, భయంకరంగా ప్రకాశించే ధనుస్సును ఎత్తి పట్టినవాడు. అతడు శరవృష్టి జాలాలతో సమరభూమిని కప్పివేస్తుండగా, వానరులు ఛిన్నభిన్న దేహాలతో చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నారు॥

Verse 53

तमालोक्यमहातेजाहनूमान्मारुतात्मजः ।निवार्यशरजालानिप्रदुद्रावसरावणम् ।।6.59.53।।

అతనిని చూచి మహాతేజస్సుగల మారుతాత్మజుడు హనుమంతుడు బాణజాలాన్ని నివారించి రావణుని వైపు నేరుగా దూసుకెళ్లెను।

Verse 54

रथंतस्यसमासाद्यबाहुमुद्यम्यदक्षिणम् ।त्रासयन्रावणंधीमान्हनूमान्वाक्यमब्रवीत् ।।6.59.54।।

అతని రథాన్ని సమీపించి, ధీమంతుడైన హనుమంతుడు కుడి భుజాన్ని ఎత్తి రావణుని భయపెట్టి ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 55

देवदानवगन्धर्वायक्षाश्चसहराक्षैसैः ।अवश्यंतुत्वयाभग्नावानरेभ्यस्तुतेभयम् ।।6.59.55।।

దేవులు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు—నీ పక్కనున్న రాక్షసులతో కూడ—నీవు తప్పక జయించితివి; కాని ఇప్పుడు నీకు భయం వానరుల నుండే కలుగుచున్నది.

Verse 56

एषमेदक्षिणोबाहुःपञ्चशाखःसमुद्यतः ।विधमिष्यतितेदेहाद्भूतात्मानंचिरोषितम् ।।6.59.56।।

ఇదిగో నా కుడి భుజము—ఐదు శాఖలైన వేళ్లతో—ఎత్తి ఉంచితిని; ఇది నీ దేహమునుండి చిరకాలంగా నివసించిన ప్రాణాత్మను వెలివేయును.

Verse 57

श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंरावणोभीमविक्रमः ।संरक्तनयनःक्रोधादिदंवचनमब्रवीत् ।।6.59.57।।

హనుమంతుని మాటలు విని భయంకర పరాక్రమశాలియైన రావణుడు కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో ఈ వచనమును పలికెను।

Verse 58

क्षिप्रंप्रहरनिःशङ्कंस्थिरांकीर्तिमवाप्नुहि ।ततस्त्वांज्ञातविक्रान्तंनाशयिष्यामिवानर ।।6.59.58।।

శీఘ్రంగా, సందేహం లేకుండా ప్రహరించు; స్థిరమైన కీర్తిని పొందు. ఆపై నీ విక్రమాన్ని తెలిసికొని నిన్ను సంహరిస్తాను, ఓ వానరా.

Verse 59

रावणस्यवचश्श्रुत्वावायुसूनुर्वचोऽब्रवीत् ।प्रहृतंहिमयापूर्वमक्षंतवसुतंतव ।।6.59.59।।

రావణుని మాటలు విని వాయుపుత్రుడు పలికెను—‘నిజమే, నేను ముందే నీ కుమారుడు అక్షను సంహరించాను.’

Verse 60

एवमुक्तोमहातेजारावणोराक्षसेश्वरः ।आजघानानिलसुतंतलेनोरसिवीर्यवान् ।।6.59.60।।

ఇలా అనబడినపుడు మహాతేజస్సుగల రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు, పరాక్రమంతో, అనిలసుతుడు (హనుమంతుడు) వక్షస్థలంపై తన కరతలంతో కొట్టెను.

Verse 61

सतलाभिहतस्तेनचचालचमुहुर्मुहुः ।स्थित्वामुहूर्तंतेजस्वीस्थैर्यंकृत्वामहामतिः ।।6.59.61।।आजघानाभिसङ्कृद्धस्तलेनैवामरद्विषम् ।

అతని కరతలప్రహారంతో హనుమంతుడు మళ్లీ మళ్లీ తూలెను. ఆపై ఆ తేజస్వి మహామతి క్షణమొకటి స్థిరంగా నిలిచి, స్థైర్యం పొందిన తరువాత, కోపంతో ఉప్పొంగి, దేవద్వేషి (రావణుడు) పై తన కరతలంతోనే ప్రహరించెను.

Verse 62

ततस्ततेनाभिहतोवानरेणमहात्मना ।।6.59.62।।दशग्रीवःसमाधूतोयथाभूमिचलेऽचलः ।

అప్పుడు ఆ మహాత్మ వానరుని ప్రహారంతో దశగ్రీవుడు రావణుడు భూమికంపంలో అచల పర్వతం కంపించినట్లుగా బాగా కుదిపివేయబడ్డాడు।

Verse 63

सङ्ग्रामेतंतथादृष्टवारावणंतलताडितम् ।।6.59.63।।ऋषयोवानराःसिद्धानेदुर्देवास्सहासुरैः ।

యుద్ధరంగంలో రావణుడు అలా తాళప్రహారంతో తాడింపబడినట్లు చూసి ఋషులు, వానరులు, సిద్ధులు ఘోషించారు; దేవతలు కూడా అసురులతో కలిసి గొప్ప నినాదం చేశారు।

Verse 64

अथाऽश्वास्यमहातेजारावणोवाक्यमब्रवीत् ।।6.59.64।।साधुवानर वीर्येणश्लाघनीयोऽसिमेरिपुः ।

అప్పుడు మహాతేజస్సు రావణుడు శ్వాస సర్దుకొని ఇలా అన్నాడు— “సాధు, వానరా! నీ వీర్యంతో నీవు ప్రశంసనీయుడవు, అయినా నీవు నా శత్రువే।”

Verse 65

रावणेनैवमुक्तस्तुमारुतिर्वाक्यमब्रवीत् ।।6.59.65।।धिगस्तुममवीर्येणयस्त्वंजीवसिरावण ।

రావణుడు ఇలా అనగా మారుతి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు— “ధిక్కారం నా వీర్యానికి; నీవు, రావణా, ఇంకా జీవించి ఉన్నావే!”

