Sarga 41

Verse 1

अथतस्मिन्निमित्तानिदृष्टवालक्ष्मणपूर्वजः ।सुग्रीवंसम्परिष्वज्यतथावचनमब्रवीत् ।।6.41.1।।

అప్పుడు లక్ష్మణుని అగ్రజుడైన శ్రీరాముడు ఆ శకునాలను చూచి, సుగ్రీవుని ఆలింగనం చేసి ఈ విధంగా పలికెను।

Verse 2

असन्त्ऱ्यमयासार्थंतदिदंसाहसंकृतम् ।एवंसाहसुक्तानिनकुर्वन्तिजनेश्वराः ।।6.41.2।।

నాతో సంప్రదించకుండానే ఈ సాహసం చేయబడింది. రాజులు, ప్రజానాయకులు ఇలాంటి ధైర్యకార్యాలను ఈ విధంగా ఆలోచన లేకుండా చేయరు।

Verse 3

संशयेस्थाप्यमांचेदंबलंचसविभीषणम् ।कष्टंकृतमिदंवीर साहसंसाहसप्रिय ।।6.41.3।।

హే వీరా, సాహసప్రియుడా! నీ ఈ ధైర్యకార్యంతో నన్ను మరియు విభీషణసహితమైన ఈ సేనను తీవ్రమైన సందేహంలో నెట్టివేశావు; నీవు నిజంగా కష్టకరమైన, ప్రమాదకరమైన పని చేశావు॥

Verse 4

इदानींमाकृथावीर एवंविधमचिन्तितम् ।त्वयिकिञ्चित्समापन्नेकिंकार्यंसीतयामम ।।6.41.4।।भरतेनमहाबाहो लक्ष्मणेनयवीयसा ।शत्रुघ्नेनचशत्रुघ्नस्वशरीरेणवापुन:।। 6.41.5।।

తూర్పు ద్వారాన్ని చేరిన పరాక్రమశాలి వానరసేనాధిపతి నీలుడు, మైందుడు మరియు ద్వివిదుడితో కలిసి అక్కడ స్థిరంగా నిలిచాడు।

Verse 5

इदानींमाकृथावीर एवंविधमचिन्तितम् ।त्वयिकिञ्चित्समापन्नेकिंकार्यंसीतयामम ।।6.41.4।।भरतेनमहाबाहो लक्ष्मणेनयवीयसा ।शत्रुघ्नेनचशत्रुघ्नस्वशरीरेणवापुन:।। 6.41.5।।

ఇప్పుడు, ఓ వీరా, ఇలాంటి అవిచారమైన కార్యాన్ని చేయకు. నీకు స్వల్పమైన హానీ కూడా కలిగితే, నాకు—లేదా సీతకు—జీవితం ఏ అర్థం? ఓ మహాబాహో, అప్పుడు భరతుడు, చిన్నవాడైన లక్ష్మణుడు, శత్రుఘ్నుడు—లేదా నా స్వశరీరమే—ఇవన్నీ ఏ ప్రయోజనం?

Verse 6

त्वयिचानागतेपूर्वमितिमेनिश्चितामतिः ।जानतश्चापितेवीर्यंमहेन्द्रवरुणोसम ।।6.41.6।।हत्वाऽहंरावणंयुद्धेसपुत्रबलवाहनम् ।अभिषिच्यचलङ्कायांविभीषणमथापिच ।।6.41.7।।भरतेराज्यमावेश्यत्यक्ष्येदेहंमहाबल ।

నీ రాకముందే ఈ నిర్ణయం నా మనసులో స్థిరమైంది; నీ వీర్యాన్ని తెలిసికొన్నప్పటికీ—హే వీరా, మహేంద్ర-వరుణసమానుడా—నేను అదే నిర్ణయంపై నిలిచివున్నాను।

Verse 7

त्वयिचानागतेपूर्वमितिमेनिश्चितामतिः ।जानतश्चापितेवीर्यंमहेन्द्रवरुणोसम ।।6.41.6।।हत्वाऽहंरावणंयुद्धेसपुत्रबलवाहनम् ।अभिषिच्यचलङ्कायांविभीषणमथापिच ।।6.41.7।।भरतेराज्यमावेश्यत्यक्ष्येदेहंमहाबल ।

యుద్ధమున పుత్రులు, సేన, వాహనములతో కూడిన రావణుని హతముచేసి, లంకలో విభీషణుని అభిషేకించి, భరతునకు రాజ్యమును అప్పగించెదను; ఆపై, హే మహాబలా, దేహమును త్యజించెదను।

Verse 8

तमेवंवादिनंरामंसुग्रीवःप्रत्यभाषत ।।6.41.8।।तवभार्यापहर्तारंदृष्टवाराघव रावणम् ।मर्षयामिकथंवीरजानपौरुषमात्मनः ।।6.41.9।।

రాముడు అలా పలుకగా సుగ్రీవుడు బదులిచ్చాడు: 'ఓ వీర రాఘవా! నీ భార్యను అపహరించిన రావణుని చూసి, నా పౌరుషం తెలిసి కూడా నేను ఎలా సహించగలను?'

Verse 9

तमेवंवादिनंरामंसुग्रीवःप्रत्यभाषत ।।6.41.8।।तवभार्यापहर्तारंदृष्टवाराघव रावणम् ।मर्षयामिकथंवीरजानपौरुषमात्मनः ।।6.41.9।।

హే రాఘవ వీరా! నీ భార్యను అపహరించిన రావణుని చూచి, నా స్వపౌరుషాన్ని తెలిసికొని నేను దానిని ఎలా సహించగలను?

