Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 125, Shloka 1

पुष्पकारोहणम्

Boarding the Puṣpaka; Honoring the Allies and Departure for Ayodhyā

Devanagari script

उपस्थितंतुतंकृत्वापुष्पकंपुष्पभूषितम् ।अविदूरेस्थितोराममित्युवाचविभीषणः ।।6.125.1।।

Transliteration

upasthitaṃ tu taṃ kṛtvā puṣpakaṃ puṣpabhūṣitam | avidūre sthito rāmam ity uvāca vibhīṣaṇaḥ ||

Translation

అప్పుడు విభీషణుడు పుష్పాలతో అలంకరించబడిన పుష్పక విమానాన్ని సిద్ధం చేయించి, సమీపంలో నిలిచి శ్రీరామునితో ఇలా అన్నాడు.

Word by Word

• उपस्थितम्: present/ready
• उपस्थितम्: कर्म-विशेषण (Object complement/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: upa-sthā (धातु) + kta (कृत्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; 'made ready/present' (object-complement)

• तु: indeed/but
• तु: सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थ (but/indeed)

• तम्: that (it)
• तम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: kṛ (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), अव्यय; 'having made/done'

• पुष्पकम्: Pushpaka
• पुष्पकम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: puṣpaka (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पुष्पभूषितम्: decorated with flowers
• पुष्पभूषितम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: puṣpa-bhūṣita (प्रातिपदिक; पुष्प + भूषित)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त used adjectivally, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: 'पुष्पैः भूषितम्' (adorned with flowers)

• अविदूरे: nearby
• अविदूरे: देशाधिकरण (Place adjunct/देश-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: avidūra (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-एकवचन रूपेण अव्ययवत् (locative used adverbially); नपुंसक/पुं-प्रातिपदिक; 'nearby'

• स्थितः: stood
• स्थितः: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sthā (धातु) + kta (कृत्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) used predicatively, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'stood'

• रामम्: to Rama
• रामम्: सम्प्रदान/उद्देश्य (Addressee/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• इति: thus
• इति: वाक्य-सम्बन्ध (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विभीषणः: Vibhishana
• विभीषणः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vibhīṣaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

Offering to Sri Rama the Pushpak decorated with flowers to sit, Vibheeshana stood at a distance and spoke.

Characters & Entities

• Puṣpaka-vimāna
• Vibhīṣaṇa
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma appears as proper honoring of guests and leaders: service is offered with decorum (flower-adornment) and respectful distance.

What is the narrative situation?

Puṣpaka is ceremonially prepared for Rāma’s departure, and Vibhīṣaṇa addresses him.

Which character virtue is emphasized?

Vibhīṣaṇa’s humility and reverence—he serves without presumption, maintaining respectful conduct.