Verse 66

सकृत्तुप्रहरेदानींदुर्भुद्धे किंविकत्थसे ।।6.59.66।।ततस्त्वांमामिकामुष्टिर्नयिष्यतियमक्षयम् ।

“ఇప్పుడైనా ఒక్కసారి మరలా ప్రహారం చేయి, దుర్బుద్ధీ! ఎందుకు వృథా గొప్పలు? అప్పుడు నా ఈ ముష్టి నిన్ను యమలోకానికి పంపుతుంది।”

Verse 67

तोमारतिवाक्येनकोधस्तस्यतदाऽज्वलत् ।।6.59.67।।संरक्तनयनोयत्नान्मुष्टिमुद्यम्यदक्षिणम् ।पातयामासवेगेनवानरोरसिवीर्यवान् ।।6.59.68।।

మారుతి వాక్యాలతో గాయపడిన అతని కోపం అప్పుడే జ్వలించింది. ఎర్రబడిన కళ్లతో ఆ వీరుడు శ్రమించి కుడి ముష్టిని ఎత్తి మహావేగంతో వానరుని వక్షస్థలంపై పడగొట్టాడు।

Verse 68

तोमारतिवाक्येनकोधस्तस्यतदाऽज्वलत् ।।6.59.67।।संरक्तनयनोयत्नान्मुष्टिमुद्यम्यदक्षिणम् ।पातयामासवेगेनवानरोरसिवीर्यवान् ।।6.59.68।।

మారుతి వాక్యాలతో గాయపడిన అతని కోపం అప్పుడే జ్వలించింది. ఎర్రబడిన కళ్లతో ఆ వీరుడు శ్రమించి కుడి ముష్టిని ఎత్తి మహావేగంతో వానరుని వక్షస్థలంపై పడగొట్టాడు।

Verse 69

हनूमान् वक्षसिव्यूढेसञ्चचालहतःपुनः ।विह्वलंतुतदादृष्टवाहनूमन्तंमहाबलम् ।।6.59.69।।रथेनातिरथशशीघ्रंनीलंप्रतिसमभ्यगात् ।

వక్షస్థలంపై బలమైన దెబ్బతో హనుమంతుడు మళ్లీ గాయపడి తూలాడు. అప్పుడు మహాబలుడైన హనుమంతుడు విహ్వలమైనట్లు చూసి ఆ అతిరథుడు రావణుడు రథంతో వేగంగా నీలుని వైపు దూసుకెళ్లాడు।

Verse 70

राक्षसानामधिपतिर्धशग्रीवःप्रतापवान् ।।6.59.70।।पन्नगप्रतिमैर्भीमैःपरमर्माभिभेदिभिः ।शरैरादीपयामासनीलंहरिचमूपतिम् ।।6.59.71।।

రాక్షసాధిపతి ప్రతాపవంతుడైన దశగ్రీవుడు, పన్నగసమానమైన భయంకరమైన, మర్మభేదక బాణాలతో వానరసేనాధిపతి నీలుని చుట్టుముట్టి తీవ్రంగా దాడి చేశాడు।

Verse 71

राक्षसानामधिपतिर्धशग्रीवःप्रतापवान् ।।6.59.70।।पन्नगप्रतिमैर्भीमैःपरमर्माभिभेदिभिः ।शरैरादीपयामासनीलंहरिचमूपतिम् ।।6.59.71।।

బాణవృష్టికి ఆవరించబడిన వానరసేనాధిపతి నీలుడు ఒక్క చేతితో పర్వతశిఖరాన్ని పెకలించి రాక్షసాధిపతి రావణునిపై విసిరెను।

Verse 72

सशरौघसमायस्तोनीलःकपिचमूपतिः ।करेणेकैनेशैलाग्रंरक्षोधिपतयेऽसृजत् ।।6.59.72।।

బాణవృష్టికి ఆవరించబడిన వానరసేనాధిపతి నీలుడు ఒక్క చేతితో పర్వతశిఖరాన్ని పెకలించి రాక్షసాధిపతి రావణునిపై విసిరెను।

Verse 73

हनूमानपितेजस्वीसमाश्वस्तोमहामनाः ।विप्रेक्षमाणोयुद्धेप्सुस्सरोषमिदमब्रवीत् ।।6.59.73।।नीलेनसहसंयुक्तंरावणंराक्षसेश्वरम् ।अन्येनयुद्यमानस्यनयुक्तमभिधावनम् ।।6.59.74।।

తేజస్సుగల మహామనస్కుడు హనుమంతుడు కూడా తేరుకొని, యుద్ధాభిలాషతో గమనిస్తూ కోపంతో ఇలా అన్నాడు— “రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు నీలునితో యుద్ధంలో నిమగ్నుడై ఉన్నాడు; మరొకరితో పోరాడుతున్నవానిపై దూకడం యుక్తం కాదు।”

Verse 74

हनूमानपितेजस्वीसमाश्वस्तोमहामनाः ।विप्रेक्षमाणोयुद्धेप्सुस्सरोषमिदमब्रवीत् ।।6.59.73।।नीलेनसहसंयुक्तंरावणंराक्षसेश्वरम् ।अन्येनयुद्यमानस्यनयुक्तमभिधावनम् ।।6.59.74।।

పర్వతశిఖరం చిద్రమై పడిపోవడం చూసి, శత్రువీరసంహారకుడు వానరసేనాధిపతి నీలుడు ప్రళయాగ్నివలె కోపంతో జ్వలించెను।

Verse 75

रावणोऽपिमहातेजास्तंच्छृङ्गंसप्तभिःशरैः ।आजघानसुतीक्ष्णाग्रैस्तद्विकीर्णंपपातह ।।6.59.75।।

మహాతేజస్సుగల రావణుడు ఆ పర్వతశిఖరాన్ని అత్యంత తీక్ష్ణాగ్రాలైన ఏడు బాణాలతో కొట్టి, అది చిద్రమై కూలిపోవునట్లు చేసెను।

Verse 76

तद्विकीर्णंगिरेश्शृङ्गंदृष्टवाहरिचमूपतिः ।कालानगिरिवजज्वालकोपेनपरवीरहा ।।6.59.76।।

పర్వతశిఖరం చిద్రమై పడిపోవడం చూసి, శత్రువీరసంహారకుడు వానరసేనాధిపతి నీలుడు ప్రళయాగ్నివలె కోపంతో జ్వలించెను।

Verse 77

सोऽश्वकर्णान्धान् शालांश्चूताश्चापिसुपुष्पितान् ।अन्यांश्चविविधान् वृक्षान्नीलश्चिक्षेपसंयुगे ।।6.59.77।।

