Sarga 64

Verse 1

सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हृष्टो दधिमुखः कपिः।राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं चाभ्यवादयत्।।।।

సుగ్రీవుడు ఇలా పలికినప్పుడు హర్షించిన వానరుడు దధిముఖుడు శ్రీరాఘవునికి (రామునికి), లక్ష్మణునికి మరియు సుగ్రీవునికి నమస్కరించి గౌరవంగా అభివాదం చేశాడు।

Verse 2

स प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ।वानरैः सहितः शूरैर्दिवमेवोत्पपात ह।।।।

అతడు సుగ్రీవునికీ, మహాబలులైన ఇద్దరు రాఘవులకూ ప్రణామం చేసి, వీర వానరులతో కలిసి ఆకాశంలోకి ఎగిరెత్తాడు।

Verse 3

स यथैवाऽगतः पूर्वं तथैव त्वरितं गतः।निपत्य गगनाद्भूमौतद्वनं प्रविवेश ह।।।।स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान्।विमदानुत्थितान्सर्वान् मेहमानान्मधूदकम्।।।।

అతడు ముందుగా వచ్చినట్లే, అలాగే మళ్లీ వేగంగా వెళ్లాడు. ఆకాశం నుండి భూమిపై దిగి, ఆ వనంలో ప్రవేశించాడు. మధువనంలో ప్రవేశించి వానరయూథపతులను చూశాడు—అందరూ మత్తు తొలగి లేచి, మధురసమిశ్రిత జలాన్ని విసర్జిస్తున్నవారిగా.

Verse 4

स यथैवाऽगतः पूर्वं तथैव त्वरितं गतः।निपत्य गगनाद्भूमौतद्वनं प्रविवेश ह।।5.64.3।।स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान्।विमदानुत्थितान्सर्वान् मेहमानान्मधूदकम्।।5.64.4।।

మధువనంలో ప్రవేశించిన అతడు చూశాడు— వానరయూథపులందరూ మత్తు తొలగి లేచి నిలబడి, మధుజలాన్ని విసర్జిస్తున్నారు.

Verse 5

स तानुपागमद्वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम्।उवाच वचनं श्लक्ष्णमिदं हृष्टवदङ्गदम्।।।।

ఆ వీరుడు వారి దగ్గరకు వెళ్లి కరపుటాంజలి బద్ధం చేసి, హర్షంతో నిండినవాడై అంగదుని ఉద్దేశించి మృదువైన, సాంత్వనకరమైన మాటలు పలికెను।

Verse 6

सौम्य रोषो न कर्तव्यो यदेतत्परिवारितम्।अज्ञानाद्रक्षिभिः क्रोधाद्भवन्तः प्रतिषेधिताः।।।।

హే సౌమ్యా! ఈ అడ్డంకి విషయమై కోపం చేయకూడదు. అజ్ఞానవశాత్తు, క్రోధావేశంతో రక్షకులు మిమ్మల్ని నిరోధించారు।

Verse 7

युवराजस्त्वमीशश्च वनस्यास्य महाबल।मौर्ख्यात्पूर्वं कृतो दोषस्तं भवान् क्षन्तुमर्हति।।।।

హే మహాబల అంగదా! నీవు యువరాజువూ, ఈ అరణ్యానికి కూడా అధిపతివి. నేను ముందుగా మూర్ఖత్వంతో చేసిన అపరాధాన్ని నీవు క్షమించవలసినది।

Verse 8

आख्यातं हि मया गत्वा पितृव्यस्य तवानघ।इहोपयातं सर्वेषामेतेषां वनचारिणाम्।।।।

హే అనఘ రాజకుమారా! నేను వెళ్లి నీ పితృవ్యునికి, అలాగే ఈ సమస్త వనచారులకూ, నీవు ఇక్కడికి వచ్చితివని తెలియజేశాను।

Verse 9

स त्वदागमनं श्रुत्वा सहैभिर्हरियूथपैः।प्रहृष्टो न तु रुष्टोऽसौ वनं श्रुत्वा प्रधर्षितम्।।।।

నీ ఆగమనాన్ని విని, ఈ హరి-యూథపతులతో కలిసి అతడు పరమానందించాడు; వనం ధ్వంసమైందని విన్నప్పటికీ అతడు కోపపడలేదు।

Verse 10

प्रहृष्टो मां पितृव्यस्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः।शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तानिति होवाच पार्थिवः।।।।

నీ పితృవ్యుడైన వానరేశ్వరుడు సుగ్రీవుడు ఎంతో ఆనందించాడు. రాజు నాతో—‘వారందరినీ త్వరగా పంపు’ అని చెప్పాడు।

Verse 11

श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं श्लक्ष्णमङ्गदः।अब्रवीत्तान् हरिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः।।।।