Verse 10

इत्येवंवादिनंवीरमभिनन्द्यचराघवः ।लक्ष्मणंलक्षीसम्पन्नमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.41.10।।

ఇలా పలికిన ఆ వీరుని అభినందించి రాఘవుడు (శ్రీరాముడు) లక్ష్మీసంపన్నుడైన లక్ష్మణునితో ఈ వచనములు పలికెను।

Verse 11

परिगृह्योदकंशीतंवनानिफलवन्तिच ।बलौघंसंविभज्येमंव्यूह्यतिष्ठेमलक्ष्मण ।।6.41.11।।

లక్ష్మణా, శీతల జలమూ ఫలవంతమైన వనములూ ఉన్న స్థలాన్ని ఆశ్రయిద్దాం; తరువాత ఈ సేనాసమూహాన్ని విభజించి, వ్యూహంగా అమర్చి, సిద్ధంగా నిలుద్దాం।

Verse 12

लोकक्षयकरंभीमंभयंपश्याम्युपस्थितम् ।निबर्हणंप्रवीराणामृक्षवानररक्षसाम् ।।6.41.12।।

లోకక్షయకరమైన భయంకర భయం సమీపించుచున్నదని నేను చూస్తున్నాను—అది ఋక్షులు, వానరులు, రాక్షసులలోని ప్రథమ వీరుల సంహారమై నిలుస్తుంది।

Verse 13

वाताश्चहिपरुषांवान्तिकम्पतेचवसुन्धरा ।पर्वताग्राणिवेपन्तेपतन्तिधरणीधराः ।।6.41.13।।

కఠినమైన గాలులు వీచుచున్నాయి, వసుంధర కంపించుచున్నది; పర్వత శిఖరాలు వణుకుచున్నాయి, ధరణీధర గజరాజులు పడిపోతున్నారు।

Verse 14

मेघाःक्रवादसङ्काशाःपरुषाःपरुषस्वनाः ।क्रूराःक्रूरंप्रवर्षन्तिमिश्रंशोणितबिन्दुभिः ।।6.41.14।।

మాంసభక్షక పక్షులవలె ఆ మేఘాలు కఠినమైనవి, కఠినధ్వనితో గర్జించుచున్నవి; అవి క్రూరంగా రక్తబిందువులతో మిశ్రమమైన భయంకర వర్షాన్ని కురిపిస్తున్నాయి।

Verse 15

रक्तचन्दनसङ्काशासन्ध्यापरमदारुणा ।ज्वलच्चनिपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम् ।।6.41.15।।

రక్తచందనంలా ప్రకాశించే సంధ్య అత్యంత దారుణంగా ఉంది; సూర్యుని నుండి జ్వలించే అగ్నిమండలం పడిపోతున్నట్లు అనిపిస్తోంది।

Verse 16

आदित्यमभिवाश्यन्तिजनयन्तोमहद्भयम् ।दीनादीनस्वराःघोरानप्रशस्तामृगद्विजाः ।।6.41.16।।

సూర్యుని ఎదురుగా అశుభ మృగాలు, పక్షులు దీనదీనమైన ఘోర స్వరాలతో కేకలు వేస్తూ మహాభయాన్ని కలిగిస్తున్నాయి।

Verse 17

रजन्यामप्रकाशश्चसन्तापयतिचन्द्रमाः ।कृष्णरक्तांशुपर्यन्तोयथालोकस्यसंक्ष्ये ।।6.41.17।।

రాత్రివేళ చంద్రుడు ప్రకాశం ఇవ్వక, హృదయాన్ని తాపింపజేస్తున్నాడు; నల్లని, రక్తవర్ణ కిరణాలతో చుట్టుముట్టబడి, లోకప్రళయకాలంలా కనిపిస్తున్నాడు।

Verse 18

ह्रस्वोरूक्षोऽप्रशस्तश्चपरिवेषस्सुलोहितः ।आदित्यमण्डलेनीलंलक्ष्मलक्ष्मण दृश्यते ।।6.41.18।।

లక్ష్మణా! సూర్యమండలాన్ని చుట్టి చిన్నదైన, రూక్షమైన, అశుభమైన, తామ్ర-ఎరుపు పరివేషం కనిపిస్తోంది; సూర్యబింబం లోపల నీలచిహ్నమూ దర్శనమిస్తోంది।

Verse 19

दृश्यन्तेनयथावच्छनक्षत्राण्यभिवर्तते ।युगान्तमिवलोकस्यपश्यलक्ष्मण शंसति ।।6.41.19।।

లక్ష్మణా, చూడు—నక్షత్రాలు యథావిధిగా కనిపించడం లేదు; ఆకాశం కూడా మబ్బుగా, కలతగా ఉంది. ఇది లోక యుగాంతాన్ని ప్రకటించే సూచనవలె ఉంది।

Verse 20

काकाश्येनास्तथागृध्रानीचैःपरिपतन्तिच ।शिवाश्चाप्यशिवावाचःप्रवदन्तिमहास्वनाः ।।6.41.20।।

కాకులు, శ్యేనాలు, గృధ్రాలు దిగువగా చుట్టుముట్టి తిరుగుతున్నాయి; శృగాళాలు ఘోర స్వరంతో అపశకున వాక్యాలు పలుకుతున్నాయి।

Verse 21

क्षिप्रमद्यदुराधर्षांलङ्कांरावणपालिताम् ।अभियामजवेनैवसर्वतोहरिभिर्वृताः ।।6.41.21।।

ఈరోజే త్వరగా—అన్ని వైపులా వానరసేన చుట్టుముట్టగా—రావణపాలితమైన, దురాధర్ష లంకపై వేగంగా దండెత్తుదాం।

Verse 22

शैलैःशूलैश्चखडगैश्चविमुक्स्सैःकपिराक्षसैः ।भविष्यत्यावृताभूमिर्मांसशोणितकर्दमा ।।6.41.22।।

కపులు, రాక్షసులు విసిరిన శిలలు, శూలాలు, ఖడ్గాలతో భూమి కప్పబడుతుంది—మాంసరక్తాల కర్దమంగా మారుతుంది।

Verse 23

इत्येवंतुवदवनीर्वोलक्ष्मणंलक्ष्मणाग्रजः ।तस्मादवातरच्छीघ्रंपर्वताग्रान्महाबलः ।।6.41.23।।

ఇలా లక్ష్మణునితో పలికి, లక్ష్మణాగ్రజుడైన ఆ మహాబలవంతుడు వీరుడు వెంటనే పర్వతశిఖరంనుండి దిగివచ్చాడు।

Verse 24

अवतीर्यचधर्मात्मातस्माच्छैलात्सराघवः ।परैःपरमदुर्धर्षंददर्शबलमात्मनः ।।6.41.24।।

ఆ పర్వతం నుండి దిగిన ధర్మాత్మ రాఘవుడు తన సైన్యాన్ని పరిశీలించాడు—శత్రువులకు పరమదుర్ధర్షమైనదిగా।

Verse 25

सन्नह्यतुससुग्रीवःकपिराजबलंमहत् ।कालज्ञोराघवःकालेसंयुगायाभ्यचोदयत् ।।6.41.25।।

వానరరాజు సుగ్రీవుడు మహత్తర వానరసేనను సన్నద్ధం చేయుగాక. కాలమర్మం తెలిసిన రాఘవుడు తగిన వేళ యుద్ధానికి వారిని ప్రోత్సహించాడు॥