అప్పుడు యుద్ధరంగంలో నీలుడు అశ్వకర్ణ, శాల, పుష్పభారిత మామిడి చెట్లు మరియు మరెన్నో రకాల వృక్షాలను పెకలించి విసిరెను।

Verse 78

सतान्वृक्षान् समासाद्यप्रतिचिच्छेदरावणः ।अभ्यवर्षत्सुघोरेणशरवर्षेणपावकिम् ।।6.59.78।।

రావణుడు ఆ వృక్షాలను ఎదుర్కొని ప్రతిగా వాటిని నరికివేశాడు; అగ్నిపుత్రుడైన నీలునిపై అత్యంత ఘోరమైన బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు।

Verse 79

अभिवृष्टश्शरौघेणमेघेनेवमहाबलः ।ह्रस्वंकृत्वाततोरूपंध्वजाग्रेनिपपातह ।।6.59.79।।

మేఘవర్షంలా బాణప్రవాహంతో కప్పబడినప్పటికీ మహాబలుడైన నీలుడు తన రూపాన్ని చిన్నదిగా చేసుకొని రావణుని ధ్వజదండాగ్రంపై దిగాడు।

Verse 80

पावकात्मजमालोक्यध्वजाग्रेसमवस्थितम् ।जज्वालरावणःक्रोधात्ततोनीलोननादच ।।6.59.80।।

ధ్వజాగ్రంపై నిలిచిన పావకపుత్రుడు నీలుని చూచి రావణుడు కోపంతో జ్వలించాడు; ఆపై నీలుడు మహానాదం చేశాడు।

Verse 81

ध्वजाग्रेधनुषश्चाग्रेकिरीटाग्रेचतंहरिम् ।लक्ष्मणोऽथहनूमांश्चदृष्टवारामश्चविस्मिताः ।।6.59.81।।

ఆ వానరుడు ధ్వజాగ్రానికి, ధనుస్సు అగ్రానికి, కిరీట శిఖరానికీ చురుకుగా చేరుతూ ఉండటం చూసి లక్ష్మణుడు, హనుమంతుడు, రాముడూ విస్మయపడ్డారు।

Verse 82

रावणोऽपिमहातेजाःकपिलाघवविस्मितः ।अस्त्रमाहारयामासदीप्तमाग्नेयमद्भुतम् ।।6.59.82।।

మహాతేజస్సుగల రావణుడుకూడా ఆ కపి లాఘవాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపడ్డాడు; వెంటనే అతడు అద్భుతంగా జ్వలించే ఆగ్నేయాస్త్రాన్ని తీసుకొచ్చాడు।

Verse 83

ततस्तेचुक्रुशुर्हृष्टालब्दलक्षाःप्लवङ्गमाः ।नीललाघवसम्भ्रान्तंदृष्टवारावणमाहवे ।।6.59.83।।

అప్పుడు ఆ ప్లవంగములు హర్షంతో, లక్ష్యం సిద్ధించిందని భావించి, నీలుని లాఘవంతో యుద్ధంలో కలవరపడిన రావణుణ్ని చూసి ఉల్లాసధ్వని చేశారు।

Verse 84

वानराणांचनादेवसंरब्दोरावणस्तदा ।सम्भ्रमाविष्टहृदयोनकिञ्चित्प्रत्यपद्यत ।।6.59.84।।

వానరుల గర్జనతో రెచ్చిపోయిన రావణుడి హృదయం కలవరంతో నిండిపోయింది; అతడు ఏ సముచిత ప్రతిచర్యను నిర్ణయించలేకపోయాడు।

Verse 85

आग्नेयेनाधसंयुक्तंगृहीत्वारावणश्शरम् ।ध्वजशीर्षस्थितंसीलमुदैक्षतनिशाचरः ।।6.59.85।।

అప్పుడు నిశాచరాధిపతి రావణుడు ఆగ్నేయాస్త్రశక్తితో సంయుక్తమైన బాణాన్ని గ్రహించి, ధ్వజశిఖరంపై నిలిచిన నీలుని దృష్టితో నిరీక్షించాడు।

Verse 86

ततोऽब्रवीन्महातेजारावणोराक्षसेश्वरः ।कपेलाघवयुक्तोऽसिमाययापरयाऽनया ।।6.59.86।।

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు ఇలా అన్నాడు—“ఓ కపీ! నీవు చురుకైన కపటకౌశల్యంతో యుక్తుడవు; ఈ పరమ మాయావంచనతో।”

Verse 87

जीवितंखलुरक्षस्वयदिशक्तोऽपिवानर ।तानितान्यात्मरूपाणिसृजसित्वमनेकशः ।।6.59.87।।

ఓ వానరా! నీవు నిజంగా శక్తిమంతుడవైతే నీ ప్రాణాన్ని కాపాడుకో; ఎందుకంటే నీవు మళ్లీ మళ్లీ అనేక స్వరూపాలను సృష్టించుకుంటున్నావు।

Verse 88

तथापित्वांमयामुक्तस्सायोकोऽस्त्रप्रयोजितः ।जीवितंपरिरक्षन्तंजीविताद्भ्रंशयिष्यति ।।6.59.88।।

అయినప్పటికీ నా చేత విడిచిన—అస్త్రమంత్రప్రయోగంతో శక్తిమంతమైన—ఈ బాణం, నీవు ప్రాణాన్ని కాపాడుకొనుచున్నా, నిన్ను జీవితం నుండి దూరం చేస్తుంది।

Verse 89

एवमुक्त्वामहाबाहूरावणोराक्षसेश्वरः ।सन्धायबाणमस्त्रणचमूपतिमताडयत् ।।6.59.89।।

ఇలా చెప్పి మహాబాహువు, రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు అస్త్రసంధానం చేసి బాణాన్ని సంధించి, సేనాధిపతి నీలుని కొట్టాడు।

Verse 90

सोऽस्त्रयुक्तेनबाणेननीलोवक्षसिताडितः ।निर्धह्यमानस्सहसानिपपातमहीतले ।।6.59.90।।

అస్త్రసంయుక్త బాణము వక్షస్థలమున తగలగా నీలుడు, దాని తేజస్సుతో దహించబడుతూ, అకస్మాత్తుగా భూమిపై పడిపోయాడు।

Verse 91

पितृमहात्म्यसंयोगात्मनश्चापितेजसा ।जानुभ्यानुपतद्भूमौनतुप्राणैर्व्ययुज्यत ।।6.59.91।।