దధిముఖుని ఈ మృదువైన మాటలు విని, వానరశ్రేష్ఠుడూ వాక్చాతుర్యమున్న అంగదుడు వారిని ఉద్దేశించి ప్రత్యుత్తరం పలికాడు।

Verse 12

शङ्के श्रुतोऽयं वृत्तान्तो रामेण हरियूथपाः।तत्क्षमं नेह नः स्थातुं कृते कार्ये परन्तपाः।।।।

హే వానరయూథపతులారా! ఈ వార్తను శ్రీరాముడు ఇప్పటికే విన్నాడని నాకు అనుమానం. హే శత్రుతాపకులారా! కార్యం పూర్తయింది; కాబట్టి ఇక్కడ ఆలస్యం చేసి ఉండటం మనకు తగదు।

Verse 13

पीत्वा मधु यथाकामं विश्रान्ता वनचारिणः।किं शेषं गमनं तत्र सुग्रीवो यत्र मे गुरुः।।।।

అడవిలో సంచరించే వానరులు తమ ఇష్టమొచ్చినంత మధువు త్రాగి విశ్రాంతి పొందారు. ఇక ఇక్కడ ఏమి మిగిలింది? నా గురువు సుగ్రీవుడు ఉన్న చోటుకే మనం వెళ్లాలి।

Verse 14

सर्वे यथा मां वक्ष्यन्ति समेत्य हरियूथपाः।तथास्मि कर्ता कर्तव्ये भवद्भिः परवानहम्।।।।

అన్ని హరి-యూథపతులు కలిసి నాకు ఎలా చెప్పుతారో, అలాగే చేయవలసిన కార్యంలో నేను అలాగే ఆచరిస్తాను. ఈ కార్యంలో నేను మీ సలహాకు లోబడి, మీ మంత్రంతోనే నడిపింపబడుతున్నాను.

Verse 15

नाज्ञापयितुमीशोऽहं युवराजोऽस्मि यद्यपि।अयुक्तं कृतकर्माणो यूयं धर्षयितुं मया।।।।

నేను యువరాజునైనా, మీకు ఆజ్ఞాపించే అధికారం నాకు లేదు. మీరు కార్యాన్ని ఇప్పటికే సాధించారు; కాబట్టి మిమ్మల్ని ఒత్తిడి చేయడం గానీ ఆదేశించడం గానీ నాకు అనుచితం.

Verse 16

ब्रुवतश्चाङ्गदस्यैवं श्रुत्वा वचनमव्ययम्।प्रहृष्टमनसो वाक्यमिदमूचुर्वनौकसः।।।।

అంగదుడు ఈ విధంగా పలికిన శాశ్వత విలువగల వచనాన్ని విని, హృదయానందంతో ఉన్న వనవాసి వానరులు ఇలా పలికారు.

Verse 17

एवं वक्ष्यति को राजन् प्रभुस्सन्वानरर्षभ।ऐश्वर्यमदमत्तो हि सर्वोऽहमिति मन्यते।।।।

ఓ రాజా, వానరశ్రేష్ఠా! ప్రభువై ఉండి కూడా ఇలా ఎవరు పలుకుతారు? ఎందుకంటే ఐశ్వర్య మదంతో మత్తుడైనవాడు సాధారణంగా ‘అన్నీ నేనే’ అని భావిస్తాడు.

Verse 18

तव चेदं सुसदृशं वाक्यं नान्यस्य कस्यचित्।सन्नतिर्हि तवाख्याति भविष्यच्छुभयोग्यताम्।।।।

ఈ మాట నీకే సరిసమానం, మరెవరికీ కాదు. నీ వినయం నీకు శుభ భవిష్యత్తుకు తగిన అర్హతను ప్రకటిస్తోంది.

Verse 19

सर्वे वयमपि प्राप्तास्तत्र गन्तुं कृतक्षणाः।स यत्र हरिवीराणां सुग्रीवः पतिरव्ययः।।5.64.19।।

మేమందరమూ క్షణమాత్రంలో అక్కడికి వెళ్లుటకు సిద్ధంగా ఉన్నాము—ఎక్కడ వానరవీరుల అవిచల అధిపతి సుగ్రీవుడు ఉన్నాడో అక్కడికి।

Verse 20

त्वया ह्यनुक्तैर्हरिभिर्नैव शक्यं पदात्पदम्।क्वचिद्गन्तुं हरिश्रेष्ठ ब्रूमः सत्यमिदं तु ते।।।।

హే వానరశ్రేష్ఠా! నీ ఆజ్ఞ లేకుండా వానరులు ఎక్కడికైనా ఒక్క అడుగైనా ముందుకు సాగలేరు. ఇది నీకు మేము సత్యంగా చెబుతున్నాము।

