Sarga 100

Verse 1

महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्टवातुराक्ष ।तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले ।।6.100.1।।आविवेशमहान् क्रोधोरावणंतुमहामृधे ।सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ।।6.100.2।।

మహోదర, మహాపార్శ్వ అనే రాక్షసులు హతులైనదీ, అలాగే మహాబలుడైన వీరుడు విరూపాక్షుడు కూడా పడిపోయినదీ చూసి, ఆ భయంకర యుద్ధమధ్యంలో రావణునిలో మహాక్రోధం ప్రవేశించింది. అతడు సారథిని ప్రేరేపించి ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 2

महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्टवातुराक्ष ।तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले ।।6.100.1।।आविवेशमहान् क्रोधोरावणंतुमहामृधे ।सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ।।6.100.2।।

మహోదర, మహాపార్శ్వ అనే రాక్షసులు హతులైనదీ, అలాగే మహాబలుడైన వీరుడు విరూపాక్షుడు కూడా పడిపోయినదీ చూసి, ఆ భయంకర యుద్ధమధ్యంలో రావణునిలో మహాక్రోధం ప్రవేశించింది. అతడు సారథిని ప్రేరేపించి ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 3

निहतानाममात्यानांरुद्धस्यनगरस्य च ।दुःखमेवापनेष्यामि हत्या तौ रामलक्ष्मणौ ।।6.100.3।।

‘నిహతమైన నా అమాత్యుల దుఃఖమును, ముట్టడిలో ఉన్న నా నగరపు వేదనను—రామలక్ష్మణులను సంహరించి నేనే తొలగిస్తాను।’

Verse 4

रामवृक्षंरणेहमनिसीतापुष्पफलप्रदम् ।प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः ।।6.100.4।।दिविदश्चैवमैन्दश्चअङ्गदोगन्दमादनः ।हनुमांश्चसुषेणव्चसर्वे च हरियूथपाः ।।6.100.5।।

యుద్ధంలో ఈ ‘రామవృక్షం’ కూల్చబడుతుంది—దానికి పుష్పఫలముగా అయోధ్యాసీత నిలుస్తుంది. దాని మహాశాఖలు సుగ్రీవుడు, జాంబవంతుడు, కుముదుడు, నలుడు; అలాగే ద్వివిదుడు, మైందుడు, అంగదుడు, గంధమాదనుడు, హనుమంతుడు, సుషేణుడు మరియు సమస్త వానరయూథపతులు।

Verse 5

रामवृक्षंरणेहमनिसीतापुष्पफलप्रदम् ।प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः ।।6.100.4।।दिविदश्चैवमैन्दश्चअङ्गदोगन्दमादनः ।हनुमांश्चसुषेणव्चसर्वे च हरियूथपाः ।।6.100.5।।

యుద్ధంలో ఈ ‘రామవృక్షం’ కూల్చబడుతుంది—దానికి పుష్పఫలముగా అయోధ్యాసీత నిలుస్తుంది. దాని మహాశాఖలు సుగ్రీవుడు, జాంబవంతుడు, కుముదుడు, నలుడు; అలాగే ద్వివిదుడు, మైందుడు, అంగదుడు, గంధమాదనుడు, హనుమంతుడు, సుషేణుడు మరియు సమస్త వానరయూథపతులు।

Verse 6

स दिशोदशघोषेणरथस्यातिरथोमहान् ।नादयन् प्रययौतूर्णंराघवंचाभ्यधावत ।।6.100.6।।

ఆ మహా అతిరథుడు తన రథ ఘోషతో దశదిశలను నాదింపజేస్తూ వేగంగా దూసుకెళ్లి రాఘవుని (రాముని) మీదకు నేరుగా దాడి చేశాడు।