తండ్రి మహిమాసంబంధ బలముచేతను, తన స్వతేజస్సుచేతను నీలుడు మోకాళ్లపై భూమికి పడిపోయాడు; కాని ప్రాణములనుండి విడిపోలేదు।

Verse 92

विसंज्ञंवानरंदृष्टवादशग्रीवोरणोत्सुकः ।रथेनाम्बुदनादेनसौमित्रिमभिदुद्रुवे ।।6.59.92।।

స్పృహలేని వానరుణ్ని చూచి యుద్ధోత్సుకుడైన దశగ్రీవుడు, మేఘగర్జన వంటి నాదముతో రథముపై సౌమిత్రిని అభిముఖంగా దూసుకొచ్చాడు।

Verse 93

आसाद्यरणमध्येतंवारयित्वास्थितोज्वलन् ।धनुर्विष्फारयामासकम्पयन्निवमेदिनीम् ।।6.59.93।।

యుద్ధమధ్యమున అతనిని చేరి మార్గమును అడ్డగించి, జ్వలించుచున్నవానివలె నిలిచెను; భూమిని కంపింపజేయునట్లు ధనుస్సును టంకారింపజేసెను।

Verse 94

तमाहसौमित्रिरदीनसत्त्वोविष्फारयन्तंधनुरप्रमेयम् ।अभ्येहिमामद्यनिशाचरेन्द्रनवानरांस्त्वप्रतियोद्धुमर्हः ।।6.59.94।।

అదీనసత్త్వుడైన సౌమిత్రి, అప్రమేయ ధనుస్సును టంకారమాడుతున్న అతనితో అన్నాడు— “ఈ రోజు నా మీదికి రా, ఓ నిశాచరేంద్రా; వానరులతో యుద్ధం చేయడం నీకు తగదు।”

Verse 95

सतस्यवाक्यंप्रतिपूर्णघोषंज्याशब्दमुग्रंचनिशम्यराजा ।आसाद्यसौमित्रिमवस्थितंतंकोपान्वितोवाचमुवाचरक्षः ।।6.59.95।।

అతని ఘనమైన సవాలుతో కూడిన మాటలను, అలాగే ధనుర్జ్య యొక్క ఉగ్ర టంకారాన్ని విని రాక్షసరాజు స్థిరంగా నిలిచిన సౌమిత్రి వద్దకు చేరి, కోపంతో మాటలాడాడు।

Verse 96

दिष्ट्यासिमेराघव दृष्टिमार्गंप्राप्तोऽन्तगामीविपरीतबुद्धिः ।अस्मिन् क्षणेयास्यसिमृत्युदेशंसम्पाद्यमानोममबाणजालैः ।।6.59.96।।

“దైవయోగముగా, ఓ రాఘవా, నీవు నా దృష్టిమార్గంలోకి వచ్చావు. విపరీతబుద్ధితో అంతానికి చేరువవుతున్నావు; నా బాణవర్షంతో ఈ క్షణమే మృత్యుదేశానికి పోతావు।”

Verse 97

तमाहसौमित्रिरविस्मयानोगर्जन्तमुद्वृत्तसिताग्रदंष्ट्रम् ।राजन्नगर्जन्तिमहाप्रभावाविकत्थसेपापकृतांवरिष्ठ ।।6.59.97।।

పైకి ఎత్తిన తెల్లని పదునైన దంతాలు చూపుతూ గర్జిస్తున్న అతనిని చూసి కూడా చలించని సౌమిత్రి అన్నాడు— “రాజా, మహాప్రభావులు ఇలా గర్జించరు; నీవు మాత్రం డంబం పలుకుతున్నావు—పాపకారులలో అగ్రగణ్యుడవు!”

Verse 98

जानामिवीर्यंतवराक्षसेन्द्रबलंप्रतापंचपराक्रमंच ।अवस्थितोऽहंशरचापपाणिरागच्छकिंमोघविकत्थनेन ।।6.59.98।।

“ఓ రాక్షసేంద్రా, నీ వీర్యాన్ని నాకు తెలుసు—నీ బలం, నీ ప్రతాపం, నీ పరాక్రమం. నేను ధనుస్సు-బాణాలు చేతబట్టి సిద్ధంగా నిలిచాను; రా—ఖాళీ డంబంతో ఏమి ప్రయోజనం?”

Verse 99

सएवमुक्तःकुपितस्ससर्जरक्षोथिपस्सप्तशरान् सुपुङ्खान् ।तान्लक्ष्मणःकाञ्चनचित्रिपुङ्खैश्चिच्छेदबाणैर्निशिताग्रधारैः ।।6.59.99।।

అలా అనబడగానే కోపించిన రాక్షసాధిపతి సుపక్షములైన ఏడు శరములను సంధించాడు. లక్ష్మణుడు స్వర్ణచిత్రిత పుచ్ఛములు గల, తীক্ষ్ణధార బాణములతో వాటిని చీల్చివేశాడు॥

Verse 100

तान् प्रेक्षमाणस्सहसानिकृत्तानिकृत्तभोगानिवपन्नगेन्द्रान् ।लङ्केश्वरःक्रोधवशंजगामससर्जचान्यान्निशितान्पृषत्कान् ।।6.59.100।।

ఆ బాణములు సహసా ఛిన్నమై పడినట్లు చూచి—నాగేంద్రుల భోగములు కోసబడినట్లుగా—లంకేశ్వరుడు రావణుడు క్రోధవశుడై మరల ఇతర నిశిత బాణములను సంధించెను।

Verse 101

सबाणवर्षंतुववर्षतीव्रंरामानुजःकार्मुकसम्प्रयुक्तम् ।क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैःशरांश्चचिच्छेदनचुक्षुभेच ।।6.59.101।।

అప్పుడు రామానుజుడు లక్ష్మణుడు ధనుస్సును పూర్తిగా లాగి భయంకరమైన బాణవర్షమును కురిపించెను; క్షుర, అర్ధచంద్ర, ఉత్తమ, కర్ణి, భల్ల శరములతో శత్రు బాణములను ఛేదించుచు కూడా అతడు చలించలేదు।

Verse 102

सबाणजालान्यथतानितानिमोघानिपश्यंस्त्रिदशारिराजः ।विसिस्मियेलक्ष्मणलाघवेनपुनश्चबाणान्निशितान्मुमोच ।।6.59.102।।

