Sarga 32
सीताविलापः (Sītā’s Lament over the Illusory Head and Bow)
युद्धकाण्ड
ఈ సర్గలో రెండు ధారలు కలిసివస్తాయి—(1) అశోకవాటికలో సీతాదేవి తీవ్ర శోకవిలాపం, (2) రావణుడు యుద్ధసలహా కోసం మంత్రిసభను సమీకరించే రాజకార్య ప్రవృత్తి. రావణుడు మాయతో సృష్టించిన దృశ్యాన్ని సీతకు చూపిస్తాడు—శ్రీరాముని ఛిన్నశిరస్సు మరియు ఆయన ప్రసిద్ధ ధనుస్సు అన్నట్లుగా. సీత కళ్ల, వర్ణం, జుట్టు వంకరలు వంటి లక్షణాలతో గుర్తించినట్లుగా భావించి, చూడామణి శుభసంబంధాన్ని స్మరించి, మూర్ఛపడి కూలి, అనంతరం దీర్ఘంగా విలపిస్తుంది. ఆమె మాటల్లో కైకేయిపై ప్రధానంగా నింద, స్వీయనింద, అలాగే ‘కాలం’ గురించి తత్త్వచింతన—కాలం బుద్ధిని కరిగించి రక్షణలను కూడా కూల్చివేస్తుందని—మారుమారుగా వస్తాయి. రాజనీతి తెలిసిన, అపద నివారణలో నిపుణుడైన రాముడే మరణవశుడయ్యాడనే ధర్మవిరోధాభాసాన్ని ఆమె చూపుతుంది; లక్ష్మణుడు ఒంటరిగా తిరిగివస్తే కౌసల్యకు కలిగే ప్రళయసమాన దుఃఖాన్ని ఊహిస్తుంది; వీరదేహానికి యథావిధి సంస్కారం లేక శ్వాపదాలకు ఆహారమవడం సామాజిక-ధార్మిక విఘాతం అని వేదన వ్యక్తం చేస్తుంది. చివరికి రావణుని వేడుకుంటుంది—భర్తతో కలిసి మరణంలో నన్ను కలిపివేయమని. రావణుడు మంత్రులను కలవడానికి వెళ్లగానే ఆ శిరస్సు, ధనుస్సు అదృశ్యమవుతాయి—ఇది మాయా-ప్రయోగం, బలవంతపు యుక్తి అని వెల్లడవుతుంది. తరువాత కథ పరిపాలన వైపు మళ్లుతుంది: కాపలాదారు ప్రహస్తుని రాకను తెలియజేస్తాడు; రావణుడు మంత్రులను పిలిచి కారణం చెప్పకుండా భేరీనాదాలతో సైన్య సమీకరణ ఆజ్ఞాపించి, రామునిపై చేయవలసిన కార్యంపై అధికారికంగా ఆలోచన ప్రారంభిస్తాడు.
Shlokas
Verse 1
सासीतातच्छिरोदृष्टवातच्चकार्मुकमुत्तमम् ।सुग्रीवप्रतिसंपर्गमाख्यातंचहनूमता ।।6.32.1।।नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम् ।केशान् केशान्तदेशंचतंचचूडामणिंशुभम् ।।6.32.2।।एतैस्सर्वेरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता ।निजगर्हेचकैकेयींक्रोशन्तीकुररीयथा ।।6.32.3।।
సీత ఆ శిరస్సును, ఆ ఉత్తమ ధనుస్సును చూసి, హనుమంతుడు చెప్పిన రాముని సుగ్రీవునితో కలయికను కూడా స్మరించింది. తరువాత భర్తకు సమానమైన నేత్రాలు, ముఖవర్ణం, అలాంటి ముఖం, కేశాలు మరియు కేశాంతంలోని వంకరలు, అలాగే శుభమైన చూడామణిని పరిశీలించింది. ఈ సమస్త అభిజ్ఞానచిహ్నాలతో గుర్తించి ఆమె తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయి, కురరీ పక్షిలా విలపిస్తూ కైకేయిని గట్టిగా నిందించింది।
Verse 2
सासीतातच्छिरोदृष्टवातच्चकार्मुकमुत्तमम् ।सुग्रीवप्रतिसंपर्गमाख्यातंचहनूमता ।।6.32.1।।नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम् ।केशान् केशान्तदेशंचतंचचूडामणिंशुभम् ।।6.32.2।।एतैस्सर्वेरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता ।निजगर्हेचकैकेयींक्रोशन्तीकुररीयथा ।।6.32.3।।