Verse 7

पूरितातेनशब्देनसनदीगिरिकानना ।सञ्चचाल मही सर्वा त्रस्तसिंहमृगद्विजा ।।6.100.7।।

ఆ మహాశబ్దంతో నదులు‑పర్వతాలు‑అరణ్యాలతో కూడిన భూమి అంతటా నిండిపోయి కంపించింది; సింహాలు, మృగాలు, పక్షులు అన్నీ భయంతో త్రస్తమయ్యాయి।

Verse 8

तामसंसुमहाघोरंचकारास्त्रंसुदारुणम् ।निर्ददाहकपीन् सर्वांस्तेप्रपेतुःसमन्ततः ।।6.100.8।।

అతడు అత్యంత ఘోరమైన, దారుణమైన తామసాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు; దానితో వానరులందరూ దగ్ధమై చుట్టూ చుట్టూ పడిపోయారు।

Verse 9

उत्पपातरजोभूमौतैर्भग्नैःसम्प्रधावितैः ।न हितत्सहितुंशेकुर्भ्रह्मणानिर्मितंस्वयम् ।।6.100.9।।

భగ్నులై అన్ని దిశలకూ పరుగెత్తిన వారివల్ల నేలపై ధూళి ఎగసింది; బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా నిర్మించిన ఆ అస్త్రాన్ని వారు తట్టుకోలేకపోయారు।

Verse 10

तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः ।दृष्टवाभग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ।।6.100.10।।

రావణుని ఉత్తమ బాణాలతో శతశః భగ్నమైన అనేక సేనావ్యూహాలను చూచి రాఘవుడు అచలంగా, ధైర్యంతో స్థిరంగా నిలిచెను।

Verse 11

ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् ।स ददर्शततोरामंतिष्ठन्तमपराजितम् ।।6.100.11।।लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा ।अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ।।6.100.12।।पद्मपत्रविशालाक्षंदीर्घबाहुमरिन्दमम् ।

అప్పుడు రాక్షసశార్దూలుడు వానరసేనను చెదరగొట్టి, అపరాజితుడై నిలిచిన రాముణ్ణి దర్శించెను—సోదరుడు లక్ష్మణునితో కలిసి, విష్ణువు వాసవునితో (ఇంద్రునితో) ఉన్నట్లు. మహాధనుస్సును బలంగా ఆనించి ఆకాశాన్నే గీచినట్లు కనిపించెను; పద్మపత్రవిశాల నేత్రుడు, దీర్ఘబాహువు, శత్రుదమనుడు।

Verse 12

ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् ।स ददर्शततोरामंतिष्ठन्तमपराजितम् ।।6.100.11।।लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा ।अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ।।6.100.12।।पद्मपत्रविशालाक्षंदीर्घबाहुमरिन्दमम् ।

అప్పుడు రాక్షసశార్దూలుడు వానరసేనను చెదరగొట్టి, అపరాజితుడై నిలిచిన రాముణ్ణి దర్శించెను—సోదరుడు లక్ష్మణునితో కలిసి, విష్ణువు వాసవునితో (ఇంద్రునితో) ఉన్నట్లు. మహాధనుస్సును బలంగా ఆనించి ఆకాశాన్నే గీచినట్లు కనిపించెను; పద్మపత్రవిశాల నేత్రుడు, దీర్ఘబాహువు, శత్రుదమనుడు।

Verse 13

ततोरामोमहातेजाःसौमित्रिसहितोबली ।।6.100.13।।वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तं च रावणम् ।समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम् ।।6.100.14।।

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల బలవంతుడైన రాముడు, సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో కలిసి, యుద్ధంలో చెదరిన వానరులను మరియు దూసుకొస్తున్న రావణుణ్ణి చూచి, రాఘవుడు ఉత్సాహంతో హర్షించి, మధ్యలోనే ధనుస్సును పట్టుకొనెను।

Verse 14

ततोरामोमहातेजाःसौमित्रिसहितोबली ।।6.100.13।।वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तं च रावणम् ।समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम् ।।6.100.14।।