తన బాణజాలములు ఒక్కొక్కటిగా వ్యర్థమవుతున్నట్లు చూచి, త్రిదశశత్రువైన ఆ రాజు (రావణుడు) లక్ష్మణుని లాఘవమునకు ఆశ్చర్యపడి, మరల నిశిత బాణములను విడిచెను।

Verse 103

सलक्ष्मणश्चापिशरान् शिताग्रान्महेन्द्रतुल्योऽशनितुल्यवेगान् ।सन्धायचापेज्वलनप्रकाशान् ससर्जरक्षोधिपतेर्वधाय ।।6.59.103।।

అప్పుడు లక్ష్మణుడు కూడా మహేంద్రసమానుడై, వజ్రసమ వేగముగల తীক্ষ్ణాగ్ర బాణాలను అగ్నిప్రకాశముతో ధనుస్సులో సంధానించి రాక్షసాధిపతిని వధించుటకై విడిచెను ॥6.59.103॥

Verse 104

सतान् प्रचिच्छेदहिराक्षसेन्द्रःछित्वाचतन्लक्ष्मणमाजघान ।शरेणकालाग्निसमप्रभेणस्वयम्भुदत्तेनललाटदेशे ।।6.59.104।।

కాని రాక్షసేంద్రుడు ఆ బాణాలను చీల్చివేసి, వాటిని ఛిన్నం చేసిన తరువాత స్వయంభూదత్తమైన ప్రళయాగ్నిసమ ప్రకాశముగల బాణంతో లక్ష్మణుని లలాటదేశమున కొట్టెను ॥6.59.104॥

Verse 105

सलक्ष्मणोरावणसायकार्तश्चचालचापंशिधिलंप्रगृह्य ।पुनश्चसंज्ञांप्रतिलभ्यकृच्छ्राच्चिच्छेदचापंत्रिदशेन्द्रशत्रो ।।6.59.105।।

రావణుని బాణవేదనతో లక్ష్మణుడు శిథిలమైన ధనుస్సును పట్టుకొని తూలెను; తరువాత కష్టముగా సంజ్ఞను పొందినవాడై త్రిదశేంద్రశత్రువైన వాని ధనుస్సును చీల్చెను ॥6.59.105॥

Verse 106

निकृत्तचापंत्रिभिराजघानबाणैस्तदादाशरथिश्शिताग्रैः ।ससायकार्तोविचचालराजाकृच्छ्राच्छसंज्ञांपुनराससाद ।।6.59.106।।

ధనుస్సు నరికబడిన వేళ దాశరథి తೀಕ್ಷ్ణాగ్ర మూడు బాణాలతో ఆ రాజును కొట్టెను; బాణవేదనతో రాజు తూలి, కష్టముగా మళ్లీ సంజ్ఞను పొందెను ॥6.59.106॥

Verse 107

सकृत्तचापःशरताडितश्चमेदार्द्रगात्रोरुधिरावसिक्तः ।जग्राहशक्तिंस्वयमुग्रशक्तिस्स्वयम्भुदत्तांयुधिदेवशत्रुः ।।6.59.107।।

ధనుస్సు కత్తిరింపబడి, బాణాలతో తాడింపబడి, దేహము మేదముతో మసకబడి రక్తముతో తడిసిన దేవశత్రువు—ఉగ్రశక్తిమంతుడు—యుద్ధమున స్వయంభూదత్తమైన శక్తిని (భాలాన్ని) గ్రహించెను ॥6.59.107॥

Verse 108

सतांसधूमानलसन्निकाशांवित्रासनींसंयतिवानराणाम् ।चिक्षेपशक्तिंतरसाज्वलन्तींसौमित्रयेराक्षसराष्ट्रनाथः ।।6.59.108।।

అప్పుడు రాక్షసరాజ్యాధిపతి యుద్ధంలో వానరులను భయపెట్టే, పొగమయ అగ్నివలె దీప్తిమంతమైన జ్వలంత శక్తిని మహావేగంతో సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) మీదకు విసిరెను।

Verse 109

तामापतन्तींभरतानुजोऽस्त्रैर्जघानबाणैश्चहुताग्निकल्पैः ।तथापिसातस्यविवेशशक्तिर्भुजान्तरंदाशरथेर्विशालम् ।।6.59.109।।

దూసుకొచ్చిన ఆ శక్తిని భరతానుజుడు యజ్ఞాగ్నివలె దహించే బాణాస్త్రాలతో కొట్టెను; అయినా ఆ శక్తి దాశరథి యొక్క విశాల వక్షస్థలంలో ప్రవేశించింది।

Verse 110

सशक्तिमान् शक्तिसमाहतःसन् प्रजज्वालमुहुःरघुप्रवीरः ।तंविह्वलन्तंसहसाभ्युपेत्यजग्राहराजातरसाभुजाभ्याम् ।।6.59.110।।

శక్తిమంతుడైనప్పటికీ శక్తి ప్రహారంతో గాయపడిన రఘువీరుడు (లక్ష్మణుడు) మళ్లీ మళ్లీ దహనవేదనతో జ్వలించెను; అప్పుడు రాజు (రావణుడు) అకస్మాత్తుగా చేరి మహావేగంతో రెండు భుజాలతో అతనిని పట్టుకొనెను।

Verse 111

हिमवान् मन्दरोमेरुस्तैलोक्यंवासहामरैः ।शक्यंभुजाभ्यामुद्धर्तुंनसङ् ख्येभरतानुजः ।।6.59.111।।

హిమవంతుడు, మందరుడు, మేరువు—లేదా దేవులతో కూడిన త్రిలోకం—రెండు భుజాలతో ఎత్తగలరు; కాని యుద్ధంలో భరతానుజుడు (లక్ష్మణుడు) ఎత్తబడలేనివాడు।

Verse 112

शक्त्याब्राह्म्याहिसौमित्रिस्ताडितास्तुस्तनान्तरे ।विष्णोरचिन्यन्त्यंस्वंभागमात्मानंप्रत्यनुस्मरत् ।।6.59.112।।

సౌమిత్రి బ్రాహ్మీశక్తితో యుక్తమైన శక్తి వక్షస్థలమధ్యంలో తాకినా, అంతరంగంలో విష్ణువునకు చెందిన తన అచింత్య భాగాన్ని—తన స్వరూపాన్ని—మళ్లీ స్మరించాడు।

Verse 113

ततोदानवदर्पघ्नंसौमित्रिंदेवकण्टकः ।तंपीडयित्वाबाहुभ्यांनप्रभुर्लङ्घनेऽभवत् ।।6.59.113।।

