Sarga 67

Verse 1

एवमुक्तस्तु हनुमान् राघवेण महात्मना।सीताया भाषितं सर्वं न्यवेदयत राघवे।।।।

మహాత్ముడైన రాఘవుడు ఇలా అనగా, హనుమంతుడు సీత చెప్పిన మాటలన్నిటిని రాఘవునికి సంపూర్ణంగా నివేదించాడు।

Verse 2

इदमुक्तवती देवी जानकी पुरुषर्षभ।पूर्व वृत्तमभिज्ञानं चित्रकूटे यथातथम्।।।।

హే పురుషశ్రేష్ఠా, దేవి జానకీ నాకు ఇది చెప్పెను—చిత్రకూటంలో జరిగిన పూర్వవృత్తాంతాన్ని గుర్తింపునకు నిదర్శనంగా, జరిగినట్లే జరిగినట్టు।

Verse 3

सुखसुप्ता त्वया सार्धं जानकी पूर्वमुत्थिता।वायस स्सहसोत्पत्य विददार स्तनान्तरे।।।।

నీతో కలిసి సుఖంగా నిద్రించిన జానకీ ముందుగానే మేల్కొంది; అప్పుడు ఒక కాకి అకస్మాత్తుగా ఎగిరివచ్చి ఆమె స్తనమధ్యస్థానాన్ని చీల్చివేసింది।

Verse 4

पर्यायेण च सुप्तस्त्वं देव्यङ्के भरताग्रज।पुनश्च किल पक्षी स देव्या जनयति व्यथाम्।।।।

హే భరతాగ్రజా, దేవి విశ్రాంతి పొందుచుండగా నీవు ఆమె ఒడిలో నిద్రించితివి; ఆ పక్షి మళ్లీ, అంటారు, దేవికి వ్యథను కలిగించెను।

Verse 5

पुनः पुनरुपागम्य विददार भृशं किल।ततस्त्वं बोधितस्तस्याश्शोणितेन समुक्षितः।।।।

అది మళ్లీ మళ్లీ దగ్గరకు వచ్చి అత్యంత క్రూరంగా చీల్చెను; అప్పుడు ఆమె రక్తముతో తడిసిన నీవు మేల్కొనితివి।

Verse 6

वायसेन च तेनैव सततं बाध्यमानया।बोधितः किल देव्या त्वं सुखसुप्तः परन्तप।।।।

హే పరంతపా! అదే కాకిచేత నిరంతరం బాధింపబడుతున్న దేవి, నీవు సుఖంగా నిద్రిస్తున్నప్పటికీ, నిజంగా నిన్ను మేల్కొలిపింది.

Verse 7

तां तु दृष्ट्वा महाबाहो दारितां च स्तनान्तरे।आशीविष इव क्रुद्धो निश्वसन्नभ्यभाषथाः।।।।

హే మహాబాహో! ఆమె స్తనమధ్య భాగం చీలిపోయినదాన్ని చూసి, నీవు కోపించిన విషసర్పంలా ఉగ్రుడవై, గట్టిగా శ్వాసిస్తూ పలికావు.

Verse 8

नखाग्रैः केन ते भीरु दारितं तु स्तनान्तरम्।कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना।।।।

హే భీరూ! నఖాగ్రాలతో నీ స్తనమధ్య భాగాన్ని ఎవరు చీల్చారు? కోపంతో ఉన్న పంచఫణి సర్పంతో ఎవరు క్రీడించడానికి ధైర్యం చేస్తారు?

Verse 9

निरीक्षमाणस्सहसा वायसं समवैक्षथाः।नखै स्सरुधिरैस्तीक्ष्णैस्तामेवाभिमुखं स्थितम्।।।।

నేను చుట్టూ పరిశీలించగా, అకస్మాత్తుగా ఒక కాకిని చూశాను; అది ఆమె ముందే నిలబడి ఉంది, దాని పదునైన గోర్లు రక్తంతో మసకబారినవి.