Verse 26

ततःकालेमहाबाहुर्बलेनमहतावृतः ।प्रस्थितःपुरतोधवनीलङ्कामभिमुखःपुरीम् ।।6.41.26।।

అనంతరం నియతకాలంలో మహాబాహు రాముడు మహత్తర బలంతో పరివృతుడై, ముందుగా సాగుతూ లంకాపురి అభిముఖంగా ప్రస్థానమయ్యాడు॥

Verse 27

तंविभीषणसुग्रीवौहनूमाञ्जाम्बवान्नळ ।ऋक्षराजस्तथानीलोलक्ष्मणश्चान्वयुस्तदा ।।6.41.27।।

అప్పుడు విభీషణుడు, సుగ్రీవుడు—హనుమాన్, జాంబవాన్, నలుడు, ఋక్షరాజు, నీలుడు మరియు లక్ష్మణుడుతో కూడి—ఆయనను అనుసరించారు॥

Verse 28

ततःपशचात्सुमहतीपृतनर् क्षवनौकसाम् ।प्रच्छाद्यमहतींभूमिमनुयातिस्मराघवम् ।।6.41.28।।

ఆ తరువాత ఋక్ష-వానరుల మహావిశాల సేన మహత్తర భూమిని కప్పివేస్తూ రాఘవుని వెనుక వెనుక అనుసరించింది॥

Verse 29

शैलशृङ्गाणिशतशःप्रवृद्धांश्चमहीरुहान् ।जगृहुःकुञ्जरप्रख्यावानराःपरवारणाः ।।6.41.29।।

ఏనుగులవలె మహాకాయులై, శత్రువులను నిరోధించగల ఆ వానరులు వందలకొద్దీ పర్వతశిఖరాలను, పూర్తిగా పెరిగిన మహావృక్షాలను పట్టుకున్నారు।

Verse 30

तौत्वदीर्घेणकालेनभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।रावणस्यपुरींलङ्कामसेदतुररिन्दमौ ।।6.41.30।।

అల్పకాలంలోనే శత్రుదమనులు అయిన ఆ అన్నదమ్ములు—రామలక్ష్మణులు—రావణుని నగరమైన లంకను చేరుకున్నారు।

Verse 31

पताकामालिनींरम्यामुद्यानवनशोभिताम् ।चित्रवप्रासुदुष्प्रापमुच्चैःप्राकारतोरणाम् ।।6.41.31।।तांसुरैरपिदुर्धर्षांरामवाक्यप्रचोदिताः ।यथानिदेशंसम्पीड्यन्यविशन्तवनौकसः ।।6.41.32।।

వారు రమ్యమైన లంకను చూశారు—పతాకామాలలతో అలంకృతమై, ఉద్యానవనాలతో శోభిల్లుతూ; అయితే విచిత్రమైన ప్రాకారాలు, ఎత్తైన గోడలు, తోరణద్వారాల వల్ల చేరుటకు దుర్లభంగా ఉన్నది।

Verse 32

पताकामालिनींरम्यामुद्यानवनशोभिताम् ।चित्रवप्रासुदुष्प्रापमुच्चैःप्राकारतोरणाम् ।।6.41.31।।तांसुरैरपिदुर्धर्षांरामवाक्यप्रचोदिताः ।यथानिदेशंसम्पीड्यन्यविशन्तवनौकसः ।।6.41.32।।

రాముని ఆజ్ఞచేత ప్రేరితులైన వనవాసులు—దేవతలకైనా దుర్ధర్షమైన ఆ నగరంలో—ఆదేశానుసారం స్థానాలను బిగించి ప్రవేశించారు।

Verse 33

लङ्कायास्तूत्तरंद्वारंशैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।रामःसहानुजोधन्वीजुगोपचरुरोधच ।।6.41.33।।

లంక యొక్క ఉత్తర ద్వారం పర్వతశిఖరంలా ఎత్తుగా నిలిచింది; ధనుస్సు ధరించిన రాముడు అనుజునితో కలిసి దానిని కాపాడి, అడ్డగించాడు।

Verse 34

लङ्कामुपनिविष्टस्तुरामोदशरथात्मजः ।लक्ष्मणानुचरोवीरःपुरींरावणपालिताम् ।।6.41.34।।उत्तरद्वारमासाद्ययत्रतिष्ठतिरावणः ।नान्योरामाद्धितद् द्वारंसमर्थःपरिरक्षितुम् ।।6.41.35।।सायुथैराक्षसैर्भीमैरभिगुप्तंसमन्ततः ।लघूनांत्रासजननंपाताळमिवदानवैः ।।6.41.36।।

దశరథనందనుడైన వీరుడు శ్రీరాముడు, లక్ష్మణుడు అనుచరుడై ఉండగా, రావణపాలిత లంకాపురి ఎదుట స్థానం తీసుకున్నాడు।

Verse 35

लङ्कामुपनिविष्टस्तुरामोदशरथात्मजः ।लक्ष्मणानुचरोवीरःपुरींरावणपालिताम् ।।6.41.34।।उत्तरद्वारमासाद्ययत्रतिष्ठतिरावणः ।नान्योरामाद्धितद् द्वारंसमर्थःपरिरक्षितुम् ।।6.41.35।।सायुथैराक्षसैर्भीमैरभिगुप्तंसमन्ततः ।लघूनांत्रासजननंपाताळमिवदानवैः ।।6.41.36।।

రావణుడు నిలిచిన ఉత్తరద్వారాన్ని చేరగానే, ఆ ద్వారాన్ని కాపాడి నిలబెట్టగలవాడు రాముని తప్ప మరెవ్వరూ కాదని తెలిసింది।

Verse 36

लङ्कामुपनिविष्टस्तुरामोदशरथात्मजः ।लक्ष्मणानुचरोवीरःपुरींरावणपालिताम् ।।6.41.34।।उत्तरद्वारमासाद्ययत्रतिष्ठतिरावणः ।नान्योरामाद्धितद् द्वारंसमर्थःपरिरक्षितुम् ।।6.41.35।।सायुथैराक्षसैर्भीमैरभिगुप्तंसमन्ततः ।लघूनांत्रासजननंपाताळमिवदानवैः ।।6.41.36।।

అది చుట్టూ భయంకర రాక్షస దళాలతో కట్టుదిట్టంగా కాపాడబడింది; తక్కువ ఆయుధాలున్నవారికి భయాన్ని కలిగించేది—దానవులతో నిండిన పాతాళంలా।