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల బలవంతుడైన రాముడు, సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో కలిసి, యుద్ధంలో చెదరిన వానరులను మరియు దూసుకొస్తున్న రావణుణ్ణి చూచి, రాఘవుడు ఉత్సాహంతో హర్షించి, మధ్యలోనే ధనుస్సును పట్టుకొనెను।

Verse 15

विस्फारयितुमारेभेततः स धनुरुत्तमम् ।महावेगंमहानादंनिर्भन्दन्निवमेदिनीम् ।।6.100.15।।

అప్పుడు ఆయన అత్యుత్తమ ధనుస్సును జ్యా కట్టి లాగుటకు ఆరంభించాడు—అతివేగముతో, మహానాదముతో—భూమినే చీల్చివేయునట్లు.

Verse 16

रावणस्य च बाणौघैरामविस्फारितेन च ।शब्देनराक्षसास्तेन पेतुश्च शतशस्तदा ।।6.100.16।।

అప్పుడు రావణుని బాణవర్షమధ్యలో, రాముడు లాగిన ధనుస్సు నుండి వచ్చిన ఘోషతో రాక్షసులు వందలకొద్దీ కూలిపోయిరి.

Verse 17

तयोःशरपथंप्राप्यरावणोराजपुत्रयोः ।स बभौ च यथाराहुःसमीपशशिसूर्ययोः ।।6.100.17।।

ఆ ఇద్దరు రాజకుమారుల శరపథంలోకి వచ్చిన రావణుడు, చంద్రసూర్యుల సమీపానికి వచ్చిన రాహువలె ప్రకాశించాడు.

Verse 18

तमिच्छन् प्रधमम् योद्धुंलक्ष्मणोनिशितैःशरैः ।मुमोचधनुरायम्यशरानग्निशिखोपमान् ।।6.100.18।।

ముందుగా అతనితో యుద్ధం చేయదలచిన లక్ష్మణుడు ధనుస్సు లాగి, అగ్నిశిఖలవంటి పదునైన బాణాలను అతనిపై విడిచెను.

Verse 19

तान्मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता ।बाणान् बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ।।6.100.19।।

ధనుస్సు ధరించిన లక్ష్మణుడు ఆ బాణాలను ఆకాశంలో విడిచిన క్షణమే, మహాతేజస్సుగల రావణుడు తన బాణాలతో అక్కడే వాటిని అడ్డుకొనెను.

Verse 20

एकमेकेनबाणेनत्रिभिस्त्रीन् दशभिर्दश ।लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ।।6.100.20।।

తన చేతి అపూర్వ చాతుర్యాన్ని చూపుతూ అతడు లక్ష్మణుని బాణాలను ఛేదించాడు—ఒకదాన్ని ఒకదానితో, మూడింటిని మూడింటితో, పదింటిని పదింటితో।

Verse 21

अभ्यतिक्रम्यसौमित्रिंरावणःसमितिञ्जयः ।आससादरणेरामंस्थितंशैलमिवापरम् ।।6.100.21।।

సమరజయుడైన రావణుడు సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)ని దాటి, యుద్ధరంగంలో మరో పర్వతంలా అచలంగా నిలిచిన రాముని సమీపించాడు।

Verse 22

स राघवंसमासाद्यक्रोधसंरक्तलोचनः ।व्यसृजच्छरवर्षाणिरावणो राक्षसेश्वरः ।।6.100.22।।

రాఘవుని సమీపించి, కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో రాక్షసేశ్వరుడైన రావణుడు బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు।

Verse 23

शराधारास्ततोरामोरावणस्यधनुश्च्युताः ।दृष्टवैवापतिताःशीघ्रंभल्लान् जग्राहसत्वरम् ।।6.100.23।।

అప్పుడు రావణుని ధనుస్సు నుండి విడిచిన బాణధారలు తనపై పడుతున్నట్లు చూసిన రాముడు, క్షణమాత్రంలోనే వేగంగా భల్లబాణాలను పట్టుకున్నాడు।