సీత ఆ శిరస్సును, ఆ ఉత్తమ ధనుస్సును చూసి, హనుమంతుడు చెప్పిన రాముని సుగ్రీవునితో కలయికను కూడా స్మరించింది. తరువాత భర్తకు సమానమైన నేత్రాలు, ముఖవర్ణం, అలాంటి ముఖం, కేశాలు మరియు కేశాంతంలోని వంకరలు, అలాగే శుభమైన చూడామణిని పరిశీలించింది. ఈ సమస్త అభిజ్ఞానచిహ్నాలతో గుర్తించి ఆమె తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయి, కురరీ పక్షిలా విలపిస్తూ కైకేయిని గట్టిగా నిందించింది।
Verse 3
सासीतातच्छिरोदृष्टवातच्चकार्मुकमुत्तमम् ।सुग्रीवप्रतिसंपर्गमाख्यातंचहनूमता ।।6.32.1।।नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम् ।केशान् केशान्तदेशंचतंचचूडामणिंशुभम् ।।6.32.2।।एतैस्सर्वेरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता ।निजगर्हेचकैकेयींक्रोशन्तीकुररीयथा ।।6.32.3।।
సీత ఆ శిరస్సును, ఆ ఉత్తమ ధనుస్సును చూసి, హనుమంతుడు చెప్పిన రాముని సుగ్రీవునితో కలయికను కూడా స్మరించింది. తరువాత భర్తకు సమానమైన నేత్రాలు, ముఖవర్ణం, అలాంటి ముఖం, కేశాలు మరియు కేశాంతంలోని వంకరలు, అలాగే శుభమైన చూడామణిని పరిశీలించింది. ఈ సమస్త అభిజ్ఞానచిహ్నాలతో గుర్తించి ఆమె తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయి, కురరీ పక్షిలా విలపిస్తూ కైకేయిని గట్టిగా నిందించింది।
Verse 4
सकामाभवकैकेयीहतोऽयंकुलनन्दनः ।कुलमुत्सादितंसर्वंत्वयाकलहशीलया ।।6.32.4।।
కైకేయీ, ఇక తృప్తి పొందు—ఈ కులనందనుడు హతుడయ్యాడు. కలహశీలమైన నీవే సమస్త వంశాన్ని నాశనానికి గురిచేశావు।
Verse 5
आर्येणकिंतेकैकेयी कृतंरामेणविप्रियम् ।यन्मयाचीरवसनस्त्वयाप्रस्थापितोवनम् ।।6.32.5।।
ఓ కైకేయీ! ఆర్యుడైన రాముడు నీకు ఏ అపకారం చేశాడు? నన్ను కూడా తోడుగా తీసుకొని, చీరవస్త్రధారుడైన రాముణ్ణి నీవు వనానికి పంపించితివే?
Verse 6
एवमुक्त्वातुवैदेहीवेपमानातपस्विनी ।जगामजगतींबालाछिन्नातुकदळीयथा ।।6.32.6।।
ఇలా పలికిన తపస్విని వైదేహి వణుకుతూ, బాల సీత నరికివేయబడిన అరటిచెట్టు వలె భూమిపై కూలిపోయింది.
Verse 7
सामुहूर्तात्समाश्वास्यप्रतिलभ्यचचेतनाम् ।तच्छिरस्समुपाघ्रायविललासायतेक्षणा ।।6.32.7।।
కొద్దిసేపటికి తేరుకొని చైతన్యం పొందిన విశాలనేత్ర సీత రాముని శిరస్సు దగ్గరకు చేరి దానిని ఆలింగనం చేసి విలపించసాగింది.
Verse 8
हाहताऽस्मिमहाबाहो वीरव्रतमनुव्रत ।इमांतेपश्चिमावस्थांगताऽस्मिविधवाकृता ।।6.32.8।।
హాయ్! ఓ మహాబాహో! వీరవ్రతాన్ని అనుసరించువాడా! నీవు హతుడవైనావు; నీ ఈ చివరి స్థితిని చూచి నేను విధవగా మారితిని.
Verse 9
प्रथमंमरणंनार्याभर्तुर्वैगुण्यमुच्यते ।सुवृत्त: स्साधुवृत्तायास्सम्वृत्तस्त्वंममाग्रतः ।।6.32.9।।
భర్త మరణం మొదట భార్య దోషమేనని అంటారు; కానీ నేను సద్గుణవతినై ఉన్నప్పటికీ, నీవు—సువృత్తుడవు, ధర్మనిష్ఠుడవు—నా ముందే పతితుడవైనావు.
