Valmiki Ramayana 6.55.7 — Yuddha Kanda, Sarga 55, Shloka 7

अकम्पन-प्रेषणम् तथा कपि-राक्षस-रणवर्णनम्

Akampana Dispatched; The Vanara–Rakshasa Battle and Omens

Devanagari script

रथमास्थायविपुलंतप्तकाञ्चनभूषणम् ।मेघाभोमेघवर्णश्चमेघस्वनमहास्वनः ।।।।राक्षसैःसम्वृतोघोरैस्तदानिर्यात्यकम्पनः ।

Transliteration

ratham āsthāya vipulaṃ tapta-kāñcana-bhūṣaṇam | meghābho megha-varṇaś ca megha-svana-mahā-svanaḥ || rākṣasaiḥ saṃvṛto ghorais tadā niryāty akampanaḥ ||

Translation

అప్పుడు అకంపనుడు తప్తకాంచన భూషణాలతో అలంకరించబడిన విశాల రథాన్ని అధిరోహించి బయలుదేరాడు; మేఘసదృశ దేహం, మేఘవర్ణం, మేఘగర్జన వంటి మహాస్వరం కలవాడు, భయంకర రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి సాగిపోయాడు।

Word by Word

• ratham: chariot
• ratham: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ratha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• āsthāya: having mounted
• āsthāya: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: ā-√sthā (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया; अव्ययभावेन प्रयुक्त

• vipulam: huge
• vipulam: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vipula (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (रथम्)

• taptakāñcanabhūṣaṇam: adorned with heated/polished gold ornaments
• taptakāñcanabhūṣaṇam: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tapta-kāñcana-bhūṣaṇa (प्रातिपदिक; तप्त + काञ्चन + भूषण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (रथम्); समासः—षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः: 'तप्तकाञ्चनस्य भूषणम्'

• meghābhaḥ: cloud-like in appearance
• meghābhaḥ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: megha-ābha (प्रातिपदिक; मेघ + आभ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अकम्पनः)

• meghavarṇaḥ: of cloud complexion
• meghavarṇaḥ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: megha-varṇa (प्रातिपदिक; मेघ + वर्ण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अकम्पनः)

• ca: and
• ca: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• meghasvanamahāsvanaḥ: thunder-voiced, very loud-voiced
• meghasvanamahāsvanaḥ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: megha-svana-mahā-svana (प्रातिपदिक; मेघ + स्वन + महा + स्वन)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अकम्पनः); समासः—कर्मधारयः: 'मेघस्वनः (मेघवत् स्वनः) च महा-स्वनः'

• rākṣasaiḥ: by/with rakshasas
• rākṣasaiḥ: Sahakāraka (सह/साकं)
• Type: Noun
• Root: rākṣasa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/सह), बहुवचन

• samvṛtaḥ: surrounded
• samvṛtaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: sam-√vṛ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'सम्वृतः' = surrounded

• ghoraiḥ: terrific
• ghoraiḥ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ghora (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (राक्षसैः)

• tadā: then
• tadā: Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• niryāti: goes out / sallies forth
• niryāti: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: nir-√yā (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• akampanaḥ: Akampana
• akampanaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: akampana (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिवाचक-नाम (proper noun)

Context

In the meantime, in the midst Kumuda, Nala, Mainda, heroic vanaras became furious and went

Characters & Entities

• Akampana
• Chariot
• Rākṣasas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

External splendor and intimidating force are shown as instruments of war; the Ramayana repeatedly contrasts such display with inner righteousness (dharma) as the true source of victory.

What is the narrative situation?

Akampana advances to battle in a magnificent chariot, accompanied by a terrifying Rākṣasa entourage.

Which character virtue is emphasized?

Martial presence and intimidation (a strategic, not moral, ‘virtue’).