Verse 24

तान् शरौघांस्ततोभल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदराघवः ।दीप्यमानान् महाघोरान्क्रुद्धानाशीविषानिव ।।6.100.24।।

అనంతరం రాఘవుడు ఆ బాణప్రవాహాలను పదునైన భల్లబాణాలతో చీల్చివేశాడు—అవి జ్వలిస్తూ మహాభయంకరంగా, కోపించిన విషసర్పాలవలె కనిపించాయి।

Verse 25

राघवोरावणंतूर्णंरावणोराघवंतथा ।अन्योन्यंविविधैस्तीक्ष्णैःशरवर्षैर्ववर्षतुः ।।6.100.25।।

రాఘవుడు వేగంగా రావణునిపై, రావణుడూ అలాగే రాఘవునిపై—ఇద్దరూ పరస్పరం నానావిధమైన పదునైన బాణవర్షాలను కురిపించారు।

Verse 26

चेरतुश्चचिरंचित्रंमण्डलंसव्यदक्षिणम् ।बाणवेगात्समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपराजितौ ।।6.100.26।।

చాలాసేపు ఆ ఇద్దరు అపరాజిత వీరులు బాణాల వేగంతో ఉప్పొంగి, ఎడమ-కుడముగా తిరుగుతూ విచిత్రమైన వలయాల్లో సంచరించారు; పరస్పరం నెట్టుతూ, అడ్డుకుంటూ ఉన్నారు।

Verse 27

तयोर्भूतानिवित्रेसुर्युगपत्सम्प्रयुध्यतोः ।रौद्रयोःसायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ।।6.100.27।।

యముడు, అంతకుడిలా భయంకరమైన ఆ ఇద్దరు బాణవిసర్జకులు ఒకేసారి యుద్ధం చేస్తుండగా చూసి, సమస్త ప్రాణులు భీతితో వణికిపోయారు।

Verse 28

सततंविविधैर्बाणैर्बभूवगगनंतदा ।घनैरिवातपापायेविद्युन्मालाससमाकुलैः ।।6.100.28।।

అప్పుడు నానావిధ బాణాలతో ఆకాశం నిరంతరం నిండిపోయింది; అస్తమిస్తున్న సూర్యకాంతిలో ఘన మేఘసమూహంలా, విద్యుత్తు మాలలతో నిండినట్లుగా కనిపించింది।

Verse 29

गवाक्षितमिवाकाशंबभूवशरवृष्टिभिः ।महावेगैस्सुतीक्ष्णैग्रैर्गृध्रपत्रैःसुवाजितैः ।।6.100.29।।

మహావేగంతో దూసుకెళ్లే, అత్యంత తీక్ష్ణాగ్రాలైన, గృధ్రపక్షి రెక్కలతో అలంకరించిన బాణవర్షంతో ఆకాశం గవాక్షాలతో జాలీబద్ధమైనట్లుగా కనిపించింది।

Verse 30

शरान्धकारमाकाशंचक्रतुःप्रथमंतदा ।गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोथतितौ ।।6.100.30।।

అప్పుడు మొదటనే వారు బాణాలతో ఆకాశాన్ని బాణాంధకారంగా మార్చారు; సూర్యుడు అస్తమించినప్పటికీ, రెండు మహా వర్షమేఘాలు లేచినట్లుగా కనిపించింది।

Verse 31

तयोरभून्महद्युद्धमन्योन्यवथकाङ्क्षिणोः ।अनासाद्यमच्नित्यं च वृत्रवासवयोरिव ।।6.100.31।।

పరస్పర వధాన్ని కోరుకున్న ఆ ఇద్దరి మధ్య మహాయుద్ధం జరిగింది; అది చేరలేనిది, ఊహించలేనిది—వృత్రుడు మరియు వాసవుడు (ఇంద్రుడు) యుద్ధంలా।

Verse 32

उभौहिपरमेष्वासावुभौयुद्धविशारदौ ।उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धेविचेरतुः ।।6.100.32।।