Verse 37

विन्यस्तानिचयोधानांबहूनिविविधानिच ।ददर्शाऽयुधजालानितत्रैवकवचानिच ।।6.41.37।।

అక్కడ ఆయన యోధుల కొరకు అమర్చివుంచిన అనేక విధాలైన ఆయుధసమూహాలను, అలాగే అక్కడే సిద్ధంగా ఉంచిన కవచాలను కూడా చూశాడు।

Verse 38

पूर्वंतुद्वारमासाद्यनीलोहरिचमूपतिः ।अतिष्ठत्सहमैन्देनद्विविदेनचवीर्यवान् ।।6.41.38।।

తూర్పు ద్వారాన్ని చేరిన పరాక్రమశాలి వానరసేనాధిపతి నీలుడు, మైందుడు మరియు ద్వివిదుడితో కలిసి అక్కడ స్థిరంగా నిలిచాడు।

Verse 39

अङ्गदोदक्षिणद्वारंजग्राहसुमहाबलः ।ऋषभेणगवाक्षेणगजेनगवयेनच ।।6.41.39।।

అతిమహాబలశాలి అంగదుడు దక్షిణ ద్వారాన్ని స్వాధీనం చేసుకొని కాపాడాడు; అతనితో పాటు ఋషభుడు, గవాక్షుడు, గజుడు, గవయుడు కూడా ఉన్నారు।

Verse 40

हनुमान् पश्चिमद्वारंररक्षबलवान्कपिः ।प्रमाथिप्रषुभ्यांचवीरैरन्यैश्चसङ्गतः ।।6.41.40।।

బలవంతుడైన కపి హనుమంతుడు పశ్చిమ ద్వారాన్ని కాపాడాడు; అతనితో పాటు ప్రమాథి, ప్రషు మరియు ఇతర వీరులూ కలిసి ఉన్నారు।

Verse 41

मध्यमेचस्वयंगुल्मेसुग्रीवस्समतिष्ठत ।सहसर्वैर्हरिश्रेष्ठैस्सुपर्णश्वसनोपमैः ।।6.41.41।।

మధ్యంలోని దళంలో స్వయంగా సుగ్రీవుడు నిలిచాడు; అతనితో పాటు సమస్త శ్రేష్ఠ వానరులు ఉన్నారు—గరుడునివలె వేగవంతులు, వాయువువలె ద్రుతగాములు।

Verse 42

वानराणांतुषटित्रंशत्कोट्यःप्रख्यातयूथपाः ।निपीड्योपनिविष्टाश्चसुग्रीवोयत्रवानरः ।।6.41.42।।

వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు ఉన్న చోట, అక్కడ ప్రసిద్ధ యూథపతులు మరియు ముప్పై ఆరు కోట్లు వానరసేనలు గుంపుగా చేరి శిబిరం వేసి నిలిచియున్నారు।

Verse 43

शासनेनतुरामस्यलक्ष्मणस्सविभीषणः ।द्वारेद्वारेहरीणांतुकोटिंकोटिंन्यवेशयेत् ।।6.41.43।।

రాముని ఆజ్ఞతో లక్ష్మణుడు విభీషణుడితో కలిసి ప్రతి ద్వారమున వానరసేనను కోటి కోటిగా నియోగించాడు।

Verse 44

पश्चिमेनतुरामस्यसुषेणःसहजाम्बवान् ।।6.41.44।।आदूरान्मध्यमेगुल्मेतस्थौबहुबलानुगः ।

రాముని ఆజ్ఞతో లక్ష్మణుడు విభీషణుడితో కలిసి ప్రతి ద్వారమున వానరసేనను కోటి కోటిగా నియోగించాడు।

Verse 45

तेतुवानरशार्धूलाःशार्दूलाइवदंष्ट्रिणः ।।6.41.45।।गृहीत्वाद्रुमशैलाग्रान्हृष्टायुद्धायतस्थिरे ।

ఆ వానరశార్దూలులు పులులవలె దంష్ట్రాధారులు; వృక్షాలను, పర్వతశిఖర శిలాఖండాలను పట్టుకొని హర్షంతో యుద్ధానికి నిలిచారు।

Verse 46

सर्वेविकृतलाङ्गूलास्सर्वेदंष्ट्रानखायुधा:।। 6.41.46।।सर्वेविकृतचित्राङ्गास्सर्वेचविकृताननाः ।

వారందరి తోకలు ఎత్తి రోమాంచితమై నిలిచాయి; వారందరికీ దంతాలు, గోళ్లు ఆయుధాలే. వారందరి దేహాలు విచిత్రంగా భయంకరంగా కనిపించాయి; వారి ముఖాలు కోపంతో వికృతమయ్యాయి।

Verse 47

दशनागबलाःकेचित्केचिद्धशगुणोत्तराः ।।6.41.47।।केचिन्नागसहस्रस्यबभूवुस्तुल्यविक्रमाः ।

కొంతమందికి పది ఏనుగుల బలం, కొంతమందికి దానికంటే పదింతలు అధిక బలం; మరికొంతమందికి వెయ్యి ఏనుగుల సమానమైన విక్రమం ఉండెను।

Verse 48

सन्तिचौघबलाःकेचित्केचिच्छतगुणोत्तराः ।।6.41.48।।अप्रमेयबलाश्चान्येतत्रासन्हरियूथपाः

కొంతమంది వానరుల బలం ఉప్పొంగే ప్రవాహంలా ఉండెను; మరికొందరు శతగుణముల అధిక పరాక్రములు. అక్కడ మరికొంతమంది హరి-యూథపతులు కూడా నిలిచియుండిరి; వారి శక్తి అప్రమేయము.

Verse 49

अद्भुतश्चविचित्रश्चतेषामासीत्समागमः ।।6.41.49।।तत्रवानरसैन्यानांशलभानामिवोद्यमः ।

వారి సమాగమము అద్భుతముగాను విచిత్రముగాను ఉండెను. అక్కడ వానరసైన్యముల ఉత్సాహము మిడతల గుంపులవలె ఉప్పొంగెను.

Verse 50

प्रतिपूर्णमिवाकाशंसञ्छन्नेवचमेदिनी ।।6.41.50।।लङ्कापुमनिविष्टैश्चसम्पतद्भिश्चवानरैः ।

లంక చుట్టూ కొందరు వానరులు ముందే స్థిరపడిరి, మరికొందరు ఇంకా వేగముగా దూసుకొచ్చిరి; అందువల్ల ఆకాశము నిండినట్లును, భూమి కప్పబడినట్లును అనిపించెను.