Verse 10
दुःखाद्दुःखंप्रपन्नायामग्नायाश्शोकसागरे ।योहिमामुद्यतनिस्त्रातुंसोऽपित्वंविनिपातितः ।।6.32.10।।
నేను శోకసాగరంలో మునిగి, ఒక దుఃఖం నుంచి మరొక దుఃఖంలో పడిపోయాను; నన్ను రక్షించేందుకు లేచిన నీవు కూడా పడగొట్టబడ్డావు।
Verse 11
साश्वश्रूर्ममकौसल्यात्वयापुत्रेणराघव: ।वत्सेनेवयथाधेनुर्विवत्सावत्सलाकृता ।।6.32.11।।
హే రాఘవ! నా అత్త కౌసల్య—నీ వంటి కుమారుని వియోగంతో—దూడను కోల్పోయి దూడకోసం తపించే ఆవులా అయిపోయింది।
Verse 12
आद्दिष्टंदीर्घमायुस्तेयैरचिन्त्यपराक्रम ।अनृतंवचनंतेषामल्पायुरपिराघव ।।6.32.12।।
హే అచింత్య పరాక్రమశాలి రాఘవ! నీకు దీర్ఘాయుష్షు అని చెప్పిన వారి వాక్యం అసత్యమైంది; నీవు కూడా అల్పాయుష్షునే పొందినట్లుగా కనిపిస్తోంది।
Verse 13
अथवानश्यतिप्रज्ञाप्राज्ञस्यापिसतस्तव ।पचत्येनंयथाकालोभूतानांप्रभवोऽह्ययम् ।।6.32.13।।
బహుశా నీ వంటి సత్పురుషుడైన ప్రాజ్ఞునికీ వివేకం కొన్నిసార్లు మసకబారవచ్చు; ఎందుకంటే కాలమే సమస్త భూతాల ప్రభవము, అదే యథాకాలమున కార్యఫలాలను పరిపక్వం చేస్తుంది।
Verse 14
अदृष्टंमृत्युमापन्नःकस्मात्त्वंनयशास्त्रवित् ।व्यसनानामुपायज्ञःकुशलोह्यसिवर्जने ।।6.32.14।।
నయశాస్త్రములు, శాస్త్రములు తెలిసినవాడవై ఉండి నీవు అదృశ్యమైన మృత్యువశమునకు ఎలా లోనయ్యావు? నీవు వ్యసనాలకు ఉపాయజ్ఞుడవు, వాటిని నివారించుటలో నిపుణుడవు।
Verse 15
तथात्वंसम्परिष्वज्यरौद्रयाऽतिनृशंसया ।काळरात्य्राममाच्छिद्यहृतःकमललोचन:।। 6.32.15।।
హే కమలలోచనా! ఆ రౌద్రమైన, అత్యంత నిర్దయమైన ‘కాలరాత్రి’ నన్ను విడదీసి నిన్ను ఆలింగనమున బంధించి తీసుకుపోయింది।
Verse 16
उपशेषेमहाबाहो: मांविहायतपस्विनीम् ।प्रियामिवसमालशिष्यपृथिवींपुरुषर्षभ ।।6.32.16।।
హే మహాబాహో, పురుషర్షభా! తపస్వినైన నన్ను విడిచి నీవు ఇక్కడ భూమిని ప్రియురాలివలె ఆలింగనం చేసుకొని శయనించియున్నావు।
Verse 17
अर्चितंसततंयत्तद्गन्धमाल्यैर्मयातव ।इदंतेमप्रतियंवीरधनुःकाञ्चानभूषणम् ।।6.32.17।।
హే వీరా! ఇది నీ స్వర్ణాభరణములతో అలంకృతమైన అదే ధనుస్సు; దానిని మేము నిత్యం గంధమాల్యములతో ఆరాధించితిమి; ఇప్పుడు ఇది ఇక్కడ నిశ్చేష్టంగా పడియున్నది।
Verse 18
पित्रादशरथेनत्वंश्वशुरेणममानघ: ।सर्वैश्चपितृभिस्सार्थंनूनंस्वर्गेसमागतः ।।6.32.18।।
హే నిర్దోషుడా! నిశ్చయంగా నీవు నా శ్వశురుడైన దశరథ పితరునితోను, నీ సమస్త పితృదేవతలతోను కలిసి స్వర్గంలో సమాగమించావు।
Verse 19