Verse 10

सुतः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः।धरान्तरचरश्शीघ्रं पवनस्य गतौ समः।।।।

ఆ కాకి—పక్షులలో శ్రేష్ఠుడు—అని చెబుతారు, శక్రుడు (ఇంద్రుడు) యొక్క కుమారుడు; భూమిపై వేగంగా సంచరిస్తూ, పવનగతితో సమానమైన వేగం కలవాడు।

Verse 11

ततस्तस्मिन्महाबाहो कोपसंवर्तितेक्षणः।वायसे त्वं कृथाः क्रूरां मतिं मतिमतां वर।।।।

అప్పుడు, హే మహాబాహో, కోపంతో సంకుచితమైన దృష్టిగల నీవు—హే మతిమంతులలో శ్రేష్ఠా—ఆ కాకిపై క్రూరమైన సంకల్పాన్ని చేసితివి।

Verse 12

स दर्भं संस्तराद्गृह्य ब्रह्मास्त्रेण ह्ययोजयः।स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखः खगम्।।।।

నీవు పరుపు మీదనున్న దర్భతృణపు ఒక కాడను తీసుకొని బ్రహ్మాస్త్రంతో దానిని సంయోజించావు. అది ప్రళయాగ్నివలె దీప్తమై పక్షి వైపు జ్వాలారూపంగా దూసుకెళ్లింది॥

Verse 13

क्षिप्तवांस्त्वं प्रदीप्तं हि दर्भं तं वायसं प्रति।ततस्तु वायसं दीप्तस्स दर्भोऽनुजगाम ह।।।।

నీవు ఆ జ్వలిస్తున్న దర్భకాడను కాకి వైపు విసిరావు. అప్పుడు ఆ దీప్తమైన దర్భం కాకిని విడువక వెంటాడింది॥

Verse 14

स पित्रा च परित्यक्तस्सुरैश्च समहर्षिभिः।त्रीन् लोकान् सम्परिक्रम्य त्रातारं नाधिगच्छति।।।।

తండ్రిచే పరిత్యజింపబడి, దేవతలచే మహర్షులతో కూడ పరిత్యజింపబడి, అతడు మూడు లోకాలను సంచరించినా రక్షకుణ్ని పొందలేకపోయాడు॥

Verse 15

पुनरेवागतस्त्रस्तस्त्वत्सकाशमरिंदम।स तं निपतितं भूमौ शरण्यश्शरणागतम्।।।।वधार्हमपि काकुत्स्थ कृपया पर्यपालयः।

హే అరిం దమ! అతడు భయంతో మళ్లీ నీ సమీపానికి వచ్చాడు. నేలపై పడి శరణు కోరిన వానిని, హే కాకుత్స్థ, నీవు శరణ్యుడవై—వధయోగ్యుడైనప్పటికీ—కరుణతో కాపాడావు॥

Verse 16

मोघमस्त्रं न शक्यं तु कर्तुमित्येव राघव।।।।भवांस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।

‘దివ్యాస్త్రాన్ని వ్యర్థం చేయలేము’—అని, హే రాఘవ, ఆ అస్త్రం ఆ కాకి యొక్క కుడి కన్నును ఛేదించింది॥

Verse 17

राम त्वां स नमस्कृत्य राज्ञे दशरथाय च।।।।विसृष्टस्तु तदा काक प्रतिपेदे स्वमालयम्।

అప్పుడు ఆ కాకిని ప్రాణాలతో విడిచిపెట్టారు; హే రామా, అతడు నిన్ను మరియు రాజు దశరథునికీ నమస్కరించి తన నివాసానికి తిరిగి వెళ్లెను।

Verse 18

एवमस्त्रविदां श्रेष्ठस्सत्त्ववान् शीलवानपि।।।।किमर्थमस्त्रं रक्षस्सु न योजयति राघवः।

రాఘవుడు అస్త్రవిద్యలో శ్రేష్ఠుడు, ధైర్యవంతుడు, శీలవంతుడుకూడా; అయితే రాక్షసులపై ఎందుకు అస్త్రాలను ప్రయోగించడు?