Verse 51

शतंशतसहस्राणांपृथगृक्षवनौकसाम् ।।6.41.51।।लङ्काद्वाराङयुपाजग्मुरन्येयोद्धुंसमन्ततः ।

ఇతరులు—ఋక్షములు మరియు వనవాసి వానరుల వేర్వేరు దళములు, శతశత సహస్రముల సంఖ్యతో—యుద్ధార్థము లంక ద్వారముల వైపు అన్ని దిశల నుండీ చేరిరి.

Verse 52

आवृतस्सगिरिस्सर्वैस्सैस्समन्तात् प्लवङ्गमैः ।।6.41.52।।अयुतानांसहस्रंचपुरींतामभ्यवर्तत ।

ఆ పర్వతము ఆ ప్లవంగములచే అన్ని వైపుల నుండీ ఆవరింపబడెను. వారు ఆ పురి వైపు దూసుకుపోయిరి; దాని రక్షణ-పరిధి అయుతముల సహస్రమంత విస్తారముగా ఉండెను.

Verse 53

वानरैर्बलवद्भिश्चबभूवद्रुमपाणिभिः ।।6.41.53।।सम्वृतासर्वतोलङ्कादुष्प्रवेशाऽपिवायुना ।

చేతుల్లో వృక్షాలను ధరించిన బలవంతులైన వానరులు లంకను అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టగా, వాయువుకూడా ప్రవేశించలేనంత దుర్గమంగా అది మూసివేయబడింది।

Verse 54

राक्षसाविस्मयंजग्मुःसहसाऽभिनिपीडिताः ।।6.41.54।।वानरैर्मेघसङ्काशैश्शक्रतुल्यपराक्रमैः ।

మేఘసమూహంలా ఘనంగా, ఇంద్రసమాన పరాక్రమంతో ఉన్న వానరయోధులు అకస్మాత్తుగా బలంగా నొక్కివేయగా రాక్షసులు ఆశ్చర్యచకితులై వెనుదిరిగారు।

Verse 55

महान् शब्दोऽभवत्तत्रबलौघस्याभिवर्ततः ।।6.41.55।।सागरस्येवभिन्नस्ययथास्यात्सलिलस्वनः ।

అక్కడ సేనాసమూహం ముందుకు దూసుకెళ్లగానే మహాగర్జన ఉద్భవించింది—సముద్రపు హద్దులు తెగి నీరు ఉప్పొంగినప్పుడు వినిపించే ఘోర జలధ్వనిలా।

Verse 56

तेनशब्देनमहतासप्राकारासतोरणा ।।6.41.56।।लङ्काप्रचलितासर्वासशैलवनकानना ।

ఆ మహాశబ్దంతో లంక అంతటా కంపించింది—ప్రాకారాలు, తోరణద్వారాలు సహా; పర్వతాలు, అడవులు, వనవిహారాలు కూడా ఒక్కసారిగా త్రెమిలాయి।

Verse 57

रामलक्ष्मणगुप्तासासुग्रीवेणचवाहिनी ।।6.41.57।।बभूवदुर्धर्षतरासर्वैरपिसुरासुरैः ।

రామలక్ష్మణుల రక్షణతో, సుగ్రీవుని నాయకత్వంతో ఆ వానరసేన మరింత దుర్ధర్షమైంది—దేవాసురులకైనా అజేయమై నిలిచింది।

Verse 58

राघवःसन्निवेश्यैवंस्वसैन्यंरक्षसांवधे ।।6.41.58।।सम्मन्त्ऱ्यमन्त्रिभिस्सार्थंनिश्चित्यचपुनःपुनः ।आनन्तर्यमभिप्रेप्सुःक्रमयोगार्थतत्त्ववित् ।।6.41.59।।विभीषणस्यानुमतेराजधर्ममनुस्मरन् ।अङ्गदंवालितनयंसमाहूयेदमब्रवीत् ।।6.41.60।।

రాక్షసవధార్థం రాఘవుడు తన సైన్యాన్ని సక్రమంగా ఏర్పాటు చేసి, మంత్రులతో కలిసి పునఃపునః సంప్రదించి దృఢనిశ్చయం చేసుకున్నాడు।

Verse 59

राघवःसन्निवेश्यैवंस्वसैन्यंरक्षसांवधे ।।6.41.58।।सम्मन्त्ऱ्यमन्त्रिभिस्सार्थंनिश्चित्यचपुनःपुनः ।आनन्तर्यमभिप्रेप्सुःक्रमयोगार्थतत्त्ववित् ।।6.41.59।।विभीषणस्यानुमतेराजधर्ममनुस्मरन् ।अङ्गदंवालितनयंसमाहूयेदमब्रवीत् ।।6.41.60।।

తదుపరి ఏమి జరగాలో సరైన క్రమాన్ని కోరుతూ, క్రమబద్ధ కార్యతత్త్వాన్ని తెలిసిన ఆయన తదుపరి అడుగును ముందుగానే పరిశీలించాడు।

Verse 60

राघवःसन्निवेश्यैवंस्वसैन्यंरक्षसांवधे ।।6.41.58।।सम्मन्त्ऱ्यमन्त्रिभिस्सार्थंनिश्चित्यचपुनःपुनः ।आनन्तर्यमभिप्रेप्सुःक्रमयोगार्थतत्त्ववित् ।।6.41.59।।विभीषणस्यानुमतेराजधर्ममनुस्मरन् ।अङ्गदंवालितनयंसमाहूयेदमब्रवीत् ।।6.41.60।।

విభీషణుని అనుమతితో, రాజధర్మాన్ని స్మరించుకుంటూ రాఘవుడు వాలి కుమారుడైన అంగదుని పిలిపించి ఇలా పలికాడు।

Verse 61

गत्वासौम्य दशग्रीवंब्रूहिमद्वचनात्कपे ।लङ्घयित्वापुरींलङ्कांभयंत्यक्त्वागतव्यधः ।।6.41.61।।भ्रष्टश्रीक गतैश्वर्य मुमूर्षो नष्टचेतनः ।

హే సౌమ్య కపీ! వెళ్లి నా వాక్యముతో దశగ్రీవునితో మాట్లాడు. లంకాపురిని లంఘించి, భయశోకాలను విడిచి, శ్రీభ్రష్టుడై ఐశ్వర్యం కోల్పోయి చిత్తం నశించి మరణదిశగా దూసుకుపోతున్న అతనితో పలుకు.