दिविनक्षत्रभूतस्त्वंमहात्कर्मकृतप्रियम् ।पुण्यंराजर्षिवंशंत्वमात्मनस्समुपेक्षसे ।।6.32.19।।
స్వర్గంలో నీవు నక్షత్రస్వరూపుడై, మహత్కర్మచేసి పుణ్యాన్ని సంపాదించిన ప్రియులను, అలాగే నీ స్వంత పవిత్ర రాజర్షి వంశాన్ని దర్శించగలవు।
Verse 20
किंमांनप्रेक्षसेराजन् किंमांनप्रतिभाषसे ।बालांबाल्येनसम्प्राप्तांभार्यांमांसहचारिणीम् ।।6.32.20।।
హే రాజా! నీవు నన్నెందుకు చూడవు? నాతో ఎందుకు మాట్లాడవు—నేను నీ భార్యను, నీ సహచారిణిని; బాల్యమునుంచే నీకు చేరినదానిని।
Verse 21
संश्रुतंगृह्णतापाणिंचरिष्यामीतियत्त्वया ।स्मरतन्ममकाकुत्स्थनयमामपिदुःखिताम् ।।6.32.21।।
హే కాకుత్స్థా! నీవు నా చేయి పట్టుకున్నప్పుడు ‘నేను నీతో కలిసి నడుస్తాను’ అని ఇచ్చిన వాగ్దానాన్ని స్మరించు; దుఃఖితురాలైన నన్ను కూడా వెంట తీసుకెళ్లు।
Verse 22
कस्मान्मामपहायत्वंगतोगतिमतांवर ।अस्माल्लोकादमुंलोकंत्यक्त्वामामपिदुःखिताम् ।।6.32.22।।
హే గతి కలవారిలో శ్రేష్ఠుడా! నన్ను విడిచి నీవు ఎందుకు వెళ్లిపోయావు? ఈ లోకాన్ని విడిచి పరలోకానికి వెళ్లి, నా దుఃఖంలోనూ నన్ను ఎందుకు పరిత్యజించావు?
Verse 23
कल्याणैरुचितंयत्तत्परिष्वक्तंमयैवतु ।क्रव्यादैस्तच्छरीरंतेमानंविपरिकृष्यते ।।6.32.23।।
శుభాలంకారాలకు తగినదై, నేను మాత్రమే భక్తి-గౌరవాలతో ఆలింగనం చేసిన నీ దేహాన్ని ఇప్పుడు మాంసాహారి క్రూరజీవులు అవమానంగా లాగుతున్నారు।
Verse 24
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः ।अग्निहोत्रेणसंस्कारंकेनत्वंनतुलप्स्यसे ।।6.32.24।।
నీవు అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలు చేసి, విధివిధానంగా దక్షిణలు సమర్పించావు; మరి ఇప్పుడు ఏ కారణంతో అగ్నిహోత్రాది అంత్య సంస్కార-శుద్ధి నీకు లభించటం లేదు?
Verse 25
प्रव्रज्यामुपपन्नानांत्रयाणामेकमागतम् ।परिप्रक्ष्यतिकौसल्यालक्ष्मणंशोकलालसा ।।6.32.25।।
వనవాసానికి వెళ్లిన ముగ్గురిలో ఒక్కరే తిరిగి వచ్చినట్లు చూసి, శోకంతో తపించే కౌసల్య లక్ష్మణుణ్ని ప్రశ్నిస్తుంది।
Verse 26
सतस्याःपरिपृच्छन्त्यावधंमित्रबलस्यते ।तवचाख्यास्यतेनूनंनिशायांराक्षसैर्वधम् ।।6.32.26।।
ఆమె ప్రశ్నించినప్పుడు, లక్ష్మణుడు నిశ్చయంగా చెబుతాడు—రాత్రివేళ రాక్షసులు నిన్ను మరియు నీ మిత్రబలాన్ని సంహరించారు అని।
Verse 27
सात्वांसुप्तंहतंश्रुत्वामांचरक्षोगृहंगताम् ।हृदयेनविदीर्णेननभविष्यतिराघव ।।6.32.27।।