ఎందుకంటే ఇద్దరూ పరమ ధనుర్ధరులు, ఇద్దరూ యుద్ధవిశారదులు; ఇద్దరూ అస్త్రవిద్యలో అగ్రగణ్యులు—యుద్ధంలో అచంచలంగా సంచరించారు।

Verse 33

उभौहियेनव्रजतस्तेनतेनशरोर्मयः ।ऊर्मयोवायुनाविद्धा जग्मुः सागरयोरिव ।।6.100.33।।

ఆ ఇద్దరూ ఏ దిశగా సాగారో, ఆ దిశగానే బాణాల ఉప్పొంగే ప్రవాహాలు దూసుకెళ్లాయి; గాలిచేత ప్రేరితమైన రెండు సముద్రాల అలలవలె.

Verse 34

ततःसंसक्तहस्तस्तुरावणोलोकरावणः ।नराचमालांरामस्यललाटेप्रत्यमुञ्चत ।।6.100.34।।

అప్పుడు యుద్ధంలో చేతులు పూర్తిగా నిమగ్నమైన ‘లోకరావణుడు’ రావణుడు, రాముని లలాటంపై ఇనుప బాణాల మాలను విసిరెను.

Verse 35

रौद्रचापप्रयुक्तांतांनीलोत्पलदलप्रभाम् ।शिरसाधारयद्रामो न व्यथमभ्यपद्यत ।।6.100.35।।

భయంకర ధనుస్సు నుండి ప్రయుక్తమైన, నీలకమలదళప్రభ కలిగిన ఆ బాణాలను రాముడు శిరస్సుతో భరించాడు; అతనికి ఏ బాధ కలగలేదు.

Verse 36

अथमन्त्रानभिजपन्रौद्रमस्तमुदीरयन् ।शरान् भूयःसमादाय रामः क्रोधसमन्वितः ।।6.100.36।।मुमोच च महातेजाश्चापमायम्यवीर्यवान् ।

అప్పుడు క్రోధసమన్వితుడైన మహాతేజస్సు గల వీర రాముడు మంత్రజపం చేస్తూ రౌద్రాస్త్రాన్ని ఉద్ఘాటించాడు; మరెన్నో బాణాలు తీసుకొని ధనుస్సు బిగించి వాటిని విడిచెను.

Verse 37

तेमहामेघसङ्काशेकवचेपतिताःशराः ।।6.100.37।।अवध्येराक्षसेन्द्रस्य न व्यथांजनयंस्तदा ।

ఆ బాణాలు మహామేఘసదృశమైన కవచంపై పడినప్పటికీ, అవధ్యుడైన రాక్షసేంద్రునికి అప్పుడు ఏ బాధను కలిగించలేకపోయాయి.

Verse 38

पुनरेवाधतंरामोरथस्थंराक्षसाधिपम् ।।6.100.38।।ललाटेपरमास्त्रणसर्वास्त्रकुशलोऽभिनत् ।

మళ్లీ సమస్తాస్త్రాలలో నిపుణుడైన శ్రీరాముడు రథస్థుడైన రాక్షసాధిపతిని ఉత్తమ పరమాస్త్రంతో నుదుటిపై కొట్టి చీల్చి వేశాడు।

Verse 39

तेभित्त्वाबाणरूपाणिपञ्चशीर्षाइवोरगाः ।।6.100.39।।श्वसन्तोविविशुर्भूमिंरावणप्रतिकूलिताः ।

ఆ బాణాలు పంచశిరస్సుల సర్పాలవలె చీల్చి దూసుకెళ్లినా, రావణుడు వాటిని ప్రతిఘటించగా అవి ఫుసఫుసలాడుతూ భూమిలోకి దూరిపోయాయి।

Verse 40

निहत्यराघवस्यास्त्रंरावणःक्रोधमूर्छितः ।।6.100.40।।असुरंसुमहाघोरमन्यदस्त्रं चकारसः ।