Verse 62

ऋषीणांदेवतानांचगन्धर्वाप्सरसांतथा ।।6.41.62।।नागानामथयक्षाणांराज्ञांचरजनीचर ।यच्चपापंकृतंमोहादवलिप्तेनराक्षस ।।6.41.63।।नूनंतेविगतोदर्पःस्वयम्भुवरदानजः ।तस्यपापस्यसम्प्राप्ताव्युष्टिरद्यदुरसदा ।।6.41.64।।

హే రజనీచరా! ఋషులు, దేవతలు, గంధర్వ-అప్సరసలు, నాగులు, యక్షులు, రాజులు—వారిపై మోహముతో అహంకారంతో నీవు చేసిన పాపానికి కఠినమైన, తప్పనిసరి ప్రతిఫలం ఈ రోజు సమీపించింది. స్వయంభూ (బ్రహ్మ) వరదానజమైన నీ దర్పమూ నేడు నిశ్చయంగా చూర్ణమగును.

Verse 63

ऋषीणांदेवतानांचगन्धर्वाप्सरसांतथा ।।6.41.62।।नागानामथयक्षाणांराज्ञांचरजनीचर ।यच्चपापंकृतंमोहादवलिप्तेनराक्षस ।।6.41.63।।नूनंतेविगतोदर्पःस्वयम्भुवरदानजः ।तस्यपापस्यसम्प्राप्ताव्युष्टिरद्यदुरसदा ।।6.41.64।।

హే రజనీచర రాక్షసా! నాగులు, యక్షులు, రాజులపై మోహముతో అహంకారంతో నీవు చేసిన పాపానికి ప్రతిదానకాలము ఇప్పుడు సమీపించింది.

Verse 64

ऋषीणांदेवतानांचगन्धर्वाप्सरसांतथा ।।6.41.62।।नागानामथयक्षाणांराज्ञांचरजनीचर ।यच्चपापंकृतंमोहादवलिप्तेनराक्षस ।।6.41.63।।नूनंतेविगतोदर्पःस्वयम्भुवरदानजः ।तस्यपापस्यसम्प्राप्ताव्युष्टिरद्यदुरसदा ।।6.41.64।।

స్వయంభూ (బ్రహ్మ) వరదానజమైన నీ దర్పము నేడు నిశ్చయంగా క్షీణించును; ఎందుకంటే ఆ పాపానికి దుర్జయమైన, భయంకరమైన ఫలప్రాప్తి ఇప్పుడు నీపై వచ్చి పడింది.

Verse 65

तस्यदण्डधरस्तेऽहंदाराहरकर्शितः ।दण्डंधारयमाणस्तुलङ्काद्वारेव्यवस्थितः ।।6.41.65।।

భార్యాహరణవల్ల బాధపడుతున్న నేను నీకు దండధరుడను. శిక్షాదండాన్ని ధరించి లంకాద్వారముననే నిలిచి ఉన్నాను—నిన్ను దండించుటకు.

Verse 66

पदवींदेवतानांचमहर्षीणांचराक्षस ।राजर्षीणांचसर्वेषांगमिष्यसिमयाहतः ।।6.41.66।।

హే రాక్షసా! నా చేత హతుడవైనప్పుడు దేవతలు, మహర్షులు, సమస్త రాజర్షులు పొందే ఆ పరమ పదవినే నీవు కూడా పొందుదువు।

Verse 67

बलेनयेनवैसीतांमाययाराक्षसाधम ।यामतिक्रामयित्वात्वंहृतवांस्तद्विदर्शय ।।6.41.67।।

హే రాక్షసాధమా! ఏ బలంతో, ఏ మాయతో నన్ను మోసగించి సీతను అపహరించితివో, దానిని ఇప్పుడు చూపుము।

Verse 68

अराक्षसमिमंलोकंकर्तास्मिनिशितैःशरैः ।नचेच्छरणमभ्येषितामादायतुमैथिलीम् ।।6.41.68।।

నా పదునైన బాణములతో ఈ లోకాన్ని రాక్షసరహితముగా చేసెదను—నీవు శరణు కోరక, మైథిలీ (సీత)ను తిరిగి అప్పగించనియెడల।

Verse 69

धर्मात्माराक्षसश्रेष्ठःसम्प्राप्तोऽयंविभीषणः ।लङ्कैश्वर्यंधृवंश्रीमानयंप्राप्नोत्यकण्डकम् ।।6.41.69।।

ధర్మాత్ముడైన, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన ఈ విభీషణుడు నా సమీపమునకు వచ్చెను; ఈ శ్రీమంతుడు నిశ్చయముగా నిర్బాధముగా లంకాధిపత్యమును పొందును।

Verse 70

नहिराज्यमधर्मेणभोक्तुंक्षणमपित्वया ।शक्यंमूर्खसहायेनपापेनाविदितात्मना ।।6.41.70।।

అధర్మముతో రాజ్యాన్ని నీవు క్షణమాత్రమూ అనుభవించలేవు; మూర్ఖుల సహాయంతో, పాపిగా, ఆత్మజ్ఞానం లేనివాడై నీవు దానిని భోగించలేవు।

Verse 71

युध्यस्ववाधृतिंकृत्वाशौर्यमालम्ब्यराक्षस ।मच्छरैस्त्वंरणेशान्तस्ततःशान्तोभविष्यसि ।।6.41.71।।

హే రాక్షసా! ధైర్యం దాల్చి, శౌర్యాన్ని ఆశ్రయించి యుద్ధం చేయి; రణంలో నా బాణాలు నిన్ను ‘నిశ్శబ్దం’ చేస్తాయి, ఆపై నీవు ‘శాంతి’ (మరణం) పొందుతావు।

Verse 72

यद्वाविशसिलोकांस्त्रीन्पक्षीभूतोमनोजवः ।ममचक्षुष्पथंप्राप्यनजीवन्प्रतियास्यसि ।।6.41.72।।

హే వేగమనస్కుడా! నీవు పక్షిలా మారి మూడు లోకాలలోనూ ప్రవేశించినా, నా దృష్టి పరిధిలోకి వచ్చిన వెంటనే నీవు ప్రాణాలతో తిరిగి వెళ్లలేవు।

Verse 73

ब्रवीमित्वांहितंवाक्यंक्रियतामौर्ध्वदैहिकम् ।सुदृष्टाक्रियतांलङ्काजीवितंतेमयिस्थितम् ।।6.41.73।।