హే రాఘవా! నీవు నిద్రలోనే హతుడవయ్యావని, నన్ను రాక్షసుల గృహానికి తీసుకుపోయారని విని ఆమె హృదయం చీలిపోతుంది; ఆమె జీవించదు।
Verse 28
ममहेतोरनार्यायाह्यनर्हःपार्थिवात्म: ।रामस्सागरमुततीर्यसत्त्ववान् गोष्पदेहतः ।।6.32.28।।
నా కారణంగా—ఈ అనార్య, అర్హతలేని స్త్రీ కారణంగా—అటువంటి అంతానికి అర్హుడు కాని సత్త్వవంతుడైన రాజపుత్రుడు రాముడు సముద్రం దాటి వచ్చి కూడా గోమయపు పాదముద్రంత చిన్నదానిలోనే సులభంగా హతుడయ్యాడు।
Verse 29
अहंदाशरथेनोढामोहात्स्वकुलपांसनी ।आर्यपुत्रस्यरामस्यभार्यामृत्युरजायत ।।6.32.29।।
మోహవశాత్ దాశరథి నన్ను—స్వకులానికి కళంకమైన నన్ను—వివాహం చేసుకున్నాడు; ఆర్యపుత్రుడైన రాముని భార్యగా నేను అతనికి మరణమే అయినట్టయ్యాను।
Verse 30
नूनमन्यांमयाजातिंवारितंदानमुत्तमम् ।याहमद्येहशोचामिभार्यासर्वतिथेरपि ।।6.32.30।।
నిశ్చయంగా మరొక జన్మలో నేను ఉత్తమ దానాన్ని అడ్డుకున్నాను; అందువల్లనే ఈ రోజు ఇక్కడ నేను శోకిస్తున్నాను—అతిథులందరినీ ఆదరించే రాముని భార్య అయినప్పటికీ।
Verse 31
साधुपातयमांक्षिप्रंरामस्योपरिरावण ।समानयपतिंपन्त्याकुरुकल्याणमुत्तमम् ।।6.32.31।।
సరే, ఓ రావణా! నన్ను త్వరగా రాముని మీద పడవేయి. భర్త-భార్యలను మళ్లీ కలిపి, నీవు ‘పరమ మంగళకార్యం’ అని చెప్పేదాన్ని చేయి.
Verse 32
शिरसामेशिरश्चास्यकायंकायेनयोजय ।रावणानुगमिष्यामिगतिंभर्तुर्महात्मनः ।।6.32.32।।
ఓ రావణా! నా శిరస్సును అతని శిరస్సుతో, నా దేహాన్ని అతని దేహంతో కలిపివేయి. నేను నా మహాత్మ భర్త గమనాన్ని అనుసరిస్తాను.
Verse 33
इतिसदुःखसन्तप्ताविललापायतेक्षणा ।भर्तुश्शिरोधनुस्तत्रसमीक्ष्यचपुनःपुनः ।।6.32.33।।
ఇలా ఘోర దుఃఖంతో దహించబడిన విశాలనేత్ర సీత విలపించింది; అక్కడ తన భర్త శిరస్సును, ధనుస్సును మళ్లీ మళ్లీ చూచింది.
Verse 34
एवंलालप्यमानायांसीतायांतत्रराक्षसः ।अभिचक्रामभर्तारमनीकस्थःकृताञ्जलिः ।।6.32.34।।
సీత ఇలా విలపిస్తుండగా, అక్కడ కాపలాగా ఉన్న ఒక రాక్షసుడు కృతాంజలితో తన ప్రభువుని సమీపించాడు.
Verse 35
विजयस्वार्यपुत्रेतिसोऽभिवाद्यप्रसाद्यच ।न्यवेदयदनुप्राप्तंप्रहस्तंवाहिनीपतिम् ।।6.32.35।।
అతడు ‘విజయవంతుడవు, ఆర్యపుత్రా’ అని అభివాదించి గౌరవంతో నివేదించాడు—‘సేనాధిపతి ప్రహస్తుడు వచ్చి చేరాడు.’
Verse 36
अमात्यैस्सहितस्सर्वैःप्रहस्तस्समुपस्थितः ।तेनदर्शनकामेनवयंप्रस्थापिताःप्रभो ।।6.32.36।।
ప్రభూ! సమస్త అమాత్యులతో కూడి ప్రహస్తుడు సముపస్థితుడై ఉన్నాడు. మీ దర్శనాభిలాషతో మమ్మల్ని ఇక్కడికి పంపించాడు.