అప్పుడు దేవకంటకుడైన రావణుడు, దానవదర్పఘ్నుడైన సౌమిత్రిని తన భుజాలతో బలంగా నొక్కిపట్టినా, అతనిని ఎత్తి దాటించుటకు సమర్థుడుకాలేదు।

Verse 114

अथवायुसुतःक्रुद्धोरावणंसमभिद्रवत् ।आजघानोरसिक्रुद्धोवज्रकल्पेनमुष्टिना ।।6.59.114।।

అప్పుడు వాయుసుతుడైన హనుమంతుడు కోపంతో రావణుని మీదికి దూసుకెళ్లి, క్రోధదీప్తుడై వజ్రసమానమైన ముష్టితో అతని వక్షస్థలాన్ని బలంగా కొట్టాడు।

Verse 115

तेनमुष्टिप्रहारेणरावणोराक्षसेश्वरः ।जानुभ्यामपतद्भूमौचचालचपपातच ।।6.59.115।।

ఆ ముష్టిప్రహారంతో రాక్షసేశ్వరుడైన రావణుడు కంపించిపోయాడు; మోకాళ్లపై నేలకూలి, తూలుతూ చివరకు పడిపోయాడు।

Verse 116

अस्यैश्चनेत्रैश्श्रवणैःपपातरुधिरंबहु ।विघूर्णमानोनिश्चेष्टोरथोपस्थउपाविशत् ।।6.59.116।।

అతని నోరు, కళ్ళు, చెవుల నుండి ఎంతో రక్తం కారింది; తిప్పలు తిరుగుతూ చివరకు నిశ్చేష్టుడై రథాసనంపై కూలి కూర్చున్నాడు।

Verse 117

विसंज्ञोमूर्च्छ्रितश्चासीन्नचस्थानंसमालभत् ।विसंज्ञंरावणंदृष्टवासमरेभीमविक्रमम् ।।6.59.117।।ऋषयोवानराश्चैवनेदुर्देवास्सवासवाः ।

అతడు మూర్ఛించి అచేతనుడై, తన స్థితిని కూడా నిలుపుకోలేకపోయాడు. సమరంలో భయంకర పరాక్రముడైన రావణుడు అచేతనుడై పడినదాన్ని చూసి ఋషులు, వానరులు, ఇంద్రసహిత దేవతలు జయఘోషం చేశారు।

Verse 118

हनूमानपितेजस्वीलक्ष्मणंरावणार्धितम् ।।6.59.118।।आनयद्राघवाभ्याशंबाहुभ्यांपरिगृह्यतम् ।

తేజస్సుగల హనుమంతుడు కూడా రావణుని చేత గాయపడిన లక్ష్మణుణ్ని తన రెండు భుజాలతో ఎత్తుకొని రాఘవుని (శ్రీరాముని) సమీపానికి తీసుకొచ్చాడు।

Verse 119

वायुसूनोःसुहृत्त्वेनभक्त्यापरमयाचसः ।।6.59.119।।शत्रूणामप्रकम्प्योऽपिलघुत्वमगमत्कपेः ।

వాయుపుత్రుని పట్ల స్నేహభావంతోను పరమభక్తితోను, శత్రువుల ఎదుట అచలుడైన అతడు (లక్ష్మణుడు) కూడా కపి పట్ల వినయంగా, మృదువుగా మారాడు।

Verse 120

तंसमुत्सृज्यसाशक्तिःसौमित्रिंयुधिदुर्जयम् ।।6.59.120।।रावणस्यरथेतस्मिन् स्थानंपुनरुपागता ।

ఆ శక్తి (భల్లం), యుద్ధంలో దుర్జయుడైన సౌమిత్రిని విడిచి, రావణుని ఆ రథంపై తన స్థానానికి మళ్లీ చేరింది।

Verse 121

आश्वस्तश्चनिशल्यश्चलक्ष्मणश्शत्रुसूदनः ।।6.59.121।।विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानंप्रत्यनुस्मरन् ।

శత్రుసూదనుడైన లక్ష్మణుడు ధైర్యం పొందీ, శల్యముల నుండి విముక్తుడై, తనలోని విష్ణువుని అమేయ భాగాన్ని మళ్లీ అంతర్ముఖంగా స్మరించెను।

Verse 122

रावणोऽपिमहातेजाःप्राप्यसंज्ञांमहाहवे ।।6.59.122।।आददेनिशितान् बाणान् जग्राहचमहद्धमः ।

మహాతేజస్సుగల రావణుడు కూడా ఆ మహాసమరంలో సంజ్ఞ పొందగానే, పదునైన బాణాలను తీసుకొని, మహాధనుస్సును పట్టుకొనెను।

Verse 123

निपातितमहावीरांद्रवन्तींवानरींचमूम् ।।6.59.123।।राघवस्तुरणेदृष्टवारावणंसमभिद्रवत् ।

యుద్ధంలో మహావీరులు పడిపోవడాన్ని, వానరసేన చెదరిపోవడాన్ని చూసిన రాఘవుడు, రావణునిపై నేరుగా దూసుకెళ్లెను।

Verse 124

अथैवमुपसङ्गम्यहनूमान्वाक्यमब्रवीत् ।।6.59.124।।ममपृष्ठंसमारुह्यराक्षसंशास्तुमर्हसि ।विष्णुर्यथागरुत्मन्तंबलवन्तंसमाहितः ।।6.59.125।।

అప్పుడు హనుమంతుడు సమీపించి ఇలా పలికెను— “నా వెన్నుపై ఎక్కి ఆ రాక్షసుని శిక్షించవలెను; సమాహితుడైన విష్ణువు బలవంతుడైన గరుడుని ఎక్కినట్లు।”

Verse 125

अथैवमुपसङ्गम्यहनूमान्वाक्यमब्रवीत् ।।6.59.124।।ममपृष्ठंसमारुह्यराक्षसंशास्तुमर्हसि ।विष्णुर्यथागरुत्मन्तंबलवन्तंसमाहितः ।।6.59.125।।

వాయుపుత్రుడు పలికిన మాటలు విని రాఘవుడు ఆ బలవంతుడైన మహాశూర మహాకపిపై ఎక్కెను; యుద్ధంలో రథస్థుడైన రావణుని మనుజాధిపతి దర్శించెను।