నీ మేలుకోసం చెబుతున్నాను—మరణానంతర కర్మలు (ఔర్ధ్వదైహికం) సిద్ధం చేసుకో. లంక కూడా సక్రమంగా ఏర్పాట్లు చేసుకోనివ్వు; నీ జీవితం ఇప్పుడు నా చేతిలో ఉంది।

Verse 74

इत्युक्तःसतुतारेयोरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।जगामाकाशामाविश्यमूर्तिमानिवहव्यवाट् ।।6.41.74।।

అక్లిష్టకర్ముడైన శ్రీరాముడు ఇలా పలికిన వెంటనే తారాపుత్రుడు (అంగదుడు) ఆకాశంలోకి ప్రవేశించి వెళ్లిపోయాడు—దేహధారిగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ।

Verse 75

सोऽतिपत्यमुहूर्तेनश्रीमान्रावणमन्दिरम् ।ददर्शासीनमव्यग्रंरावणंसचिवैःसह ।।6.41.75।।

క్షణమాత్రంలోనే ఆ శ్రీమంతుడు రావణమందిరానికి చేరి, మంత్రులతో కూడి ఆసీనుడై నిశ్చింతగా ఉన్న రావణుణ్ణి చూచెను।

Verse 76

ततस्तस्य I विदूरेणनिपत्यसहरिपुङ्गवः ।दीप्ताग्निसदृशस्तस्थावङ्गदःकनकाङ्गदः ।।6.41.76।।

అనంతరం హరిపుంగవుడైన, కనకాంగదధారి అంగదుడు అతనికి దూరం కాని చోట దిగివచ్చి, దీప్తాగ్ని సమానంగా ప్రకాశిస్తూ నిలిచెను।

Verse 77

तद्रामवचनंसर्वमन्यूनाधिकमुत्तमम् ।सामात्यंश्रावयामासनिवेद्यात्मानमात्मना ।।6.41.77।।

తనను తానే పరిచయం చేసుకొని, రాముని ఉత్తమ వచనమంతటిని ఏదీ తగ్గించక, ఏదీ పెంచక, రావణునికీ అతని మంత్రులకూ వినిపించెను।

Verse 78

दूतोऽहंकोशलेन्द्रस्यरामस्याक्लिष्टकर्मणः ।वालिपुत्रोऽङ्गदोनामयदितेश्रोत्रमागतः ।।6.41.78।।

నేను కోసలేంద్రుడైన, అక్లిష్టకర్ముడైన శ్రీరాముని దూతను; వాలి కుమారుడైన ‘అంగద’ను—ఈ పేరు నీ చెవికి వచ్చినదే.

Verse 79

अहत्वांराघवोरामःकौसल्यानन्दवर्धनः ।निष्पत्यप्रतियुध्यस्वनृशंस पुरुषोभव ।।6.41.79।।

కౌసల్యానందవర్ధకుడైన రాఘవ రాముడు నీతో చెప్పుచున్నాడు—బయటికి వచ్చి ప్రతియుద్ధం చేయి; హే నృశంసా, పురుషుడవు.

Verse 80

हन्तास्मित्वांसहामात्यंसपुत्रज्ञातिबान्धवम् ।निरुद्विग्नास्त्रयोलोकाभविष्यन्तिहतेत्वयि ।।6.41.80।।

మంత్రులు, పుత్రులు మరియు బంధువులతో సహా నిన్ను నేను సంహరిస్తాను. నీవు మరణించినప్పుడు మూడు లోకాలు భయరహితంగా మారుతాయి.

Verse 81

देवदानवयक्षाणांगन्धर्वोरगरक्षसाम् ।शत्रुमद्योद्धरिष्यामित्वामृषीणांचकण्टकम् ।।6.41.81।।

దేవతలు, దానవులు, యక్షులు, గంధర్వులు, నాగులు మరియు రాక్షసులకు శత్రువుగా, ఋషులకు కంటకంగా ఉన్న నిన్ను ఈరోజు నేను నిర్మూలిస్తాను.

Verse 82

विभीषणस्यचैश्वर्यंभविष्यतिहतेत्वयि ।नचेत्सत्कृत्यवैदेहींप्रणिपत्यप्रदास्यसि ।।6.41.82।।

నీవు వైదేహిని సత్కరించి, నమస్కరించి అప్పగించకపోతే, నీవు మరణించిన తర్వాత ఈ ఐశ్వర్యం విభీషణుడికి చెందుతుంది.

Verse 83

इत्येवंपरुषंवाक्यंब्रुवाणेहरिपुङ्गवे ।अमर्षवशमापन्नोनिशाचरगणेश्वरः ।।6.41.83।।

వానరశ్రేష్ఠుడు అంగదుడు ఇటువంటి కఠినమైన మాటలు పలుకగా, రాక్షసేశ్వరుడైన రావణుడు తీవ్ర కోపానికి గురయ్యాడు.

Verse 84

ततस्सरोषताम्राक्षश्शशापसचिवांन्नोस्तदा ।गृह्यतामेषदुर्मेधावध्यतामितिचासकृत् ।।6.41.84।।

అప్పుడు కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులుగల ఆ రాక్షసుడు తన మంత్రులను పదేపదే దూషిస్తూ— “ఈ దుర్మేధావిని పట్టుకోండి; వధించండి!” అని పలికెను.

Verse 85

रावणस्यवच्शुत्वादीप्ताग्निसमतेजसा ।जगृहुस्तंततोघोराश्चत्वारोरजनीचराः ।।6.41.85।।

రావణుని ఆజ్ఞ విని, దీప్త అగ్నిసమాన తేజస్సుగల అంగదుని నాలుగు ఘోర నిశాచరులు పట్టుకున్నారు.

Verse 86

ग्राहयामासतारेयस्स्वयमात्मनमात्मवान् ।बलंदर्शयितुंवीरोयातुधानगणेतदा ।।6.41.86।।

అప్పుడు వీరుడైన తారేయుడు అంగదుడు, ఆత్మనిగ్రహంతో, రాక్షసగణమధ్య తన బలాన్ని చూపుటకై తానే పట్టుబడనిచ్చెను.

Verse 87

सतान्बाहुद्वयासक्तानादायपतगानिव ।प्रासादंशैलसङ्कामुत्पपाताङ्गदस्तदा ।।6.41.87।।

అప్పుడు అంగదుడు తన రెండు భుజాలకు అంటుకున్న వారిని పక్షులవలె ఎత్తుకొని, పర్వతసమానమైన ప్రాసాదంపైకి ఎగిరి దూకెను.