Verse 21

एवं तु वदतां तेषामङ्गदः प्रत्युवाच ह।बाढं गच्छाम इत्युक्त्वा खमुत्पेतुर्महाबलाः।।।।

వారు అలా చెప్పగా అంగదుడు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు—“సరే, వెళ్లుదాం.” అని చెప్పి మహాబల వానరులు ఆకాశంలోకి ఎగిరారు।

Verse 22

उत्पतन्तमनूत्पेतु स्सर्वे ते हरियूथपाः।कृत्वाकाशं निराकाशं यन्त्रोत्क्षिप्ता इवाचलाः।।।।

అతడు ఎగిరిన వెంటనే ఆ వానరయూథపులందరూ అతని వెంట ఎగిరారు; ఆకాశం ఆకాశమే కానట్టుగా అయింది—యంత్రంతో కొండల నుండి విసిరిన శిలల వలె।

Verse 23

तेऽम्बरं सहसोत्पत्य वेगवन्तः प्लवङ्गमाः।विनदन्तो महानादं घना वातेरिता यथा।।।।

వేగవంతులైన ప్లవంగములు సహసా ఆకాశంలోకి ఎగిరి, మహానాదంతో గర్జించసాగిరి—వాయువుచే నడిపింపబడిన ఘన మేఘములవలె।

Verse 24

अङ्गदे ह्यननुप्राप्ते सुग्रीवो वानराधिपः।उवाच शोकोपहतं रामं कमललोचनम्।।।।

అంగదుడు ఇంకా రాకమునుపే వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు శోకగ్రస్తుడైన కమలనేత్రుడైన శ్రీరామునితో ఇలా పలికెను।

Verse 25

समाश्वसिहि भद्रं ते दृष्टा देवी न संशयः।नागन्तुमिह शक्यं तैरतीते समये हि नः।।।।

ధైర్యము పొందుము, నీకు మంగళము కలుగుగాక. దేవి నిశ్చయంగా దర్శింపబడెను—సందేహమే లేదు. కాని మనకు నిర్ణీతమైన కాలము దాటినందున వారు ఇక్కడికి తిరిగి రావడం సాధ్యము కాదు।

Verse 26

न मत्सकाशमागच्छेत्कृत्ये हि विनिपातिते।युवराजो महाबाहुः प्लवतां प्रवरोऽङ्गदः।।।।

కార్యము నిజంగా విఫలమైయుంటే, మహాబాహువైన యువరాజు—ప్లవనవీరులలో శ్రేష్ఠుడైన అంగదుడు—నా సమీపమునకు రానే రాడు।

Verse 27

यद्यप्यकृतकृत्यानामीदृश स्स्यादुपक्रमः।भवेत्स दीनवदनो भ्रान्तविप्लुतमानसः।।।।

కార్యము సాధించని వారు కూడా ఇలాగే తిరిగి రావచ్చునుగాని, అప్పుడు అతడు దీనవదనుడై—మనస్సు భ్రాంతితో కలతచెంది అశాంతమై ఉండును।

Verse 28

पितृपैतामहं चैतत्पूर्वकैरभिरक्षितम्।न मे मधुवनं हन्यादहृष्टः प्लवगेश्वरः।।।।कौसल्यासुप्रजा राम समाश्वसिहि सुव्रत।

ఈ మధువనం నా తండ్రి, పితామహుల కాలం నుంచీ పూర్వికులు కాపాడిన వారసత్వం. ప్లవగేశ్వరుడు అంగదుడు హర్షించకపోతే నా మధువనాన్ని నాశనం చేసేవాడు కాదు. హే కౌసల్యానందన రామా, హే సువ్రతా, ధైర్యంగా ఉండుము.

Verse 29

दृष्टा देवी न सन्देहो न चान्येन हनूमता।।।।न ह्यन्यः कर्मणो हेतुस्साधनेऽस्य हनूमतः।

దేవిని (సీతను) దర్శించారు—సందేహమే లేదు—అది హనుమంతుడే, మరెవరో కాదు. ఈ కార్యసాధనకు హనుమంతుని తప్ప మరొక సమర్థ కారణం లేదు.

Verse 30

हनूमति हि सिद्धिश्च मतिश्च मतिसत्तमः।।।।व्यवसायश्च वीर्यं च सूर्ये तेज इव ध्रुवम्।

హే మతిశ్రేష్ఠా, హనుమంతునిలో సిద్ధి, బుద్ధి, అలాగే ప్రయత్నం, వీర్యం—ఇవి సూర్యునిలో తేజస్సు వలె ధృడంగా నిలిచివున్నవి.

Verse 31

जाम्बवान्यत्र नेता स्यादङ्गदश्च बलेश्वरः।हनुमांश्चाप्यधिष्ठाता न तस्य गतिरन्यथा।।।।

ఎక్కడ జాంబవంతుడు నాయకుడుగా, అంగదుడు బలాధిపతిగా, హనుమంతుడు అధిష్ఠాతగా ఉంటారో—అక్కడ ఫలితం వేరుగా ఉండదు (అంటే విజయమే).