Verse 126

तच्छ्रुत्वाराघवोवाक्यंवायुपुत्रेणभाषितम् ।आरुरोहमहाशूरंबलवन्तंमहाकपिम् ।।6.59.126।।रथस्थंरावणंसङ् ख्येददर्शमनुजाधिपः ।

వాయుపుత్రుడు పలికిన మాటలు విని రాఘవుడు ఆ బలవంతుడైన మహాశూర మహాకపిపై ఎక్కెను; యుద్ధంలో రథస్థుడైన రావణుని మనుజాధిపతి దర్శించెను।

Verse 127

तमालोक्यमहातेजाःप्रदुद्रावसराघवः ।।6.59.127।।वैरोचनिवक्रुद्धोविष्णुरभ्युद्यतायुधः ।

అతనిని చూచి మహాతేజస్సుగల రాఘవుడు వేగంగా దూసుకెళ్లెను—వైరోచనిపుత్రునిపై క్రోధించిన శ్రీ విష్ణువు ఆయుధములు ఎత్తి దాడికి పరిగెత్తినట్లు।

Verse 128

ज्याशब्दमकरोत्तीव्रंवज्रनिष्पेषनिस्वनम् ।।6.59.128।।गिरागम्भीरयारामोराक्षसेन्द्रमुवाचह ।

రాముడు ధనుస్సు జ్యా-శబ్దమును వజ్రఘాతంలా ఘోరంగా మ్రోగింపజేసెను; అనంతరం గంభీరమైన మహిమగల వాణితో రాక్షసేంద్రుని ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 129

तिष्ठतिष्ठममत्वंहिकृत्वाविप्रियमीदृशम् ।।6.59.129।।क्वनुराक्षसशार्दूल गतोमोक्षमवाप्स्यसि ।

“నిలుచు—నిలుచు! నాపై ఇంతటి ఘోర అపకారం చేసి, ఓ రాక్షసశార్దూలా, నీవు ఎక్కడికి పోతావు? ఎక్కడికి వెళ్లి మోక్షమును పొందగలవు?”

Verse 130

यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान्वास्वयम्भुवैश्वानरशंकरान्वा ।गमिष्यसित्वंदशवादिशोवातथापिमेनाद्यगतोविमोक्ष्यसे ।।6.59.130।।

నీవు ఇంద్రుని, వైవస్వత యముని, భాస్కర సూర్యుని ఆశ్రయించినా, లేదా స్వయంభూ బ్రహ్మను, వైశ్వానర అగ్నిని, శంకరుని శరణు కోరినా; దశదిశలకైనా పారిపోయినా—ఈ రోజు నా ఎదుటికి వచ్చిన నీవు తప్పించుకోలేవు।

Verse 131

यश्चैवशक्त्याभिहतस्त्वयाऽद्यइच्छन्विषादंसहसाभ्युपेत्य ।सएषरक्षोगणराजमृत्युःसपुत्रपौत्रस्यतवाद्ययुद्धे ।।6.59.131।।

నీవు ఈ రోజు శక్తి-అస్త్రంతో గాయపరిచినవాడు—తన విషాదాన్ని తొలగించుకోవాలని మాత్రమే కోరినవాడు—ఇప్పుడు అకస్మాత్తుగా ముందుకు దూసుకొచ్చాడు। ఓ రాక్షసగణాధిపతీ! ఈ యుద్ధంలో అతడు నీకూ నీ కుమార-పౌత్రులకూ మరణస్వరూపంగా నిలిచాడు।

Verse 132

एतेनचात्यद्भुतदर्शनानिशरैर्जवस्थानकृतालयानि ।चतुर्धशान्यात्तवरायुधानिरक्षःसहस्राणिनिषूदितानि ।।6.59.132।।

ఇతడే తన బాణాలతో జనస్థానాన్ని నివాసంగా చేసుకున్న, భయంకర దర్శనములు గల, ఘోరాయుధాలు ధరించిన పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను సంహరించాడు।

Verse 133

राघवस्यवचश्श्रुत्वाराक्षसेन्द्रोमहाबलः ।वायुपुत्रंमहावेगंवहन्तंराघवंरणे ।।6.59.133।।रोषेणमहताविष्टःपूर्ववैरमनुस्मरन् ।आजघानशरैर्दीप्स्सैःकालानलशिखोपमैः ।।6.59.134।।

రాఘవుని మాటలు విని మహాబలశాలి రాక్షసేంద్రుడు, పూర్వవైరాన్ని స్మరించి, ఘోర క్రోధంతో ఆవిష్టుడై, యుద్ధంలో రాఘవుని మోసుకొనివెళ్తున్న మహావేగవంతుడైన వాయుపుత్రునిపై ప్రళయాగ్ని శిఖలవలె దగ్ధమయ్యే బాణాలను సంధించాడు।

Verse 134

राघवस्यवचश्श्रुत्वाराक्षसेन्द्रोमहाबलः ।वायुपुत्रंमहावेगंवहन्तंराघवंरणे ।।6.59.133।।रोषेणमहताविष्टःपूर्ववैरमनुस्मरन् ।आजघानशरैर्दीप्स्सैःकालानलशिखोपमैः ।।6.59.134।।

రాఘవుని మాటలు విని మహాబలశాలి రాక్షసేంద్రుడు, పూర్వవైరాన్ని స్మరించి, ఘోర క్రోధంతో ఆవిష్టుడై, యుద్ధంలో రాఘవుని మోసుకొనివెళ్తున్న మహావేగవంతుడైన వాయుపుత్రునిపై ప్రళయాగ్ని శిఖలవలె దగ్ధమయ్యే బాణాలను సంధించాడు।

Verse 135

राक्षसेनाहवेतस्यताडितस्यापिसायकैः ।स्वभावतेजोयुक्तस्यभूयस्तेजोऽभ्यवर्धत ।।6.59.135।।

యుద్ధంలో రాక్షసుని బాణాలతో తాకబడినప్పటికీ, స్వభావతః తేజస్సుతో కూడిన అతని తేజము మరింతగా పెరిగింది।

Verse 136

ततोरामोमहातेजारावणेनकृतव्रणम् ।दृष्टवाप्लवगशार्दूलंक्रोधस्यवशमेयिवान् ।।6.59.136।।

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల శ్రీరాముడు రావణుడు గాయపరచిన వానరశార్దూలుని చూచి క్రోధవశుడయ్యాడు।