Verse 19

न नागा नापि गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः।।।।न च सर्वे रणे शक्ता रामं प्रतिसमासितुम्।

నాగులు కాదు, గంధర్వులు కాదు, అసురులు కాదు, మరుత్‌గణాలు కూడా కాదు—అందరూ కలిసినా—యుద్ధంలో రాముని ఎదుర్కొనగల శక్తి వారికి లేదు।

Verse 20

तस्य वीर्यवतः कश्चिद्यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः।।।।क्षिप्रं सुनिशितैर्बाणैर्हन्यतां युधि रावणः।

ఆ వీరుడికి నా విషయమై ఏదైనా ఆందోళన ఉంటే, యుద్ధంలో అతి పదునైన బాణాలతో రావణుడు త్వరగా సంహరింపబడుగాక।

Verse 21

भ्रातुरादेशमाज्ञाय लक्ष्मणो वा परन्तपः।।।।स किमर्थं नरवरो न मां रक्षति राघवः।

సోదరుని ఆజ్ఞను తెలిసికొనిన శత్రుదమకుడు లక్ష్మణుడు నన్నెందుకు రక్షించడంలేదు? అలాగే నరశ్రేష్ఠుడు రాఘవుడు ఏ కారణంతో నన్ను కాపాడడంలేదు?

Verse 22

शक्तौ तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ ।।।।सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः।

ఆ ఇద్దరు పురుషవ్యాఘ్రులు, శక్తిమంతులు, వాయువు-అగ్నిల వలె తేజస్సుగలవారు, దేవతలకైనా దుర్ధర్షులు—నన్నెందుకు ఉపేక్షిస్తున్నారు?

Verse 23

ममैव दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः।।।।समर्थौ सहितौ यन्मां नावेक्षेते परन्तपौ।

నిస్సందేహంగా నాదే ఏదో మహా దుష్కృతం ఉంది; అందుకే సమర్థులై ఏకమై ఉన్న ఆ ఇద్దరు శత్రుదమకులు నన్ను చూడటానికైనా రావడం లేదు.

Verse 24

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रु भाषितम्।पुनरप्यहमार्यां तामिदं वचनमब्रुवम्।।।।

వైదేహి కన్నీళ్లతో పలికిన కరుణ వాక్యాలను విని, నేను మళ్లీ ఆ ఆర్య దేవిని ఈ మాటలతో సంభోదించాను.

Verse 25

त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे।।।।रामे दुःखाभिभूते तु लक्ष्मणः परितप्यते।

దేవి, నేను సత్యమునే సాక్షిగా ప్రమాణం చేసి చెబుతున్నాను—రాముడు నీ శోకంలోనే లీనమై ఇతర సంగతులన్నిటినీ విస్మరించాడు; రాముడు దుఃఖంతో కుంగినప్పుడు లక్ష్మణుడూ అంతరంగంలో తపిస్తున్నాడు.

Verse 26

कथञ्चिद्भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम्।।।।अस्मिन्मुहूर्ते दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि।

హే సుందరీ, ఏదో విధంగా నేను నిన్ను దర్శించాను—ఇది విలపించవలసిన కాలం కాదు. ఈ క్షణంలోనే నీవు నీ దుఃఖాల అంతాన్ని చూచెదవు।

Verse 27

तावुभौ नरशार्दूलौ राजपुत्रावनिन्दितौ।।।।त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः।

ఆ ఇద్దరు నిందారహిత రాజకుమారులు—నరశార్దూలులు—నీ దర్శనాభిలాషతో ఉత్సాహితులై లంకను భస్మం చేసెదరు।

Verse 28

हत्वा च समरे रौद्रं रावणं सह बान्धवम्।।।।राघवस्त्वां वरारोहे स्वां पुरीं नयते ध्रुवम्।

హే వరారోహే, సమరంలో బంధువులతో కూడిన క్రూర రావణుని సంహరించి రాఘవుడు నిన్ను నిశ్చయంగా తన స్వపురికి తీసికొనిపోవును।

Verse 29

यत्तु रामो विजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते।।।।प्रीतिसञ्जननं तस्य प्रदातुं त्वमिहार्हसि।