Verse 32

मा भूश्चिन्तासमायुक्तस्सम्प्रत्यमितविक्रमः।।।।ततः किलकिलाशब्दं शुश्रावासन्नमम्बरे।हनुमत्कर्मदृप्तानां नार्धतां काननौकसाम्।।।।किष्किन्धामुपयातानां सिद्धिं कथयतामिव।

హే అమితవిక్రమా, ఇప్పుడు చింతతో కూడకుము. ఆపై ఆయన సమీప ఆకాశంలో కిలకిలా ధ్వనిని విన్నాడు—హనుమంతుని కార్యసిద్ధితో ఉత్సాహగర్వితులైన వనవాసి వానరులది—కిష్కింధకు చేరుతూ విజయాన్ని ప్రకటిస్తున్నట్లుగా.

Verse 33

मा भूश्चिन्तासमायुक्तस्सम्प्रत्यमितविक्रमः।।5.64.32।।ततः किलकिलाशब्दं शुश्रावासन्नमम्बरे।हनुमत्कर्मदृप्तानां नार्धतां काननौकसाम्।।5.64.33।।किष्किन्धामुपयातानां सिद्धिं कथयतामिव।

హే అమితవిక్రముడా! ఇప్పుడు చింతతో కూడినవాడవు కావద్దు. అప్పుడు ఆకాశంలో సమీపంగా హనుమంతుని కార్యంతో ఉల్లసించిన వనవాసి వానరుల కిలకిలా ధ్వని, గర్జనవంటి నినాదం వినిపించింది—కిష్కింధకు చేరువవుతూ వారు సిద్ధిని ప్రకటిస్తున్నట్లు.

Verse 34

ततश्श्रुत्वा निनादं तं कपीनां कपिसत्तमः।।।।आयताञ्चितलाङ्गूलस्सोऽभवद्धृष्टमानसः।

అప్పుడు వానరుల ఆ నినాదాన్ని విని కపిశ్రేష్ఠుడు సుగ్రీవుడు హర్షంతో ఉల్లసించాడు; ఆనందంలో తన దీర్ఘమైన తోకను పైకి ఎత్తి ఊపాడు.

Verse 35

आजग्मुस्तेऽपि हरयो रामदर्शनकांक्षिणः।।।।अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम्।

వారూ రామదర్శనాన్ని కోరుతూ వచ్చారు; అంగదుని ముందుగా ఉంచి, వానరశ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుని కూడా తోడుగా పెట్టుకొని.

Verse 36

तेऽङ्गदप्रमुखा वीराः प्रहृष्ठाश्च मुदान्विताः।।।।निपेतुर्हरिराजस्य समीपे राघवस्य च।

అంగదప్రధానులైన ఆ వీరులు పరమ హర్షంతో, ఆనందంతో నిండినవారై వానరరాజు సుగ్రీవుని సమీపంలోను, రాఘవుడు (రాముడు) సమీపంలోను దిగారు.

Verse 37

हनुमांश्च महाबाहुः प्रणम्य शिरसा ततः।।।।नियतामक्षतां देवीं राघवाय न्यवेदयत्।

అప్పుడు మహాబాహువు హనుమంతుడు శిరస్సు వంచి ప్రణమించి రాఘవునికి నివేదించాడు— “నిష్ఠావతి దేవి (సీత) అక్షతగా కుశలంగా ఉంది.”

Verse 38

दृष्टा देवीति हनुमद्वदनादमृतोपमम्।।।।आकर्ण्य वचनं रामो हर्षमाप सलक्ष्मणः।

హనుమంతుని నోట నుండి ‘దేవిని దర్శించాను’ అనే అమృతసమాన వాక్యాన్ని విని, లక్ష్మణునితో కూడిన శ్రీరాముడు పరమ హర్షాన్ని పొందాడు.

Verse 39

निश्चितार्थं ततस्तस्मिन् सुग्रीवं पवनात्मजे।।।।लक्ष्मणः प्रीतिमान् प्रीतं बहुमानादवैक्षत।

అప్పుడు పవనపుత్రుని కార్యంలో లక్ష్యం నిశ్చయంగా సిద్ధించిందని భావించిన లక్ష్మణుడు, సంతోషంతో సుగ్రీవుని వైపు గౌరవంగా చూశాడు.

Verse 40

प्रीत्या च रममाणोऽथ राघवः परवीरहा।।।।बहुमानेन महता हनुमन्तमवैक्षत।

అప్పుడు పరవీరహా రాఘవుడు ప్రేమతో ఆనందిస్తూ, మహత్తర గౌరవంతో హనుమంతుని వైపు చూశాడు.