Verse 137

तस्याभिसङ्क्रम्यरथंसचक्रंसाश्वध्वजच्छत्रमहापताकम् ।ससारथिंसाशनिशूलखडगंरामःप्रचिच्छेदशरैस्सुपुङ्खैः ।।6.59.137।।

అతనికి సమీపించి శ్రీరాముడు సుపుంఖబాణాలతో అతని చక్రసహిత రథాన్ని—అశ్వాలు, ధ్వజం, ఛత్రం, మహాపతాకతో సహా—సారథితో కూడ, వజ్రసమ ఆయుధాలు, త్రిశూలాలు, ఖడ్గాలతో సహా చీల్చివేశాడు।

Verse 138

अथेन्द्रशत्रुंतरसाजघानबाणेनवज्राशनिसन्निभेन ।भुजान्तरेव्यूढसुजातरूपेवज्रेणमेरुंभगवानिवेन्द्रः ।।6.59.138।।

అప్పుడు శ్రీరాముడు మహావేగంతో వజ్రాశనిసమానమైన బాణంతో ఇంద్రశత్రువైన రావణుని కొట్టాడు; ఆ బాణం అతని రెండు భుజాల మధ్యనున్న విశాలమైన, సుగఠిత వక్షస్థలంలో దూరింది—భగవానైన ఇంద్రుడు వజ్రంతో మేరుపర్వతాన్ని కొట్టినట్లుగా।

Verse 139

योवज्रपातशनिसन्निपातान्नचक्षुभेनापिचचालराजा ।सरामबाणाभिहतोभृशार्तश्चचालचापंचमुमोचवीरः ।।6.59.139।।

వజ్రపాతములూ అశనిపాతములూ ఎంత ఘోరంగా పడినా కంటిపాప కూడా కదలని ఆ రాజు, రామబాణంతో గాయపడగానే తీవ్రమైన వేదనతో తూలిపోయాడు; ఆ వీరుని చేతిలోని ధనుస్సు కూడా జారిపోయింది।

Verse 140

तंविह्वलन्तंप्रसमीक्ष्यरामस्समाददेदीप्तमथार्थचन्द्रम् ।तेनार्कवर्णंसहसाकिरीटंचिच्छेदरक्षोधिपतेर्महात्मा ।।6.59.140।।

రాక్షసాధిపతి విహ్వలమగుట చూచి మహాత్ముడు రాముడు అప్పుడు దీప్తమైన అర్థచంద్రాకార బాణమును గ్రహించెను; దానితో సహసా సూర్యవర్ణ కాంతిగల అతని కిరీటమును ఛేదించెను।

Verse 141

तंनिर्विषाशीविषसन्निकाशंशान्तार्चिषंसूर्यमिवाप्रकाशम् ।गतश्रियंकृत्तकिरीटकूटमुवाचरामोयुधिराक्षसेन्द्रम् ।।6.59.141।।

యుద్ధమధ్యమున రాముడు ఆ రాక్షసేంద్రునితో పలికెను—విషము క్షీణించిన సర్పమువలె, కాంతి శాంతించిన సూర్యునివలె నిర్ప్రభుడై, శ్రీవిహీనుడై, కిరీటశిఖరము ఛిన్నమై ఉన్నవాడని।

Verse 142

कृतंत्वयाकर्ममहत्सुभीमंहतप्रवीरश्चकृतस्त्वयाऽहम् ।तस्मात्परिश्रान्तइतिव्यवस्यन्नत्वांशरैर्मृत्युवशंनयामि ।।6.59.142।।

నీవు మహత్తరమైన, అతి భయంకరమైన కార్యమును చేసితివి; నీవే నా ప్రధాన వీరులను హతముచేసి నన్ను వీరహీనునిగా చేసితివి. అందుచేత నీవు శ్రమించితివని నిర్ణయించి, నా శరములతో నిన్ను మృత్యువశమునకు నడిపించను।

Verse 143

गच्छानुजानामिरणार्धितस्त्वंप्रविश्यरात्रिंचरराजलङ्काम् ।आश्वस्यनिर्याहिरथीचधन्वीतदाबलंप्रेक्ष्यसिमेरथस्थः ।।6.59.143।।

వెళ్ళుము—నేను అనుమతించుచున్నాను. హే రాత్రిచరరాజా! నీవు యుద్ధముచేత బాధితుడవు, శ్రమితుడవు; లంకలో ప్రవేశించి విశ్రాంతి పొందుము. తరువాత రథారూఢుడై, ధనుస్సు ధరించి మళ్లీ బయలుదేరుము—అప్పుడు రథస్థుడై నీవు నా బలమును దర్శించెదవు।

Verse 144

सएवमुक्तोहतदर्पहर्षोनिकृत्तचापश्चहताश्वसूतः ।शरार्दितःकृत्तमहाकिरीटोविवेशलङ्कांसहसास्मराजा ।।6.59.144।।

అలా పలికిన వెంటనే ఆ రాజు—దర్పహర్షాలు చూర్ణమై, ధనుస్సు విరిగి, అశ్వసారథులు హతులై, శరాలతో విద్ధుడై, మహాకిరీటం ఛిన్నమై—అతి వేగంగా లంకలో ప్రవేశించాడు।

Verse 145

प्रविष्टेरजनीचरेन्द्रेमहाबलेदाववदेवशत्रौ ।हरीन् विशल्यान् सहलक्ष्मणेनचकाररामःपरमाहवाग्रे ।।6.59.145।।

మహాబలుడైన రజనీచరేంద్రుడు—దానవదేవశత్రువు—లంకలో ప్రవేశించినప్పుడు, మహాయుద్ధ అగ్రభాగంలో లక్ష్మణుడితో కూడిన శ్రీరాముడు వానరులను శరశల్యాల నుండి విముక్తుల్ని చేశాడు।

Verse 146

तस्मिन्प्रभन्नेत्रिदशेन्द्रशतौसुरासुराभूतगणादिशश्च ।ससागरास्सर्षिमहोरगाश्चतथैवभूम्यम्बुचराश्चप्रहृष्टाः ।।6.59.146।।

ఇంద్రశత్రువు పరాజయమొందినప్పుడు దేవులు, అసురులు, భూతగణాలు, దిక్పాలకులు; సముద్రాలతో కూడి, ఋషులు మరియు మహానాగులతో కూడి, భూమిలోనూ నీటిలోనూ సంచరించే సమస్త జీవులు ఆనందంతో ఉల్లసించారు।