రాఘవుని అస్త్రాన్ని నిర్వీర్యం చేసిన రావణుడు కోపావేశంతో మూర్ఛితుడై, అసురబలంతో నిండిన అత్యంత ఘోరమైన మరో అస్త్రాన్ని సృష్టించాడు।

Verse 41

सिंहव्याघ्रमुखांश्चापिकङ्ककाकमुखानपि ।।6.100.41।।गृध्रश्येनमुखांश्चापिशृगाववदनांस्तथा ।ईहामृगमुखांश्चापिव्यादितास्यान् भयावहान् ।।6.100.42।।पञ्चास्यान् लेलिहानांश्चससर्जनिशितान् शरान् ।

అతడు సింహ-వ్యాఘ్ర ముఖాలవంటి, గద్ద-కాక ముఖాలవంటి, గ్రిధ్ర-శ్యేన ముఖాలవంటి, అలాగే నక్క మరియు ఈహామృగ ముఖాలవంటి—నోరు విప్పి భయంకరంగా కనిపించే—తీక్ష్ణ బాణాలను విడిచాడు; ఇంకా ఐదు ముఖాలు గల, నాలుకలు లేలిహానమయ్యే, సర్పసదృశ భయానక శరాలను కూడా ప్రయోగించాడు।

Verse 42

सिंहव्याघ्रमुखांश्चापिकङ्ककाकमुखानपि ।।6.100.41।।गृध्रश्येनमुखांश्चापिशृगाववदनांस्तथा ।ईहामृगमुखांश्चापिव्यादितास्यान् भयावहान् ।।6.100.42।।पञ्चास्यान् लेलिहानांश्चससर्जनिशितान् शरान् ।

అతడు సింహ-వ్యాఘ్ర ముఖాలవంటి, గద్ద-కాక ముఖాలవంటి, గ్రిధ్ర-శ్యేన ముఖాలవంటి, అలాగే నక్క మరియు ఈహామృగ ముఖాలవంటి—నోరు విప్పి భయంకరంగా కనిపించే—తీక్ష్ణ బాణాలను విడిచాడు; ఇంకా ఐదు ముఖాలు గల, నాలుకలు లేలిహానమయ్యే, సర్పసదృశ భయానక శరాలను కూడా ప్రయోగించాడు।

Verse 43

शरान् खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंश्रितान् ।।6.100.43।।श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान् ।एतांश्चान्यांश्चमायावीससर्जनिशितान् शरान् ।।6.100.44।।रामंप्रतिमहातेजाःक्रुद्धस्सर्पइवश्वसन् ।

ఆ మహాతేజస్సుగల మాయావి, కోపంతో సర్పంలా ఫుసఫుసలాడుతూ, రాముని వైపు మళ్లీ పదునైన బాణాలను విసిరెను—కొన్ని గాడిదముఖాలుగా, కొన్ని వరాహముఖాశ్రితంగా, కొన్ని శ్వాన‑కుక్కుటముఖాలుగా, మరికొన్ని మకరముఖాలుగా మరియు విషసర్పముఖాలుగా; ఇంకా అనేక విధాలుగా।

Verse 44

शरान् खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंश्रितान् ।।6.100.43।।श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान् ।एतांश्चान्यांश्चमायावीससर्जनिशितान् शरान् ।।6.100.44।।रामंप्रतिमहातेजाःक्रुद्धस्सर्पइवश्वसन् ।

ఆ మహాతేజస్సుగల మాయావి, కోపంతో సర్పంలా ఫుసఫుసలాడుతూ, రాముని వైపు మళ్లీ పదునైన బాణాలను విసిరెను—కొన్ని గాడిదముఖాలుగా, కొన్ని వరాహముఖాశ్రితంగా, కొన్ని శ్వాన‑కుక్కుటముఖాలుగా, మరికొన్ని మకరముఖాలుగా మరియు విషసర్పముఖాలుగా; ఇంకా అనేక విధాలుగా।