Verse 37
नूनमस्तिमहाराज राजभावात्क्षमान्वितं ।किञ्चिदात्ययिकंकार्यंतेषांत्वंदर्शनंकुरु ।।6.32.37।।
మహారాజా! రాజోచిత గౌరవం, క్షమాగుణం కలిగిన మీరు—నిశ్చయంగా ఏదో అత్యవసర కార్యం ఉంది; వారికి దర్శనం ప్రసాదించండి.
Verse 38
एतच्छ्रुत्वादशग्रीवोराक्षसप्रतिवेदितम् ।अशोकन्विकांत्यक्त्वामन्त्रिणांदर्शनंययौ ।।6.32.38।।
రాక్షసుడు నివేదించిన వార్త విని దశగ్రీవుడు (రావణుడు) అశోకవనికను విడిచి మంత్రులను దర్శించుటకు వెళ్లెను.
Verse 39
सतुसर्वंसमर्थ्यैवमन्त्रिभिःकृत्यमात्मनः ।सभांप्रविश्यविदधेविदित्वारामविक्रमम् ।।6.32.39।।
రాముని విక్రమాన్ని తెలిసికొని, మంత్రులతో కలిసి చేయవలసినదాన్ని సమాలోచించి, సభలో ప్రవేశించి అవసరమైన ఏర్పాట్లు చేసెను.
Verse 40
अन्तर्थानंतुतच्छीर्षंतच्चकार्मुकमुत्तमम् ।जगामरावणस्यैवनिर्याणसमनन्तरम् ।।6.32.40।।
రావణుడు బయలుదేరిన వెంటనే ఆ శిరస్సు మరియు ఆ ఉత్తమ ధనుస్సు కంటికి కనబడక అంతర్ధానమయ్యాయి.
Verse 41
राक्षसेन्द्रस्तुतैस्सार्धंमन्त्रिभिर्भीमविक्रमैः ।समर्थयामासतदारामकार्यविनिश्चयम् ।।6.32.41।।
అప్పుడు రాక్షసేంద్రుడు భయంకర పరాక్రమశాలులైన మంత్రులతో కలిసి రాముని విషయమై చేయవలసిన కార్యనిర్ణయాన్ని సమ్యకుగా నిర్ణయించాడు।
Verse 42
अविदूरस्थितान्सर्वान्बलाध्यक्षाहनितैषिणः ।अब्रवीत्कालसदृशोरावणोराक्षसाधिपः ।।6.32.42।।
కాలసమానుడై కనిపించిన రాక్షసాధిపతి రావణుడు సమీపంలో నిలిచిన సమస్త బలాధ్యక్షులను, హితైషులను ఉద్దేశించి పలికాడు।
Verse 43
शीघ्रंभेरीनिनादेनस्फुटंकोणाहतेनमे ।समानयध्वंसैन्यानिवक्तव्यंचनकारणम् ।।6.32.43।।
త్వరగా—భేరీనినాదాన్ని ఘనంగా, శంఖధ్వనిని స్పష్టంగా చేయించి సైన్యాలను సమీకరించండి; కారణం మాత్రం ఎవరికీ చెప్పకండి।
Verse 44
ततस्तथेतिप्रतिगृह्यतद्वचोबलाधिपास्तेमहदात्मनोबलम् ।समानयंश्चैवसमागमंचतेन्यवेदयन्भर्तरियुद्धकाङ्क्षिणि ।।6.32.44।।
అప్పుడు బలాధ్యక్షులు ‘తథాస్తు’ అని ఆయన వాక్యాన్ని స్వీకరించి, మహాత్ముని మహాసైన్యాన్ని సమీకరించి, యుద్ధాకాంక్షగల తమ భర్తకు ఆ సమాగమాన్ని నివేదించారు।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is a coercive illusion: presenting Sītā with a false sign of Rāma’s death to break her resolve. Ethically, it contrasts psychological warfare and deception with Sītā’s steadfast marital fidelity and grief-bound reasoning, showing how adharma attempts to weaponize despair.
Sītā’s lament frames kāla (time) as a force that can overwhelm prudence and even diffuse the wisdom of the learned, while still affirming moral bonds and duty. The sarga teaches how grief can coexist with ethical clarity: her accusations, self-critique, and concern for Kausalyā map the human cost of political decisions.
The Aśoka grove (Aśoka-vatikā) functions as a captivity-space and psychological theatre within Laṅkā, while the sabhā (assembly hall) marks Rāvaṇa’s shift from private coercion to public statecraft. Cultural markers include funerary-saṃskāra expectations, the cūḍāmaṇi as an auspicious identity-token, and drum-based military mobilization (bhērī-nināda).