హే అనిందితే, రాముడు నిశ్చయంగా గుర్తించగలిగే, ఆయనలో ఆనందాన్ని పుట్టించే ఏదో ఒక అభిజ్ఞానచిహ్నాన్ని నీవు నాకు ఇవ్వవలసినది।

Verse 30

साभिवीक्ष्य दिशस्सर्वा वेण्युद्ग्रथितमुत्तमम्।।।।मुक्त्वा वस्त्राद्ददौ मह्यं मणिमेतं महाबल।

హే మహాబలుడా! ఆమె అన్ని దిక్కులనూ పరిశీలించి, తన వ్రేళ్లలో (వేణిలో) బంధించి ఉంచిన ఆ ఉత్తమ మణిని వస్త్రం నుండి విడదీసి నాకు ఇచ్చింది।

Verse 31

प्रतिगृह्य मणिं दिव्यं तव हेतो रघूद्वह।।।।शिरसा तां प्रणम्यार्यामहमागमने त्वरे।

హే రఘూద్వహా! నీ కోసమే ఆ దివ్య మణిని స్వీకరించి, ఆ ఆర్య దేవిని శిరసా నమస్కరించి, తిరిగి రావడానికి నేను త్వరపడ్డాను।

Verse 32

गमने च कृतोत्साहमवेक्ष्य वरवर्णिनी।।।।विवर्धमानं च हि मामुवाच जनकात्मजा।

నేను బయలుదేరేందుకు ఉత్సాహంగా సిద్ధమై, నా రూపం విస్తరిస్తున్నదని చూసి, వరవర్ణిని జనకాత్మజ నాతో పలికింది।

Verse 33

अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पसन्दिग्धभाषिणी।।।।ममोत्पतनसम्भ्रान्ता शोकवेगसमाहता।

ఆమె ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయింది; దుఃఖంతో కృశించింది; సొంత కన్నీళ్ల వల్ల మాటలు స్పష్టంగా వినిపించలేదు। నేను ఎగిరిపోతానన్న ఆందోళనతో ఆమె కలవరపడి, శోకవేగానికి లోనైంది।

Verse 34

हनुमन् सिंहसंकाशावुभौ तौ रामलक्ष्मणौ।।।।सुग्रीवञ्च सहामात्यं सर्वान् ब्रूया ह्यनामयम्।

“హే హనుమాన్! సింహసమానులైన ఆ ఇద్దరు వీరులు రామలక్ష్మణులకు, అలాగే మంత్రులతో కూడిన సుగ్రీవునికి—అందరికీ—నేను క్షేమంగా ఉన్నానని చెప్పు.”

Verse 35

यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः।अस्माद्धुःखाम्बुसंरोधात्त्वं समाधातुमर्हसि।।।।

ఆ మహాబాహు రాఘవుడు నన్ను ఈ దుఃఖరూప జలప్రవాహ బంధనమునుండి దాటించునట్లు, ఆ ఉపాయమును నీవు సమ్యకంగా సిద్ధపరచవలెను।

Verse 36

इमं च तीव्रं मम शोकवेगं रक्षोभिरेभिः परिभर्त्सनं च।ब्रूयास्तु रामस्य गतस्समीपम् शिवश्च तेऽध्वास्तु हरिप्रवीर।।।।

నా ఈ తీవ్రమైన శోకవేగమును, అలాగే ఈ రాక్షసుల బెదిరింపులను కూడా రాముని సమీపమునకు వెళ్లి తెలియజేయుము. హరిప్రవీరా, నీ ప్రయాణము శుభప్రదమగుగాక।

Verse 37

एतत्तवार्या नृपराजसिंह सीता वचः प्राह विषादपूर्वम्।एतच्च बुद्ध्वा गदितं मया त्वं श्रद्धत्स्व सीतां कुशलां समग्राम्।।।।

హే నృపరాజసింహా, ఆర్య సీత విషాదపూర్వకంగా ఈ వచనములు పలికెను. నేను చెప్పినదాన్ని గ్రహించి, సీత సమగ్రంగా కుశలంగా అచలంగా ఉన్నదని నీవు విశ్వసించుము।