Verse 45

असुरेणसमाविष्टंसोऽस्त्रणरघुपुङ्गवः ।।6.100.45।।ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकः पावकोपमः ।

అసురశక్తితో ఆవిష్టమైన ఆ అస్త్రం తనపై దూసుకొచ్చినప్పుడు, రఘుకులశ్రేష్ఠుడు, మహోత్సాహి, అగ్నిసమానంగా దగ్ధమయ్యే రాముడు ప్రతియస్త్రంగా పావకాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు।

Verse 46

अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तत्रसूर्यमुखानपि ।।6.100.46।।चन्द्रार्धचन्द्रवक्रांश्चधूमकेतुमुखानपि ।ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान् ।।6.100.47।।विद्युजजिह्वोपमांश्चापिससर्ज विविधान् शरान् ।

అప్పుడు ఆయన అనేక విధాల బాణాలను ప్రయోగించాడు—కొన్ని అగ్నిదీప్త ముఖాలతో, కొన్ని సూర్యముఖంలా, కొన్ని పూర్ణచంద్ర‑అర్ధచంద్రాల వలె వంకరగా, కొన్ని ధూమకేతుముఖాలతో, కొన్ని గ్రహ‑నక్షత్రవర్ణాలతో మెరుస్తూ, కొన్ని మహోళ్కాజ్వాలలతో స్థితమై, మరికొన్ని మెరుపు నాలుకల వలె।

Verse 47

अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तत्रसूर्यमुखानपि ।।6.100.46।।चन्द्रार्धचन्द्रवक्रांश्चधूमकेतुमुखानपि ।ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान् ।।6.100.47।।विद्युजजिह्वोपमांश्चापिससर्ज विविधान् शरान् ।

అప్పుడు ఆయన అనేక విధాల బాణాలను ప్రయోగించాడు—కొన్ని అగ్నిదీప్త ముఖాలతో, కొన్ని సూర్యముఖంలా, కొన్ని పూర్ణచంద్ర‑అర్ధచంద్రాల వలె వంకరగా, కొన్ని ధూమకేతుముఖాలతో, కొన్ని గ్రహ‑నక్షత్రవర్ణాలతో మెరుస్తూ, కొన్ని మహోళ్కాజ్వాలలతో స్థితమై, మరికొన్ని మెరుపు నాలుకల వలె।

Verse 48

तेरावणशराघोराराघवास्त्रसमाहताः ।।6.100.48।।विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः ।

రాఘవుని అస్త్రాల దెబ్బకు రావణుని ఆ భయంకర బాణాలు ఆకాశంలోనే లయమై, వేల వేల ముక్కలుగా చీలిపోయాయి।

Verse 49

तदस्त्रंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।6.100.49।।हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः ।सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ।।6.100.50।।

అక్లిష్టకర్ముడైన రాముడు ఆ అస్త్రాన్ని నిర్వీర్యం చేసినదాన్ని చూసి, కామరూపులు అయిన వానరులందరూ హర్షంతో గర్జించారు; సుగ్రీవప్రధాన వీరులు రాఘవుణ్ని చుట్టుముట్టి నిలిచారు।

Verse 50

तदस्त्रंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।6.100.49।।हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः ।सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ।।6.100.50।।

ఆ మహా అతిరథుడు తన రథ ఘోషతో దశదిశలను నాదింపజేస్తూ వేగంగా దూసుకెళ్లి రాఘవుని (రాముని) మీదకు నేరుగా దాడి చేశాడు।

Verse 51

అప్పుడు రాఘవుడు రావణుని భుజాల నుండి విడిచిన శరాస్త్రాలను ప్రతిహతం చేశాడు; మహాత్ముడైన దాశరథి ఆనందంతో నిండిపోయి విజయం పొందాడు, సంతోషించిన వానరాధిపతులు గట్టిగా జయధ్వని చేశారు।