Verse 88

तेन्तरिक्षाद्विनिर्धूतास्तस्यवेगेनराक्षसाः ।भूमौनिपतिताःसर्वेराक्षसेन्द्रस्यपश्यतः ।।6.41.88।।

అతని వేగంతో ఆకాశం నుండి త్రోసివేయబడిన ఆ రాక్షసులందరూ, రాక్షసేంద్రుడు చూస్తుండగానే, నేలపై పడిపోయారు.

Verse 89

ततःप्रासादशिखरंशैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।ददर्शराक्षसेन्द्रस्यवालिपुत्रःप्रतापवान् ।।6.41.89।।

అనంతరం ప్రతాపవంతుడైన వాలి కుమారుడు రాక్షసరాజుని ప్రాసాదశిఖరాన్ని చూచెను; అది పర్వతశిఖరంలా ఎత్తుగా నిలిచియుండెను।

Verse 90

तत्पफालपदाक्रान्तंदशग्रीवस्यपश्यतः ।पुराहिमवतश्शृङ्गंवज्रिणेवविदारितम् ।।6.41.90।।

దశగ్రీవుడు చూస్తుండగానే అతని పాదాక్రాంతితో ఆ ప్రాసాదశిఖరం చీలిపోయెను—పూర్వం వజ్రధారి ఇంద్రుడు హిమవంతుని శిఖరాన్ని చీల్చినట్లుగా।

Verse 91

भङ् क्त्वाप्रासादशिखरंनामविश्राव्यचात्मनः ।विनद्यसुमहानादमुत्पपातविहायसम् ।।6.41.91।।

ప్రాసాదశిఖరాన్ని భంగపరచి తన నామాన్ని ప్రకటించి, మహానాదంతో గర్జించి ఆకాశమునకు ఎగిరెను।

Verse 92

व्यथयन्राक्षसान्सर्वान्हर्षयंश्चापिवानरान् ।सवानराणांमध्येतुरामपार्श्वमुपागतः ।।6.41.92।।

అతడు సమస్త రాక్షసులను కలవరపెట్టి, వానరులను ఆనందింపజేసి, వానరమధ్యమునకు తిరిగి వచ్చి శ్రీరాముని పక్కన చేరెను।

Verse 93

रावणस्तुपरंचक्रेक्रोधंप्रासादधर्षणात् ।विनाशंचात्मनःपश्यन्निश्श्वासपरमोऽभवत् ।।6.41.93।।

ప్రాసాద అవమానంతో రావణుడు పరమ క్రోధానికి లోనయ్యాడు. తన వినాశాన్ని ముందే చూచి, అతడు గాఢమైన దీర్ఘ నిశ్వాసాలతో నిండిపోయాడు॥

Verse 94

रामस्तुबहुभिर्हृष्टर्निनदद्भिःप्लवङ्गमैः ।वृतोरिपुवधाकाङ्क्षीयुद्धायैवाभ्यवर्तत ।।6.41.94।।

ఆనందంతో గర్జించే అనేక వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, శత్రువధాభిలాషతో రాముడు యుద్ధానికే సిద్ధంగా నిలిచాడు॥

Verse 95

सुषेणस्तुमहावीर्योगिरिकूटोपमोहरिः ।बहुभिःसम्वृतस्तत्रवानरैःकामरूपिभिः ।।6.41.95।।

అక్కడ మహావీరుడైన వానరుడు సుషేణుడు, పర్వతశిఖరంలా ప్రతాపవంతుడు, ఇష్టరూపధారులైన అనేక వానరులతో చుట్టుముట్టబడి నిలిచాడు॥

Verse 96

सचतुर्द्वाराणिसर्वाणिसुग्रीववचनात्कपिः ।पर्यक्रामतदुर्धर्षोनक्षत्राणीवचन्द्रमाः ।।6.41.96।।

సుగ్రీవుని ఆజ్ఞతో ఆ దుర్ధర్ష కపి నాలుగు ద్వారాలన్నింటినీ చుట్టివచ్చాడు—నక్షత్రాల మధ్య చంద్రుడు సంచరించునట్లు॥

Verse 97

तेषामक्षौहिणिशतंसमवेक्ष्यवनौकसाम् ।लङ्कामुपनिविष्टानांसागरंचानिवर्तताम् ।।6.41.97।।राक्षसाविस्मयंजग्मुस्त्रासंजग्मुस्तथापरे ।अपरेसमरोध्धर्षाद्धर्षमेवप्रपेदिरे ।।6.41.98।।

లంక సమీపంలో శిబిరం వేసి, వెనుదిరగకుండా సముద్రం వరకూ విస్తరించిన వనవాసుల ఆ శత అక్షౌహిణీ సేనను చూచి—

Verse 98

तेषामक्षौहिणिशतंसमवेक्ष्यवनौकसाम् ।लङ्कामुपनिविष्टानांसागरंचानिवर्तताम् ।।6.41.97।।राक्षसाविस्मयंजग्मुस्त्रासंजग्मुस्तथापरे ।अपरेसमरोध्धर्षाद्धर्षमेवप्रपेदिरे ।।6.41.98।।

రాక్షసులు ఆశ్చర్యంలో మునిగిపోయారు; మరికొందరు భయంతో వణికిపోయారు. ఇంకొందరు యుద్ధోల్లాసంతో ఉప్పొంగి పరమ హర్షానికి చేరారు.

Verse 99

कृत्स्नंहिकपिभिर्व्याप्तंप्राकारपरिखान्तरम् ।ददृशूराक्षसादीनाःप्राकारंनानरीकृतम् ।।6.41.99।।हाहाकारंप्रकुर्वन्तिराक्षसाभयमोहिताः ।

రాక్షసులు చూశారు—ప్రాకారము, పరీఖ మధ్యనున్న సమస్త స్థలం కపులతో నిండిపోయింది; ప్రాకారమే వానరసమూహమై మారినట్లు కనిపించింది. భయమోహితులైన రాక్షసులు హాహాకారం చేశారు.

Verse 100

రాక్షసుల రాజధానిలో ఆ అత్యంత భయంకరమైన కోలాహలం లేచినప్పుడు, రాక్షసులు తమ రక్షణార్థం మహాశస్త్రాలను పట్టుకొని యుగాంత వాయువులవలె బయలుదేరారు।